Lada hitam (Piper nigrum) ialah rempah yang digunakan hampir setiap hari dalam masakan, daripada sup hingga lada hitam daging. Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, lada hitam menjadi popular sebagai “pasangan” kunyit. Banyak suplemen kurkumin kini dicampur dengan piperin, sebatian aktif dalam lada hitam, dengan dakwaan ia meningkatkan penyerapan kurkumin berkali-kali ganda. Dari mana datangnya dakwaan ini, sejauh mana ia benar, dan adakah gabungan ini selamat? Artikel ini meneliti bukti tersebut.
Masalah Utama Kurkumin: Bioketersediaan Rendah
Kurkumin, sebatian utama kunyit, mempunyai banyak sifat menarik dalam kajian makmal. Tetapi sifat perubatannya tidak dapat dimanfaatkan sepenuhnya kerana bioketersediaannya rendah, akibat metabolisme pantas di hati dan dinding usus [1]. Satu ulasan menyatakan bahawa mengambil kurkumin bersendirian tidak membawa manfaat kesihatan yang dikaitkan dengannya kerana bioketersediaannya rendah [2].
Dalam erti kata mudah, sebahagian besar kurkumin yang ditelan tidak sampai ke dalam darah dalam bentuk aktif.
Kajian Shoba 1998: Asal Dakwaan “2000%”
Kajian yang paling banyak dirujuk tentang piperin dan kurkumin ialah kajian Shoba dan rakan-rakan (1998) [1]. Piperin diketahui menghalang proses glukuronidasi di hati dan usus, iaitu salah satu laluan utama badan menyingkirkan kurkumin [1].
Dapatan utamanya [1]:
| Subjek | Kurkumin sahaja | Kurkumin + piperin | Peningkatan bioketersediaan |
|---|---|---|---|
| Tikus | 2 g/kg | + piperin 20 mg/kg | 154% |
| Manusia sihat | 2 g; tahap serum tidak dapat dikesan atau sangat rendah | + piperin 20 mg | 2000% |
Pada manusia, gabungan ini menghasilkan kepekatan yang jauh lebih tinggi antara 0.25 hingga 1 jam selepas pengambilan [1]. Pengkaji melaporkan tiada kesan sampingan pada dos yang digunakan [1].
Angka “20 kali ganda” atau “2000%” inilah yang sering digunakan dalam pemasaran suplemen.
Manfaat Gabungan Kurkumin-Piperin dalam Kajian Manusia
Satu ulasan komprehensif oleh Heidari dan rakan-rakan (2023) meneliti keberkesanan dan keselamatan suplemen gabungan kurkumin-piperin [3]. Dapatan menunjukkan kesan baik dalam memperbaiki indeks glisemik, profil lipid dan status antioksidan bagi diabetes, serta memperbaiki status keradangan berkaitan obesiti dan sindrom metabolik [3].
Hewlings dan rakan-rakan pula menyatakan bahawa kurkumin yang digabungkan dengan agen yang meningkatkan bioketersediaan, seperti piperin, boleh memberikan pelbagai manfaat kesihatan [2].
Bukti yang Bercanggah: Kajian Kroon 2025
Walau bagaimanapun, kajian farmakokinetik bebas yang lebih baharu memberikan gambaran berbeza. Kroon dan rakan-rakan (2025) menjalankan kajian silang ke atas sembilan lelaki sihat yang menerima tiga formulasi kurkumin pada sekitar 570 mg, dan satu formulasi turut diuji pada dos 2,280 mg dengan dan tanpa piperin [4].
Dapatannya [4]:
Tahap plasma kurkumin bebas (tidak terkonjugat) kekal di bawah 2 nM dalam kebanyakan kes, termasuk gabungan dos tinggi dengan piperin.
Formulasi terbaik pun mencapai tahap yang masih 100 kali ganda lebih rendah daripada kepekatan yang digunakan dalam kajian makmal untuk menunjukkan kesan biologi.
Penambahan piperin tidak memberi sebarang manfaat.
Pengkaji menegaskan bahawa dakwaan bioketersediaan perlu berasaskan kurkumin bebas, bukan konjugatnya yang sukar menembusi membran sel [4]. Ini membangkitkan persoalan tentang bagaimana bioketersediaan diukur dalam kajian terdahulu.
Kajian ini kecil (sembilan peserta), jadi ia tidak membatalkan semua dapatan lain, tetapi ia menunjukkan bahawa isu ini belum selesai.
Isu Keselamatan: Ketoksikan Hati
Kurkumin secara umumnya dianggap selamat. Satu ulasan menyatakan beberapa tinjauan oleh FDA Amerika Syarikat menyimpulkan bahawa kurkumin ialah sebatian “umumnya selamat” [5]. Namun, laporan daripada sistem pengawasan keselamatan produk tumbuhan di seluruh dunia mula mengenal pasti kes ketoksikan hati berkaitan suplemen makanan yang mengandungi ekstrak Curcuma longa [5].
