Harumanis ialah mangga kebanggaan Perlis, terkenal dengan aroma dan rasa manisnya. Walaupun popular, penyelidikan tentang nilai terapeutiknya masih terhad [1]. Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, penyelidik di Malaysia mula mengkaji bukan sahaja buah Harumanis, tetapi juga daunnya yang biasanya dibuang semasa pencantasan. Artikel ini merumuskan kajian tempatan tentang Harumanis serta bukti tentang daun mangga secara umum.
Mengenali Harumanis
Harumanis ialah salah satu varieti mangga terkenal di Malaysia. Ia berbau harum dan manis dengan isi berwarna oren. Kulitnya kekal hijau walaupun sudah masak [2]. Harumanis merupakan buah bermusim yang penting di Malaysia dan hanya ada dalam beberapa bulan setiap tahun [3]. Ia juga menjadi simbol negeri Perlis [4].
Kajian Kualiti Buah Harumanis
Pembungkusan buah di pokok
Oleh sebab kulit Harumanis kekal hijau ketika masak, ia kadangkala kurang diminati pengguna yang menganggap kulit kuning sebagai tanda masak [2]. Kajian pembungkusan buah muda pada umur 8 minggu selepas berbunga menggunakan pelbagai jenis kertas mendapati [2]:
Pembungkusan tidak menjejaskan warna isi, karotenoid, kekerasan, kemanisan, keasidan, vitamin C dan keterukan penyakit.
Pembungkusan dengan kertas coklat atau hitam mengubah warna kulit dan kandungan klorofil kulit.
Semburan daun sebelum tuai
Kajian di Sintok, Kedah, ke atas pokok Harumanis berumur 20 tahun menguji semburan kalsium klorida, zink terkelat dan asid salisilik pada minggu ke-10 hingga 11 selepas pembentukan buah [3]:
| Rawatan | Dapatan |
|---|---|
| Kawalan (air) | Pepejal larut tertinggi, tetapi vitamin C dan keasidan terendah |
| Asid salisilik 0.02% | Vitamin C tertinggi dan nisbah gula-asid terbaik |
| Zink terkelat 0.15% | Kulit lebih kehijauan |
Penyelidik menyimpulkan rawatan asid salisilik memberi kualiti buah terbaik dari segi vitamin C, keasidan dan nisbah gula-asid, tetapi kajian lanjut diperlukan [3].
Lemak isirung Harumanis
Kajian di Sabah mendapati kandungan lemak isirung Harumanis ialah 8.41%, dengan potensi untuk digunakan sebagai pengganti mentega koko [5].
Kajian Daun Harumanis
Beberapa kajian di Malaysia telah meneliti daun Harumanis sebagai sumber sebatian bioaktif.
Kajian farmakognosi (2024)
Kajian ke atas daun Harumanis mendapati [1]:
Semua ekstrak mengandungi flavonoid, tanin dan saponin.
Ekstrak metanol 50% mempunyai jumlah fenolik tertinggi, manakala etanol 50% mempunyai flavonoid tertinggi.
Ekstrak metanol menunjukkan perencatan mikrob terhadap E. coli, B. subtilis dan flora normal muka.
Pelarut hijau (2024)
Kajian menggunakan pelarut eutektik dalam semula jadi (NADES) yang mesra alam mendapati sistem asid laktik-gliserol bersama pengekstrakan ultrasonik menghasilkan jumlah fenolik tertinggi (142.87 mg GAE/g). Ekstrak tersebut mengandungi saponin, fenol, glikosida dan tanin, serta menunjukkan aktiviti antimikrob terhadap bakteria gram-positif dan gram-negatif [4].
Daun dari pencantasan (2026)
Kajian ke atas daun Harumanis yang dicantas mendapati [6]:
Mangiferin dikesan dalam semua ekstrak melalui HPLC.
Ekstrak etanol menunjukkan aktiviti antioksidan tertinggi (94.6%).
Etanol ialah pelarut paling berkesan.
Ini menarik kerana daun dari pencantasan biasanya dibuang begitu sahaja.
Pengoptimuman pengekstrakan (2025)
Kajian dalam Pertanika Journal of Tropical Agricultural Science mendapati ekstrak etanol daun Harumanis mempunyai jumlah fenolik dan flavonoid yang lebih tinggi daripada ekstrak metanol, dengan aktiviti antioksidan dan antibakteria [7].
Daun Mangga Secara Umum
Di peringkat antarabangsa, ekstrak daun mangga telah dikaji untuk aktiviti antikanser, antidiabetes, antioksidan, antimikrob, anti-obesiti, penurun lipid, perlindungan hati dan anti-cirit-birit. Namun, ujian klinikal yang lebih terperinci masih diperlukan untuk mengesahkan keberkesanannya [8].
Kajian haiwan
Ekstrak air daun mangga menurunkan gula darah dalam tikus diabetes selepas dua dan empat minggu rawatan, melebihi kesan glibenklamida, tetapi tidak memberi kesan akut [9].
