Tomato sering dianggap sayur biasa yang murah, tetapi kandungan nutriennya agak lengkap. Artikel ini menerangkan nutrien utama dalam tomato, sebatian bioaktif yang menyumbang kepada aktiviti antioksidan, serta faktor yang menyebabkan kandungannya berbeza antara satu tomato dengan yang lain.
Nutrien Utama dalam Tomato
Vitamin dan mineral
Tomato dan produk tomato ialah sumber folat, vitamin C dan kalium yang kaya [1]. Satu ulasan menyenaraikan tomato sebagai sumber penting vitamin C, kalium, asid folik dan karotenoid seperti likopena [2].
Selain itu, tomato mengandungi [3]:
Mineral.
Vitamin.
Protein dan asid amino perlu (leucine, threonine, valine, histidine, lysine dan arginine).
Asid lemak seperti asid linoleik dan linolenik.
Fitosterol (beta-sitosterol, kampesterol dan stigmasterol).
Contoh julat kandungan
Kajian terhadap sepuluh kultivar tomato di Romania menunjukkan variasi yang besar [4]:
| Komponen | Julat (per kg berat segar) |
|---|---|
| Asid askorbik (vitamin C) | 91.9 hingga 329.7 mg |
| Likopena | 19.7 hingga 49.0 mg |
| Jumlah fenolik | 300.2 hingga 557.8 mg |
| Kalium | 2,139.6 hingga 3,056.9 mg |
| Kalsium | 137.7 hingga 325.8 mg |
| Magnesium | 27.3 hingga 168.7 mg |
Ini menunjukkan kandungan nutrien sangat bergantung kepada kultivar.
Karotenoid: Pigmen yang Memberi Warna dan Khasiat
Likopena
Likopena ialah karotenoid paling menonjol dalam tomato [1]. Ia terbentuk semasa buah masak dan memberi warna merah kepada tomato [2]. Likopena mempunyai aktiviti antioksidan yang kuat [1].
Karotenoid lain
Tomato juga mengandungi beta-karotena, gamma-karotena dan fitoena [1], serta neoxanthin, lutein, alfa-kriptoxantin dan alfa-karotena [2].
Provitamin A
Beta-karotena dan gamma-karotena mempunyai aktiviti provitamin A, iaitu boleh ditukar kepada vitamin A dalam badan. Walaupun kandungannya sederhana, pengambilan produk tomato yang tinggi menjadikannya sumber aktiviti vitamin A yang penting [1].
Sebatian Fenolik dan Flavonoid
Antara sebatian fenolik yang paling biasa dalam tomato ialah quercetin, kaempferol, naringenin, asid kafeik dan lutein. Banyak daripadanya mempunyai aktiviti antioksidan [3]. Tomato juga mengandungi glikoalkaloid seperti tomatin [5].
Satu ulasan menyatakan sebatian bioaktif dalam tomato mempunyai aktiviti antioksidan, antimutagenik, antiproliferatif, antiradang dan antiaterogenik dalam kajian makmal dan haiwan [3]. Namun, aktiviti dalam makmal tidak semestinya sama dengan kesan dalam badan manusia.
Tomato Ceri: Lebih Pekat Khasiat?
Beberapa kajian mendapati tomato ceri mempunyai kandungan sebatian bioaktif yang lebih tinggi:
Tomato ceri mengandungi lebih banyak likopena, beta-karotena, alfa-karotena dan fenilpropanoid, serta aktiviti antioksidan tertinggi berbanding tomato biasa. Tomato biasa pula lebih tinggi asid amino, asid organik dan lipid [6].
Kumpulan tomato ceri secara umum mempunyai bahan kering, pepejal larut, beta-karotena, asid askorbik, jumlah fenolik dan aktiviti antioksidan yang lebih tinggi berbanding kumpulan lain [7].
Tiga varieti tomato ceri di China kaya dengan air dan serat diet, dengan nilai tenaga tertinggi hanya 36.69 kcal per 100 g, menjadikannya makanan rendah kalori [8].
Warna Tomato dan Kandungan Nutrien
Tomato bukan hanya berwarna merah. Kajian terhadap 70 aksesi tomato pelbagai warna mendapati julat kandungan yang sangat luas, contohnya karotenoid 0.97 hingga 99.86 mg/100 g dan asid askorbik 12.40 hingga 35.56 mg/100 g dalam tomato yang ditanam [9].
| Warna | Ciri yang dilaporkan |
|---|---|
| Merah | Likopena lebih tinggi [9] |
| Oren | Beta-karotena boleh lebih tinggi [10] |
| Hijau dan perang | Likopena lebih rendah tetapi lutein dan tokoferol lebih tinggi dalam sesetengah kajian [11] |
Kajian lain di Turki mendapati tomato ceri merah mempunyai likopena tertinggi, manakala tomato beefsteak oren mempunyai beta-karotena tertinggi [10].
Faktor yang Mempengaruhi Kandungan Nutrien
Satu ulasan menyatakan kandungan sebatian bioaktif dalam tomato bergantung kepada [12]:
Pemilihan genotip (varieti).
Keadaan persekitaran seperti cahaya, suhu dan kelembapan.
