Khasiat sesuatu buah bergantung kepada kandungan nutrien dan sebatian bioaktifnya. Lemon terkenal dengan vitamin C, tetapi kajian menunjukkan buah ini juga mengandungi pelbagai flavonoid, asid fenolik, limonoid dan minyak pati. Menariknya, bahagian lemon yang sering dibuang, iaitu kulit, mengandungi banyak sebatian ini. Artikel ini menerangkan apa yang terkandung dalam lemon dan bahagian mana yang paling kaya.
Gambaran Umum
Ulasan saintifik menyifatkan lemon sebagai buah yang menggalakkan kesihatan dan kaya dengan [1]:
Sebatian fenolik
Vitamin
Mineral
Serat diet
Minyak pati
Karotenoid
Satu lagi ulasan membandingkan oren manis dan lemon, dan menyatakan kedua-duanya kaya dengan metabolit sekunder dan vitamin, termasuk polifenol, flavonoid, limonoid, karotenoid dan vitamin C [2].
Vitamin C (Asid Askorbik)
Vitamin C ialah nutrien paling terkenal dalam lemon. Satu kajian menyatakan lemon sangat berkhasiat kerana mengandungi dua kali ganda jumlah pengambilan harian asid askorbik yang dicadangkan, serta merupakan sumber baik sebatian fenolik dan karotenoid [3].
Vitamin C penting kerana:
Ia antara sebatian yang menjadikan oren dan lemon sumber agen antioksidan yang berpotensi [2].
Ia penggalak paling berkesan bagi penyerapan zat besi bukan hem daripada makanan tumbuhan [4].
Pengambilan vitamin C daripada diet dikaitkan dengan risiko penyakit kardiovaskular dan kematian yang lebih rendah dalam kajian prospektif [5].
Flavonoid
Flavonoid ialah kumpulan sebatian fenolik yang memberi banyak aktiviti biologi lemon. Ulasan menyenaraikan beberapa kumpulan flavonoid dalam lemon [6]:
| Kumpulan | Contoh |
|---|---|
| Flavanon | Hesperidin, eriocitrin, naringin, narirutin, didimin |
| Flavon | Apigenin, luteolin, diosmin |
| Flavonol | Rutin, kuersetin, mirisetin, limocitrin |
Satu ulasan lain menyatakan aktiviti biologi lemon yang bernilai ditentukan oleh kandungan sebatian fenolik yang tinggi, terutamanya flavonoid seperti diosmin, hesperidin dan limocitrin, serta asid fenolik seperti asid ferulik, asid sinapik dan asid p-hidroksibenzoik [7].
Buah sitrus juga mengandungi kelas flavonoid unik yang dipanggil flavon polimetoksi (PMF) [8].
Minyak Pati dan Terpena
Minyak pati lemon terdapat terutamanya pada kulit. Ia kaya dengan monoterpenoid bioaktif seperti [7]:
D-limonena, komponen utama
Beta-pinena
Gamma-terpinena
Minyak pati sitrus yang kaya dengan limonoid dan terpena mempunyai nilai ekonomi kerana sifat antioksidan, antimikrob dan perisanya [8]. Minyak pati lemon juga digunakan dalam aromaterapi, seperti yang dibincangkan dalam artikel ketujuh siri ini.
Asid Organik: Asid Sitrik
Lemon sangat masam kerana kandungan asid sitriknya. Asid sitrik bukan sahaja memberi rasa masam, tetapi juga:
Meningkatkan paras sitrat dalam air kencing, yang berkaitan dengan pencegahan batu karang [9].
Dikenal pasti sebagai komponen antihipertensi utama dalam jus lemon dalam kajian pada tikus [10].
Membantu penyerapan zat besi bersama asid askorbik; dalam satu kajian, “jus lemon” makmal (jus oren ditambah 4 g asid sitrik) meningkatkan penyerapan zat besi lebih tinggi berbanding jus oren sahaja [11].
Namun, keasidan yang sama juga menjadikan jus lemon berpotensi menghakis enamel gigi [12].
Kulit Berbanding Isi: Bahagian Mana Lebih Berkhasiat?
Kajian terhadap kulit luar (zest) dan isi lemon mendapati [13]:
| Bahagian | Kelebihan |
|---|---|
| Kulit luar (zest) | Kandungan fenolik tinggi dan sifat antioksidan yang penting |
| Isi | Lebih kaya flavonoid; lebih berkesan melindungi DNA dalam ujian makmal; aktiviti antibakteria yang kuat |
Kajian ini mengenal pasti enam sebatian termasuk eriocitrin, vicenin 2 dan kuersetin-3-rutinosida. Penyelidik menyatakan ini dapatan awal makmal yang perlu disahkan dalam kajian haiwan [13].
Kulit lemon: sumber yang sering dibuang
Satu kajian mengoptimumkan pengekstrakan sebatian bioaktif daripada kulit lemon. Dalam keadaan optimum, ekstrak kulit lemon mengandungi [3]:
Jumlah fenolik 51.2 mg setara asid galik per gram berat kering
Jumlah flavonoid 7.1 mg setara rutin per gram berat kering
Asid askorbik 3.7 mg per gram berat kering
Industri lemon menghasilkan banyak sisa dan produk sampingan yang merupakan sumber penting sebatian bioaktif untuk makanan haiwan, makanan proses dan penjagaan kesihatan [1]. Ulasan lain juga membincangkan penggunaan bahan berfungsi daripada produk sampingan lemon untuk mengawet makanan [14].
