Nanas (Ananas comosus) ialah buah tropika yang digemari kerana aromanya yang unik dan rasanya yang manis [1]. Di Malaysia, nanas bukan sahaja dimakan segar, malah dijadikan jem, jus dan pelbagai produk. Ia juga sering dikaitkan dengan pelbagai dakwaan kesihatan di blog dan media sosial. Artikel ini merumuskan apa yang benar-benar dibuktikan oleh kajian saintifik tentang khasiat nanas, dan apa yang masih di peringkat dakwaan.
Kedudukan Nanas di Dunia
Nanas berada di tempat ketiga selepas pisang dan sitrus dari segi permintaan, dan permintaannya di pasaran antarabangsa telah meningkat dengan ketara [1]. Pengeluaran dunia ialah kira-kira 25 juta tan [2]. Malaysia pula termasuk dalam 20 pengeluar nanas utama dunia, didorong oleh kejayaan varieti MD2 [3].
Kandungan Nutrien Utama
Nanas merupakan sumber yang baik bagi [4]:
| Kumpulan | Contoh |
|---|---|
| Gula | Sukrosa, glukosa, fruktosa |
| Asid organik | Terutamanya asid sitrik |
| Mineral | Kuprum, magnesium, mangan, kalium |
| Vitamin | A, C dan kumpulan B |
| Lain-lain | Serat |
100 g buah nanas memberikan kira-kira 50 kcal tenaga [5]. Nanas juga mengandungi sebatian bioaktif seperti polifenol dan karotenoid [6].
Bromelain: Bintang Utama Nanas
Sebatian paling terkenal dalam nanas ialah bromelain, iaitu campuran enzim proteolitik (pencernaan protein) yang diekstrak daripada buah dan batang nanas [7]. Bromelain terdapat dalam buah dan batang nanas [5], tetapi batang menunjukkan aktiviti bromelain yang lebih tinggi [8].
Penting: Banyak kajian klinikal menggunakan suplemen bromelain yang diekstrak, bukan buah nanas. Kesan suplemen dos tinggi tidak semestinya sama dengan memakan sepotong nanas.
Ringkasan Bukti Mengikut Kekuatan
Bukti kukuh (ujian klinikal dan meta-analisis)
| Bidang | Dapatan | Bentuk |
|---|---|---|
| Rawatan luka terbakar | Bromelain topikal mempercepatkan pembuangan tisu mati [9] | Ubat topikal |
| Sakit selepas cabutan gigi geraham bongsu | Bromelain oral mengurangkan sakit [10] | Suplemen |
| Sakit secara umum | Pengurangan kecil tetapi signifikan [9] | Suplemen |
Bukti bercampur atau lemah
| Bidang | Status |
|---|---|
| Keradangan (penanda darah) | Tidak konsisten [11] |
| Penyakit kardiovaskular | Tidak berkesan menurut meta-analisis [9] |
| Kanser (terapi sokongan) | Bukti tidak mencukupi [12] |
| Kolesterol, gout, senggugut (jus nanas) | Kajian kecil tanpa kawalan rawak |
Bukti makmal dan haiwan sahaja
Nanas dilaporkan mempunyai aktiviti anti-radang, antioksidan, antimikrob, antikanser dan perlindungan hati [13]. Namun, kebanyakan dapatan ini daripada kajian in vitro dan haiwan, dengan bukti klinikal yang terhad [14].
Persepsi Rakyat Malaysia
Kajian terhadap 30 artikel blog kesihatan dan 152 responden Malaysia mendapati [15]:
Responden lebih suka nanas segar berbanding jus atau makanan lain berasaskan nanas.
Mereka yakin dengan kandungan vitamin C dan manfaat kesihatan umum nanas.
38.8% tidak tahu tentang potensi antikanser nanas.
Ibu bapa mempunyai pengaruh lebih kuat berbanding akhbar, rakan dan doktor terhadap pengambilan nanas.
Rasa masam mungkin menjadi penghalang, tetapi bukan harga.
Nota: Potensi antikanser nanas masih di peringkat kajian makmal dan haiwan. Ia tidak sepatutnya dipromosikan sebagai rawatan kanser.
Bukan Hanya Isi
Kulit nanas kaya dengan kalsium, kalium, vitamin C, karbohidrat dan serat, serta mengandungi bromelain [16]. Kulit dan batang nanas juga mempunyai gula penurun, serat larut, aktiviti bromelain dan aktiviti antioksidan yang tinggi [8]. Daun nanas pula boleh dijadikan gentian untuk tekstil dan bahan komposit [17].
Siri Artikel Ini
1. Kandungan nutrien dan varieti nanas Malaysia
2. Bromelain: bukti ujian klinikal
3. Bromelain untuk luka dan terbakar
4. Nanas, keradangan dan pencernaan
5. Jus nanas: dakwaan dan bukti
6. Keselamatan nanas dan bromelain
7. Sisa nanas dan ekonomi kitaran
Nanas dalam Kajian Penyakit Tidak Berjangkit
Ulasan tentang potensi nanas terhadap penyakit tidak berjangkit seperti diabetes, obesiti, tekanan oksidatif dan kanser mendapati nanas mengandungi polifenol dan komponen antioksidan dalam kepekatan yang agak tinggi. Bromelain pula dilaporkan sebagai imunomodulator. Namun, penyelidik menegaskan ujian in vivo dan klinikal masih diperlukan untuk mengesahkan manfaat ini [18].