Amalan pertanian seperti tanah, kualiti air, pemakanan mineral dan sistem tanaman.
Tahap kematangan semasa dituai.
Pengendalian dari ladang hingga pengguna.
Contohnya, pembekalan kalium yang lebih tinggi semasa peringkat pembiakan meningkatkan kandungan gula, vitamin C, protein, likopena dan beta-karotena dalam buah tomato [13]. Topik ini dibincangkan dengan lebih lanjut dalam artikel ketujuh.
Tomato Segar Berbanding Produk Tomato
Dari segi saiz hidangan, sumber antioksidan terbaik ialah tomato segar, diikuti rapat oleh puri tomato. Perbezaan ini terutamanya disebabkan oleh saiz hidangan (200 g bagi tomato segar dan 60 mL bagi puri) [14]. Pemanasan semasa memproses puri meningkatkan likopena dan fenolik, tetapi mengurangkan vitamin C [14].
Tomato sebagai Makanan Rendah Kalori
Selain nutrien, tomato juga sesuai untuk mereka yang menjaga berat badan. Tomato ceri yang dikaji kaya dengan air dan serat diet serta rendah kalori [8]. Ini menjadikan tomato pilihan snek atau bahan salad yang baik, dan mudah dimasukkan dalam hidangan harian tanpa menambah banyak tenaga.
Kesimpulan
Tomato ialah sumber vitamin C, kalium, folat dan karotenoid terutamanya likopena, serta mengandungi sebatian fenolik seperti quercetin dan naringenin. Kandungan nutrien sangat berbeza mengikut varieti, warna, kematangan dan cara penanaman. Tomato ceri cenderung mempunyai sebatian bioaktif yang lebih pekat. Memakan pelbagai jenis tomato, segar dan dimasak, membantu mendapatkan manfaat nutrien yang lebih lengkap.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Keperluan nutrien setiap individu berbeza. Rujuk doktor atau pakar pemakanan untuk nasihat diet peribadi, terutamanya bagi mereka yang perlu mengehadkan pengambilan kalium.
Rujukan
[1] G. Beecher (1998). Nutrient Content of Tomatoes and Tomato Products. Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine. DOI: 10.3181/00379727-218-44282a.
[2] R. Perveen et al. (2015). Tomato (Solanum lycopersicum) Carotenoids and Lycopenes Chemistry; Metabolism, Absorption, Nutrition, and Allied Health Claims—A Comprehensive Review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. DOI: 10.1080/10408398.2012.657809.
[3] M. Ali et al. (2020). Nutritional Composition and Bioactive Compounds in Tomatoes and Their Impact on Human Health and Disease: A Review. Foods. DOI: 10.3390/foods10010045.
[4] V. Nour et al. (2013). Antioxidant Compounds, Mineral Content and Antioxidant Activity of Several Tomato Cultivars Grown in Southwestern Romania. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici Cluj-Napoca. DOI: 10.15835/nbha4119026.
[5] Chuqi Wang et al. (2022). Phytochemical and Nutritional Profiling of Tomatoes; Impact of Processing on Bioavailability – A Comprehensive Review. Food Reviews International. DOI: 10.1080/87559129.2022.2097692.
[6] Ha-In Mun et al. (2021). Comparing Metabolites and Functional Properties of Various Tomatoes Using Mass Spectrometry-Based Metabolomics Approach. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2021.659646.
[7] M. R. Figàs et al. (2015). Characterization of composition traits related to organoleptic and functional quality for the differentiation, selection and enhancement of local varieties of tomato from different cultivar groups. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2015.04.083.
[8] Zi-Ming Yang et al. (2023). Evaluation of Nutritional Compositions, Bioactive Components, and Antioxidant Activity of Three Cherry Tomato Varieties. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy13030637.
[9] A. B. Kurina et al. (2021). Biochemical composition of tomato fruits of various colors. Vavilov Journal of Genetics and Breeding. DOI: 10.18699/vj21.058.
[10] A. Oluk et al. (2019). Biochemical Characterisation and Sensory Evaluation of Differently Coloured and Shaped Tomato Cultivars. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici Cluj-Napoca. DOI: 10.15835/nbha47311382.
[11] Tarik Chileh-Chelh et al. (2026). Physicochemical Characteristics and Bioactive Compound Composition of Thirteen Tomato (Solanum lycopersicum L.) Varieties: A Comparative Study under Mediterranean Greenhouse Conditions. Journal of Food Composition and Analysis. DOI: 10.1016/j.jfca.2026.109363.
[12] M. Dorais et al. (2008). Tomato (Solanum lycopersicum) health components: from the seed to the consumer. Phytochemistry Reviews. DOI: 10.1007/s11101-007-9085-x.
[13] F. Gómez-Merino et al. (2021). Nitrogen and potassium supplied by phenological stages affect the carotenoid and nutritive content of the tomato fruit. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici Cluj-Napoca. DOI: 10.15835/nbha49212320.
[14] Annia González Rivero et al. (2022). Antioxidant Properties of Tomato Fruit (Lycopersicon esculentum Mill.) as Affected by Cultivar and Processing Method. Horticulturae. DOI: 10.3390/horticulturae8060547.