Aktiviti Biologi yang Dilaporkan
Kajian makmal dan haiwan melaporkan pelbagai aktiviti farmakologi lemon, termasuk [6][7]:
Antioksidan
Anti-radang
Antimikrob
Antikanser
Neuroprotektif
Antidiabetes
Antihiperlipidemia
Antiurolitiasis (mencegah batu karang)
Penting: Kebanyakan aktiviti ini ditunjukkan dalam kajian in vitro (makmal) dan in vivo (haiwan). Aktiviti dalam makmal tidak semestinya bermakna kesan yang sama berlaku apabila manusia makan lemon dalam jumlah biasa.
Sebatian yang Perlu Diberi Perhatian
Kulit sitrus mengandungi sebatian fototoksik. Satu ulasan menyentuh keselamatan dan potensi fototoksisiti bahan mentah lemon [7]. Kajian minuman sitrus pula mendapati terbitan kumarin limettin terdapat terutamanya dalam produk limau nipis [15]. Sebatian ini boleh menyebabkan tindak balas kulit apabila terdedah kepada matahari, seperti yang dibincangkan dalam artikel kelapan.
Tips Memaksimumkan Nutrien Lemon
1. Gunakan parutan kulit lemon (zest) dalam masakan, kek atau minuman untuk mendapatkan fenolik dan minyak pati. Cuci kulit dengan baik terlebih dahulu.
2. Gunakan jus lemon segar kerana vitamin C mudah terurai semasa pemprosesan dan penyimpanan [4].
3. Tambah lemon pada hidangan sayur dan kekacang untuk membantu penyerapan zat besi [4].
4. Jangan hanya bergantung kepada lemon. Pelbagaikan buah dan sayur untuk nutrien yang lebih lengkap.
Kesimpulan
Lemon bukan sekadar sumber vitamin C. Ia mengandungi flavonoid seperti hesperidin dan eriocitrin, asid fenolik, limonoid, karotenoid dan minyak pati yang kaya dengan D-limonena. Kulit lemon, yang sering dibuang, sangat kaya dengan sebatian fenolik. Namun, kebanyakan aktiviti biologi sebatian ini dibuktikan dalam makmal dan haiwan, dan kesannya pada manusia memerlukan lebih banyak kajian.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan atau pemakanan individu. Rujuk doktor atau pakar pemakanan untuk nasihat yang sesuai dengan keadaan kesihatan anda.
Rujukan
[1] E. González-Molina et al. (2010). Natural bioactive compounds of Citrus limon for food and health. Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis. DOI: 10.1016/j.jpba.2009.07.027.
[2] S. Zahr et al. (2023). Phytochemistry and biological activities of Citrus sinensis and Citrus limon: An update. Journal of Herbal Medicine. DOI: 10.1016/j.hermed.2023.100737.
[3] T. G. Chatzimitakos et al. (2023). Response Surface Optimization for the Enhancement of the Extraction of Bioactive Compounds from Citrus limon Peel. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox12081605.
[4] S. Lynch et al. (1980). Interaction of vitamin C and iron. Annals of the New York Academy of Sciences. DOI: 10.1111/j.1749-6632.1980.tb21325.x.
[5] D. Aune et al. (2018). Dietary intake and blood concentrations of antioxidants and the risk of cardiovascular disease, total cancer, and all-cause mortality: a systematic review and dose-response meta-analysis of prospective studies. The American Journal of Clinical Nutrition. DOI: 10.1093/ajcn/nqy097.
[6] R. Hartati et al. (2021). Phytochemical compounds and pharmacological activities of lemon (Citrus limon L.) – Update Review. International Journal of Research in Pharmaceutical Sciences. DOI: 10.26452/ijrps.v12i2.4727.
[7] A. Klimek-Szczykutowicz et al. (2020). Citrus limon (Lemon) Phenomenon—A Review of the Chemistry, Pharmacological Properties, Applications in the Modern Pharmaceutical, Food, and Cosmetics Industries, and Biotechnological Studies. Plants. DOI: 10.3390/plants9010119.
[8] R. K. Saini et al. (2022). Bioactive Compounds of Citrus Fruits: A Review of Composition and Health Benefits of Carotenoids, Flavonoids, Limonoids, and Terpenes. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox11020239.
[9] Y. Barghouthy et al. (2021). Role of Citrus Fruit Juices in Prevention of Kidney Stone Disease (KSD): A Narrative Review. Nutrients. DOI: 10.3390/nu13114117.
[10] K. Nakamura et al. (2023). Antihypertensive and Vasorelaxant Effects of Citric Acid and Lemon Juice in Spontaneously Hypertensive Rats: In Vivo and Ex Vivo Studies. Nutrients. DOI: 10.3390/nu15173849.
[11] D. Ballot et al. (1987). The effects of fruit juices and fruits on the absorption of iron from a rice meal. British Journal of Nutrition. DOI: 10.1079/bjn19870041.
[12] S. Zimmer et al. (2015). Influence of Various Acidic Beverages on Tooth Erosion. Evaluation by a New Method. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0129462.
[13] M. Makni et al. (2018). Citrus limon from Tunisia: Phytochemical and Physicochemical Properties and Biological Activities. BioMed Research International. DOI: 10.1155/2018/6251546.
[14] D. Magalhães et al. (2023). Functional Ingredients and Additives from Lemon by-Products and Their Applications in Food Preservation: A Review. Foods. DOI: 10.3390/foods12051095.
[15] E. Gorgus et al. (2009). Limettin and furocoumarins in beverages containing citrus juices or extracts. Food and Chemical Toxicology. DOI: 10.1016/j.fct.2009.09.021.
