Durian (Durio zibethinus L.), sering digelar “Raja Buah”, bukan sahaja terkenal kerana aromanya yang kuat dan rasanya yang unik, tetapi juga kerana kandungan nutrisinya yang tinggi. Walaupun buah ini sering menjadi bahan perdebatan antara pencinta dan penolaknya, kajian saintifik terkini mendedahkan satu fakta menarik: durian merupakan salah satu sumber semula jadi folat tertinggi di dunia tropika.
Folat, atau dikenali sebagai vitamin B9, penting dalam sintesis DNA, pembahagian sel, dan perkembangan sistem saraf janin. Kekurangan folat boleh menyebabkan neural tube defect, anemia megaloblastik, dan masalah kardiovaskular. Kebanyakan makanan sumber folat semula jadi seperti bayam, hati, dan kekacang tidak selalu dimakan secara meluas di Asia Tenggara. Oleh itu, penemuan durian sebagai sumber folat semula jadi memberi dimensi baharu terhadap nilai pemakanannya.
Kandungan Folat dalam Durian
Kajian oleh Striegel et al. (2018) menggunakan kaedah LC-MS/MS (Liquid Chromatography–Tandem Mass Spectrometry) mendapati kandungan folat dalam durian jauh lebih tinggi berbanding buah tropika lain seperti mangga, betik, dan pisang.
? Perbandingan Kandungan Folat (µg/100 g isi buah):
| Buah Tropika | Julat Folat | Rujukan |
|---|---|---|
| Durian | 175 – 440 µg | Striegel et al., 2018 |
| Mangga | 43 µg | USDA Database |
| Betik | 38 µg | FAO Data |
| Pisang | 20 µg | FAO Data |
| Avokado | 80 µg | Striegel et al., 2018 |
Durian didapati mengandungi sekurang-kurangnya lima vitamer folat utama, termasuk:
- 5-Methyltetrahydrofolate (5-MTHF)
- 10-Formylfolate
- 5-Formyltetrahydrofolate
- 5,10-Methenyltetrahydrofolate
- Folylpolyglutamate
Komposisi ini menjadikan durian bukan sahaja kaya dengan folat, tetapi juga mempunyai bioavailabiliti tinggi, iaitu keupayaan tubuh untuk menyerap dan menggunakan vitamin tersebut secara efektif.
Kepentingan Folat terhadap Kesihatan
Folat memainkan peranan penting dalam pelbagai aspek kesihatan manusia, antaranya:
- ? Sintesis DNA dan pembahagian sel:
Diperlukan dalam penghasilan sel baharu dan pemulihan tisu. - ? Kesihatan ibu mengandung:
Folat mengurangkan risiko kecacatan kelahiran seperti spina bifida dan anencephaly dengan menyokong perkembangan saraf janin. - ?? Kesihatan jantung:
Folat membantu menurunkan tahap homosistein, asid amino dalam darah yang berkait dengan risiko penyakit jantung koronari. - ? Fungsi kognitif:
Paras folat mencukupi membantu mencegah kemerosotan memori dan fungsi otak akibat penuaan.
Dengan kandungan folat yang tinggi secara semula jadi, durian boleh dianggap sebagai suplemen semula jadi berasaskan buah tropika yang menyokong kesihatan manusia secara menyeluruh.
Hubungan Kandungan Bioaktif dan Penyerapan Folat
Selain folat, durian kaya dengan sebatian fenolik, flavonoid, dan vitamin C yang berperanan meningkatkan kestabilan dan penyerapan folat dalam tubuh.
Vitamin C, contohnya, melindungi folat daripada degradasi oksidatif semasa pencernaan, manakala kehadiran lemak semula jadi (terutamanya asid oleik dan palmitik) membantu meningkatkan penyerapan vitamin larut air di usus kecil. Ini menjelaskan mengapa folat dalam durian lebih bioaktif berbanding sumber tumbuhan lain yang rendah lipid.
Variasi Kandungan Folat Antara Varieti Durian
Kandungan folat dalam durian berbeza mengikut varieti, lokasi, dan tahap kematangan buah. Kajian agronomi menunjukkan bahawa varieti Musang King (D197) dan Monthong (D159) mencatatkan kadar folat tertinggi, diikuti oleh Chanee (D123) dan D24 .
? Perbandingan Folat dan Gula Antara Varieti:
| Varieti Durian | Folat (µg/100 g) | Gula (%) | Lemak (%) |
|---|---|---|---|
| Musang King (D197) | 440 | 24.8 | 5.6 |
| Monthong (D159) | 390 | 27.1 | 4.9 |
| Chanee (D123) | 330 | 23.7 | 5.2 |
| D24 | 280 | 25.9 | 5.1 |
Varieti dengan kandungan folat tertinggi juga cenderung mempunyai profil aroma sulfur yang lebih kuat, yang berpunca daripada kehadiran metabolit sulfur seperti ethanethiol, diethyl disulfide dan propanethiol, menjadikan aroma durian unik tetapi juga kaya antioksidan semula jadi.
Potensi Durian Sebagai Makanan Fungsian
Dengan kombinasi vitamin, mineral, karotenoid, flavonoid dan folat, durian memenuhi ciri-ciri utama makanan fungsian. Kajian metabolomik terkini menggunakan pendekatan “omics” menunjukkan bahawa interaksi antara karbohidrat, asid amino sulfur, dan metabolit folat menghasilkan profil pemakanan yang kompleks namun bermanfaat.
Dalam konteks industri, pengekstrakan folat semula jadi daripada durian boleh digunakan untuk menghasilkan:
- Serbuk folat semula jadi (natural folate powder) bagi suplemen diet.
- Makanan diperkaya (fortified food) seperti yogurt, jus, atau biskut kesihatan.
- Produk nutraseutikal tropika bagi pasaran kesihatan global.
Potensi ini membuka ruang kepada agroindustri durian berasaskan bioekonomi, sejajar dengan konsep “From Orchard to Wellness”.
Kesimpulan
Durian bukan sekadar buah yang membangkitkan deria rasa dan bau, tetapi juga khazanah biologi bernilai tinggi dengan potensi pemakanan yang besar. Kandungan folatnya yang luar biasa menjadikannya buah tropika paling kaya dengan vitamin B9, setanding atau lebih tinggi daripada sumber sayuran berdaun hijau.
Penemuan ini mengubah persepsi terhadap durian — daripada sekadar makanan bermusim kepada sumber nutrisi strategik yang berpotensi dikomersialkan dalam industri kesihatan dan makanan berfungsi. Dalam konteks Malaysia dan Asia Tenggara, durian bukan hanya lambang budaya, tetapi juga aset kesihatan dan ekonomi masa depan.
Rujukan
- Striegel, L., Chebib, S., Netzel, M., et al. (2018). Durian Fruits Discovered as Superior Folate Sources. Frontiers in Nutrition, 5(114), 1–9.
- Khaksar, G., et al. (2024). Durian (Durio zibethinus L.): Nutritional Composition, Pharmacological Implications, Value-Added Products, and Omics-Based Investigations. Horticulturae, 10(342), 1–23.
- Rahman, M. M., & Akter, S. (2022). Properties of Different Varieties of Durian. Journal of Food Science and Technology, 59(3), 482–493.
- USDA FoodData Central (2023). Nutrient Database for Standard Reference. United States Department of Agriculture.
Kata kunci: Durian, folat, vitamin B9, makanan fungsian, kesihatan jantung, kehamilan, Musang King, bioekonomi tropika