Ulasan lain menekankan bahawa sifat berfungsi setiap sebatian bioaktif nanas bergantung kepada keterbioaksesan dan bioketersediaannya dalam saluran pencernaan [6]. Ini bermakna sesuatu sebatian yang berkesan dalam tabung uji tidak semestinya memberi kesan yang sama apabila dimakan. Bahan-bahan dalam nanas juga perlu melalui proses penyerapan, pengagihan, metabolisme dan perkumuhan dalam badan, dan cabaran untuk menghasilkan formulasi yang berkesan masih belum diselesaikan [2].
Kesimpulan
Nanas ialah buah berkhasiat yang kaya vitamin C, mineral, serat dan enzim bromelain. Bukti paling kukuh ialah untuk bromelain dalam bentuk ubat atau suplemen, terutamanya untuk rawatan luka terbakar dan mengurangkan sakit selepas pembedahan gigi. Kebanyakan dakwaan lain, termasuk antikanser, masih memerlukan ujian klinikal manusia. Nikmati nanas segar sebagai sebahagian diet seimbang, tetapi jangan bergantung kepadanya untuk merawat penyakit.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Individu yang mengambil ubat pencair darah atau antibiotik, atau mempunyai alahan, perlu berbincang dengan doktor sebelum mengambil suplemen bromelain.
Rujukan
[1] M. Mohd Ali et al. (2020). Pineapple (Ananas comosus): A comprehensive review of nutritional values, volatile compounds, health benefits, and potential food products. Food research international. DOI: 10.1016/j.foodres.2020.109675.
[2] N. Wali (2018). Pineapple (Ananas comosus). Nonvitamin and Nonmineral Nutritional Supplements. DOI: 10.1016/b978-0-12-812491-8.00050-3.
[3] Manori Kuruppu et al. (2025). Comprehensive analysis of causal pathogens and determinants influencing black rot disease development in MD2 pineapples. Frontiers in Microbiology. DOI: 10.3389/fmicb.2024.1514235.
[4] B. de Ancos et al. (2016). Pineapple composition and nutrition. Unknown Journal. DOI: 10.1002/9781118967355.ch12.
[5] B. Debnath et al. (2021). A phytopharmacological review on Ananas comosus. Advances in Traditional Medicine. DOI: 10.1007/s13596-021-00563-w.
[6] Gustavo Rubén Valderrain?Rodríguez et al. (2016). Functional properties of pineapple. Unknown Journal. DOI: 10.1002/9781118967355.ch13.
[7] U. Kansakar et al. (2024). Exploring the Therapeutic Potential of Bromelain: Applications, Benefits, and Mechanisms. Nutrients. DOI: 10.3390/nu16132060.
[8] C.-W. Huang et al. (2021). Composition, enzyme and antioxidant activities of pineapple. International Journal of Food Properties. DOI: 10.1080/10942912.2021.1958840.
[9] Nattawut Leelakanok et al. (2023). Efficacy and safety of bromelain: A systematic review and meta-analysis. Nutrition and Health. DOI: 10.1177/02601060231173732.
[10] M. Mendes et al. (2018). Efficacy of proteolytic enzyme bromelain on health outcomes after third molar surgery. Systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Medicina Oral, Patología Oral y Cirugía Bucal. DOI: 10.4317/medoral.22731.
[11] I. C. Pereira et al. (2023). Bromelain supplementation and inflammatory markers: A systematic review of clinical trials. Clinical nutrition ESPEN. DOI: 10.1016/j.clnesp.2023.02.028.
[12] Lennart Gremmler et al. (2021). Proteolytic Enzyme Therapy in Complementary Oncology: A Systematic Review. AntiCancer Research. DOI: 10.21873/anticanres.15108.
[13] Ankit Sharma et al. (2024). Ananas comosus (Pineapple): A Comprehensive Review of Its Medicinal Properties, Phytochemical Composition, and Pharmacological Activities. Journal of Drug Delivery and Therapeutics. DOI: 10.22270/jddt.v14i5.6557.
[14] N. Sanli?er et al. (2026). Potential health benefits of bromelain: a critical review of the current literature. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2026.1744666.
[15] Su-Hie Ting et al. (2025). Benefits of Pineapples Promoted in Health Blogs and as Perceived by Malaysians. Asia-Pacific Social Science Review. DOI: 10.59588/2350-8329.1556.
[16] Mahrukh Mehraj et al. (2024). Nutritional Composition and Therapeutic Potential of Pineapple Peel – A Comprehensive Review. Chemistry & Biodiversity. DOI: 10.1002/cbdv.202400315.
[17] M. Asim et al. (2015). A Review on Pineapple Leaves Fibre and Its Composites. International Journal of Polymer Science. DOI: 10.1155/2015/950567.
[18] F. Nurkolis et al. (2022). Anti-noncommunicable diseases attributes of pineapple (Ananas comosus): a concise review. Food Research. DOI: 10.26656/fr.2017.6(6).887.