Ulasan yang sama menyatakan trend terkini ialah penggunaan kunyit sebagai produk penurunan berat badan bersama piperin [5]. Piperin meningkatkan bioketersediaan kerana ia menghalang metabolisme ubat dengan kuat, termasuk P-glikoprotein dan CYP3A4, serta mengganggu glukuronidasi di hati [5]. Walaupun hanya sedikit kes ketoksikan hati akibat pengambilan berpanjangan piperin dan kurkumin telah dilaporkan, pengkaji berpendapat adalah munasabah untuk membuat spekulasi bahawa ketoksikan kunyit yang disyaki mungkin disebabkan oleh kehadiran piperin itu sendiri [5]. Mereka menegaskan kajian asas dan ujian manusia diperlukan untuk menyelesaikan isu ini [5].
Implikasi penting: kerana piperin menghalang enzim yang memetabolisme ubat, gabungan ini berpotensi berinteraksi dengan ubat lain yang diambil.
Lada Hitam dalam Diet Harian
Dalam kajian Golestan di Iran, pengambilan lada hitam atau cili dikaitkan dengan risiko kematian keseluruhan yang lebih rendah [6]. Namun, ini kajian pemerhatian dan menggabungkan lada hitam dengan cili.
Dari segi keselamatan makanan, kajian di Pulau Pinang mendapati lada hitam (biji) mempunyai kadar jangkitan kulat tertinggi, iaitu 94% [7]. Ini mengingatkan kepentingan penyimpanan yang betul.
Panduan Praktikal
Menambah lada hitam ke dalam masakan berkunyit ialah amalan biasa dan selamat sebagai sebahagian diet.
Jangan anggap angka “2000%” sebagai jaminan. Ia daripada satu kajian lama, dan kajian bebas terkini tidak menemui manfaat tambahan piperin.
Berhati-hati dengan suplemen kurkumin-piperin dos tinggi, terutama produk penurunan berat badan.
Bincang dengan doktor atau ahli farmasi jika anda mengambil ubat lain, kerana piperin boleh menjejaskan metabolisme ubat.
Hentikan suplemen dan dapatkan rawatan jika mengalami tanda masalah hati seperti kulit atau mata kekuningan, air kencing gelap atau sakit perut kanan atas.
Kesimpulan
Kajian Shoba (1998) menunjukkan piperin meningkatkan bioketersediaan kurkumin sebanyak 2000% pada manusia, dan beberapa ulasan melaporkan manfaat gabungan ini untuk gula darah, lipid dan keradangan. Namun, kajian farmakokinetik bebas terkini mendapati penambahan piperin tidak memberi manfaat kepada tahap kurkumin bebas dalam darah. Terdapat juga kebimbangan bahawa piperin mungkin menyumbang kepada kes ketoksikan hati berkaitan suplemen kunyit. Lada hitam dalam masakan selamat dinikmati, tetapi suplemen gabungan perlu digunakan dengan berhati-hati.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Suplemen kurkumin-piperin boleh berinteraksi dengan ubat. Rujuk doktor atau ahli farmasi sebelum mengambilnya.
Rujukan
[1] G. Shoba et al. (1998). Influence of piperine on the pharmacokinetics of curcumin in animals and human volunteers. Planta medica. DOI: 10.1055/s-2006-957450.
[2] S. Hewlings et al. (2017). Curcumin: A Review of Its’ Effects on Human Health. Foods. DOI: 10.3390/foods6100092.
[3] Hajar Heidari et al. (2023). Curcumin?piperine co?supplementation and human health: A comprehensive review of preclinical and clinical studies. Phytotherapy Research. DOI: 10.1002/ptr.7737.
[4] M. Kroon et al. (2025). A pharmacokinetic study and critical reappraisal of curcumin formulations enhancing bioavailability. iScience. DOI: 10.1016/j.isci.2025.112575.
[5] Gianmarco Stati et al. (2021). Curcuma longa Hepatotoxicity: A Baseless Accusation. Cases Assessed for Causality Using RUCAM Method. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2021.780330.
[6] Maryam Hashemian et al. (2019). Turmeric, Pepper, Cinnamon, and Saffron Consumption and Mortality. Journal of the American Heart Association: Cardiovascular and Cerebrovascular Disease. DOI: 10.1161/jaha.119.012240.
[7] Syamila Nordin et al. (2022). Prevalence, Identification and Mycotoxigenic Potential of Fungi in Common Spices Used in Local Malaysian Cuisines. Foods. DOI: 10.3390/foods11172548.
