Daun durian belanda sering dipromosikan dalam media sosial dan oleh penjual produk herba sebagai “pembunuh sel kanser”. Ulasan sistematik di Malaysia menyatakan durian belanda ialah antara ubat herba yang paling kerap digunakan oleh pesakit kanser [1]. Namun, adakah bukti saintifik menyokong dakwaan ini? Artikel ini meneliti apa yang diketahui dan apa yang belum diketahui.
Bukti daripada Kajian Makmal
Kajian makmal memang menunjukkan hasil yang menarik. Banyak kajian in vitro mendapati ekstrak durian belanda mempunyai kesan sitotoksik dan merangsang apoptosis, iaitu kematian sel terancang, terhadap pelbagai jenis sel kanser manusia [2].
Contoh kajian
Kajian di Indonesia menguji ekstrak etanol dan pecahan daun durian belanda terhadap sel kanser payudara MCF7 [3]:
Ekstrak etanol dan pecahan etil asetat sangat aktif terhadap sel kanser, dengan nilai IC50 serendah 2.86 µg/mL.
Ekstrak tidak aktif terhadap sel buah pinggang normal CV1.
Mekanismenya melibatkan penurunan Bcl-2 dan peningkatan caspase-9 serta caspase-3.
Mekanisme yang dicadangkan
Ulasan saintifik menerangkan beberapa mekanisme asetogenin terhadap sel kanser di makmal [4][5]:
1. Menghalang kompleks I dalam mitokondria, iaitu penjana tenaga sel.
2. Merangsang apoptosis melalui laluan Bax dan caspase-3.
3. Menghentikan kitaran sel.
4. Menghalang laluan isyarat seperti NF-?B dan VEGF.
Had Kajian Makmal
Walaupun hasil makmal konsisten, ulasan 2025 menyatakan bahawa variasi dalam kaedah ekstrak, dos dan model sel menyukarkan perbandingan antara kajian [2]. Ulasan lain menegaskan bahawa ujian in vivo lanjut diperlukan untuk mengesahkan mekanisme ini [4].
Lebih penting lagi, sesuatu yang membunuh sel kanser dalam piring makmal tidak semestinya berkesan atau selamat dalam badan manusia. Banyak sebatian yang menjanjikan di makmal gagal dalam ujian klinikal.
Bukti daripada Kajian Manusia
Ulasan sistematik dari Malaysia
Ulasan sistematik 2024 yang diterbitkan dalam Malaysian Journal of Pharmacy ialah antara yang pertama memberi tumpuan hanya kepada kajian pada pesakit kanser [1]:
Daripada 475 abstrak, hanya lima kajian dimasukkan dalam analisis akhir.
Semua kajian mempunyai risiko bias yang tinggi atau kritikal.
Ukuran hasil berbeza-beza antara kajian.
Durian belanda dilaporkan selamat dengan kesan sampingan minimum, dan tidak menjejaskan sumsum tulang, hati atau buah pinggang.
Penyelidik menyimpulkan bahawa ketiadaan kajian berkualiti tinggi menghalang kesimpulan yang muktamad [1].
Ulasan lain
Ulasan komprehensif 2025 tentang potensi antikanser durian belanda menyatakan dengan jelas bahawa pengesahan klinikal masih tiada, dan kebimbangan tentang neurotoksisiti annonacin serta ketiadaan ujian klinikal mengehadkan penggunaannya sebagai terapi [5].
Risiko yang Perlu Diambil Kira
Asetogenin yang menghalang tenaga dalam sel kanser juga menghalang tenaga dalam sel saraf. Ulasan sistematik tentang asetogenin mendapati bahawa kesan sitotoksik dan neurotoksik berkait dengan sel yang memerlukan tenaga tinggi, dan pendedahan kronik boleh meningkatkan kerosakan saraf [6]. Penyelidik mengesyorkan pengambilan sederhana bagi infusi, ekstrak dan isi buah keluarga Annonaceae [6].
Bahaya Meninggalkan Rawatan Konvensional
Risiko terbesar bukan sahaja dari durian belanda itu sendiri, tetapi apabila pesakit menangguhkan atau meninggalkan rawatan yang terbukti seperti pembedahan, kemoterapi atau radioterapi untuk bergantung kepada herba. Kanser yang tidak dirawat pada peringkat awal boleh merebak dan menjadi lebih sukar dirawat.
Interaksi dengan Rawatan Kanser
Beberapa ulasan mencadangkan durian belanda sebagai “ko-kemoterapi”, iaitu digunakan bersama kemoterapi [7]. Namun, cadangan ini berdasarkan kajian makmal, dan ulasan yang sama menyatakan lebih banyak kajian diperlukan untuk menentukan dos optimum dan kesan sampingan [7]. Pesakit tidak seharusnya menambah herba kepada rawatan kemoterapi tanpa berbincang dengan pakar onkologi.