Ekstrak daun mangga yang direbus menurunkan gula darah puasa, kolesterol, trigliserida dan HbA1c dalam tikus diabetes jenis 2, sebahagiannya melalui peningkatan hormon GLP-1 [10].
Penting: Semua ini kajian haiwan. Tiada ujian klinikal manusia tentang teh daun mangga untuk diabetes ditemui dalam carian ini.
Peluang untuk Petani dan Usahawan
1. Nilai tambah daun cantasan. Daun Harumanis yang dicantas mengandungi mangiferin dan antioksidan [6].
2. Lemak isirung berpotensi sebagai pengganti mentega koko [5].
3. Kualiti buah boleh ditingkatkan melalui amalan sebelum tuai [3].
Nasihat untuk penanam
Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk tempoh tunggu sebelum tuai.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian tentang semburan baja daun dan kawalan perosak bersepadu.
Daun untuk produk herba mesti bebas sisa racun perosak.
Isu Pengendalian Lepas Tuai
Mangga ialah buah klimakterik yang mudah rosak selepas dituai akibat proses masak, keadaan persekitaran dan pengendalian yang tidak betul. Kerugian berlaku akibat menuai pada tahap kematangan yang salah, pembungkusan yang tidak sesuai dan suhu penyimpanan yang tidak tepat, menyebabkan kecederaan mekanikal, terbakar getah, kerosakan sejuk dan penyakit lepas tuai [@mg_leSupply]. Bagi buah bermusim bernilai tinggi seperti Harumanis, pengendalian lepas tuai yang baik penting untuk mengekalkan kualiti dan harga.
Kesimpulan
Kajian tempatan tentang Harumanis semakin berkembang, merangkumi kualiti buah, lemak isirung dan sebatian bioaktif dalam daun. Daun Harumanis, termasuk daun cantasan, mengandungi mangiferin, fenolik dan flavonoid dengan aktiviti antioksidan dan antimikrob dalam kajian makmal. Namun, belum ada ujian klinikal manusia, jadi produk daun mangga belum boleh didakwa sebagai rawatan penyakit.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan atau pertanian khusus. Pesakit diabetes tidak boleh menggantikan ubat dengan teh atau ekstrak daun mangga. Petani perlu merujuk Jabatan Pertanian untuk nasihat penanaman.
Rujukan
[1] Ryan Vitthaya Peron et al. (2024). Insights into the Pharmacognostic Elucidation of Harumanis Mango (Mangifera Indica Linn.) Leaves Extracts as Therapeutic Agent. Journal of Advanced Research in Micro and Nano Engieering. DOI: 10.37934/armne.17.1.2841.
[2] P. Ding et al. (2010). Influence of Fruit Bagging on Postharvest Quality of ‘Harumanis’ Mango (Mangifera indica L.). Unknown Journal. DOI: 10.17660/actahortic.2010.877.15.
[3] Wan Mahfuzah et al. (2024). Elevating Harumanis Mango Postharvest Physico-Chemical Quality Using Preharvest Treatments Approach. Journal Of Agrobiotechnology. DOI: 10.37231/jab.2024.15.s1.374.
[4] Ahmad Mukhlis Abdul Rahman et al. (2024). Ultrasonic-Assisted Extraction of Phenolic Compound From Harumanis Mango Leaves (Mangifera indica) Using Green Natural Deep Eutectic Solvents (NADESs). Malaysian Applied Biology. DOI: 10.55230/mabjournal.v53i5.3129.
[5] Aanada H. Jahurul et al. (2020). Physicochemical properties of mango kernel fats extracted from different mango varieties cultivated in Sabah, Malaysia. Journal of Food Processing and Preservation. DOI: 10.1111/jfpp.14772.
[6] R. Bahari et al. (2026). Phytochemical Composition and Antioxidant Activity of Methanol, Ethanol, and Water Extracts from Pruned Harumanis Mango Leaves. Advances in Agricultural and Food Research Journal. DOI: 10.36877/aafrj.a0000553.
[7] A. R. Abu Bakar et al. (2025). Optimization of Harumanis Mango Leaves Extract for Enhanced Pharmacognostic Profile Using Response Surface Methodology Approaches. Pertanika Journal of Tropical Agricultural Science. DOI: 10.47836/pjtas.48.5.05.
[8] M. Kumar et al. (2021). Mango (Mangifera indica L.) Leaves: Nutritional Composition, Phytochemical Profile, and Health-Promoting Bioactivities. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox10020299.
[9] G. R. Villas Boas et al. (2020). Aqueous extract from Mangifera indica Linn. (Anacardiaceae) leaves exerts long-term hypoglycemic effect, increases insulin sensitivity and plasma insulin levels on diabetic Wistar rats. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0227105.
[10] A. Jariyapongskul et al. (2025). Molecular Mechanisms and Antidiabetic Effects of Mango (Mangifera indica) Leaf Extract as a GLP-1 Analogue in Type 2 Diabetic Rats. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms262412149.