Panduan untuk Pesakit Kanser dan Keluarga
1. Jangan tinggalkan atau tangguhkan rawatan yang disyorkan doktor.
2. Beritahu pakar onkologi tentang semua herba dan suplemen yang diambil, termasuk durian belanda.
3. Elakkan ekstrak pekat atau dos tinggi kerana risiko neurotoksik [6].
4. Berhati-hati dengan produk yang menjanjikan “penyembuhan kanser”; tiada bukti klinikal yang menyokong dakwaan sedemikian [5].
5. Nikmati buah durian belanda secara sederhana sebagai sebahagian daripada diet seimbang jika doktor membenarkan.
Mengapa Dakwaan “Lebih Kuat daripada Kemoterapi” Mengelirukan?
Dakwaan popular bahawa daun durian belanda “beribu kali lebih kuat daripada kemoterapi” biasanya merujuk kepada kajian makmal yang membandingkan sebatian tulen dengan ubat pada sel kanser dalam piring. Keputusan sedemikian tidak mengambil kira penyerapan sebatian dalam usus, taburan ke organ, kesan pada sel normal, atau kesan sampingan dalam badan manusia. Ulasan saintifik menyatakan bahawa pendekatan baharu seperti formulasi nano sedang dikaji untuk memperbaiki penyerapan dan mengurangkan toksisiti [5], yang menunjukkan bahawa penyerapan dan keselamatan masih menjadi cabaran besar.
Ulasan mekanistik tentang graviola turut menekankan bahawa perhatian kepada kajian keselamatan adalah penting untuk menilai keberkesanannya [8]. Tanpa ujian klinikal yang betul, kita tidak tahu dos yang berkesan, dos yang selamat, atau sama ada manfaatnya mengatasi risiko.
Kesimpulan
Kajian makmal secara konsisten menunjukkan ekstrak durian belanda dan asetogeninnya boleh membunuh sel kanser. Namun, ulasan sistematik di Malaysia hanya menemui lima kajian pada pesakit kanser, semuanya dengan risiko bias tinggi atau kritikal. Pengesahan klinikal masih tiada, dan sebatian yang sama dikaitkan dengan kesan toksik terhadap saraf. Durian belanda tidak boleh dianggap sebagai rawatan kanser.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan pengganti nasihat doktor. Pesakit kanser perlu mengikuti rawatan yang disyorkan oleh pakar onkologi dan berbincang sebelum menggunakan sebarang herba.
Rujukan
[1] Mohd Taha Ariff Isaali et al. (2024). Effect of Annona muricata (Soursop) on Patients with Cancer: A Systematic Review. Malaysian Journal of Pharmacy. DOI: 10.52494/maljpharmv10202.
[2] Swathi Rani SampathiRao et al. (2025). Cytotoxic and Apoptotic Effects of Annona muricata: A Review of In Vitro Anticancer Studies. International Journal For Multidisciplinary Research. DOI: 10.36948/ijfmr.2025.v07i06.60602.
[3] Y. E. Hadisaputri et al. (2021). Antiproliferation Activity and Apoptotic Mechanism of Soursop (Annona muricata L.) Leaves Extract and Fractions on MCF7 Breast Cancer Cells. Breast Cancer : Targets and Therapy. DOI: 10.2147/bctt.s317682.
[4] Pattilthodika Suhail et al. (2024). A Review on the in vitro Anticancer Potentials of Acetogenins from Annona muricata Linn. a Potential Inducer of Bax-Bak and Caspase-3 Related Pathways. Indian Journal of Pharmaceutical Education and Research. DOI: 10.5530/ijper.58.3s.73.
[5] Bhanu Teja Bhimavarapu et al. (2025). Annona Muricata (Soursop): The Natural Enemy of Cancer -A Comprehensive Review. Journal of Integral Sciences. DOI: 10.37022/jis.v8i3.110.
[6] D. Faustino et al. (2022). Acetogenins from Annonaceae plants: potent antitumor and neurotoxic compounds. PharmaNutrition. DOI: 10.1016/j.phanu.2022.100295.
[7] Anwar Rovik et al. (2025). The Miracle from The Yard: Annona muricata as Cancer Chemo-Preventive and Co-Chemotherapy. JPSCR: Journal of Pharmaceutical Science and Clinical Research. DOI: 10.20961/jpscr.v10i1.86516.
[8] A. K. Qazi et al. (2018). Emerging therapeutic potential of graviola and its constituents in cancers. Carcinogenesis. DOI: 10.1093/carcin/bgy024.
