Ramai orang tahu belimbing boleh menjejaskan buah pinggang. Namun, tidak ramai tahu bahawa belimbing juga mengandungi toksin yang menyerang sistem saraf. Toksin ini dinamakan caramboxin. Dalam kes yang teruk, keracunan belimbing boleh menyebabkan sedu yang tidak berhenti, kekeliruan, sawan dan kematian. Artikel ini menerangkan apa yang diketahui tentang caramboxin berdasarkan kajian saintifik.
Apakah Caramboxin?
Caramboxin ialah sebatian semula jadi dalam belimbing yang bertindak sebagai neurotoksin, iaitu bahan yang merosakkan atau mengganggu fungsi saraf [1]. Ulasan mekanisme keracunan belimbing menjelaskan bahawa caramboxin bertindak pada reseptor dalam otak, iaitu reseptor glutamat yang merangsang saraf dan reseptor GABA yang biasanya menenangkan saraf [2]. Gangguan pada keseimbangan ini boleh menyebabkan saraf menjadi terlalu aktif, yang menjelaskan mengapa sawan boleh berlaku.
Mengapa Pesakit Buah Pinggang Paling Terdedah?
Dalam orang yang sihat, buah pinggang membantu menyingkirkan caramboxin daripada badan. Pada pesakit buah pinggang kronik, toksin ini tidak dapat dibuang dengan berkesan dan terkumpul dalam badan sehingga sampai ke otak [3]. Inilah sebab utama pesakit buah pinggang dilarang makan belimbing.
Laporan dari India menamakan keadaan ini sebagai kecederaan buah pinggang akut dengan ciri neurologi, dan memberi amaran supaya doktor mewaspadai belimbing dan caramboxin. Laporan ini melibatkan pesakit yang makan lebih daripada 50 biji belimbing [4].
Gejala Keracunan Saraf
Ulasan naratif 2021 merumuskan julat gejala neurologi, daripada yang ringan hingga yang mengancam nyawa [5]:
| Tahap | Contoh gejala |
|---|---|
| Ringan | Sedu yang berterusan |
| Sederhana | Muntah, lemah, kebas, kekeliruan |
| Teruk | Sawan, koma, status epileptikus (sawan berterusan) |
Sedu yang tidak berhenti sering menjadi tanda awal. Gejala ini kelihatan remeh tetapi pada pesakit buah pinggang selepas makan belimbing, ia boleh menjadi petanda keracunan [5].
Belimbing Buluh Juga Berisiko
Laporan kes dari Bangladesh menerangkan seorang pesakit buah pinggang kronik yang mengalami keracunan saraf dan nefropati oksalat akut selepas makan belimbing buluh [6]. Ini menunjukkan risiko bukan hanya pada belimbing besi.
Rawatan
Ulasan naratif 2021 mendapati hemodialisis memperbaiki hasil rawatan pesakit yang mengalami keracunan belimbing [5]. Dialisis membantu membuang toksin daripada darah apabila buah pinggang tidak mampu berbuat demikian. Ini menunjukkan kepentingan rawatan awal di hospital.
Dalam laporan kes India, tiga pesakit memerlukan dialisis selepas makan belimbing [7]. Siri kes di Sri Lanka juga melaporkan pesakit yang memerlukan rawatan hospital [8][9].
Kumpulan yang Perlu Mengelak Belimbing
Berdasarkan bukti yang ada, kumpulan berikut perlu mengelak atau sangat berhati-hati:
1. Pesakit penyakit buah pinggang kronik, termasuk peringkat awal [3].
2. Pesakit yang menjalani dialisis [3][5].
3. Pesakit diabetes yang mungkin mempunyai masalah buah pinggang tanpa disedari [10].
4. Sesiapa yang mengalami dehidrasi [11].
Pesakit diabetes dan tekanan darah tinggi berisiko mengalami penyakit buah pinggang, dan ada yang tidak mengetahuinya. Oleh itu, mereka perlu menyemak fungsi buah pinggang dengan doktor sebelum menjadikan belimbing sebahagian daripada diet.
Apa yang Perlu Dilakukan Jika Berlaku Gejala?
1. Pergi ke hospital segera. Jangan tunggu gejala hilang sendiri.
2. Beritahu doktor anda telah makan belimbing, berapa banyak dan bila.
3. Bawa senarai ubat dan maklumat penyakit yang sedia ada.
4. Jangan cuba merawat sendiri di rumah.
Kesedaran Awam
Ramai pesakit buah pinggang di negara tropika tidak sedar tentang bahaya belimbing kerana buah ini mudah didapati dan dianggap sihat. Penyelidik di Brazil menerangkan dengan jelas mengapa belimbing dilarang untuk pesakit buah pinggang kronik [3]. Di Malaysia, pesakit dialisis dan keluarga mereka perlu diberi maklumat yang sama, termasuk tentang belimbing buluh yang sering digunakan dalam masakan [6].
Keluarga pesakit juga memainkan peranan penting. Mereka perlu memastikan belimbing atau jusnya tidak dihidangkan kepada pesakit, dan mengenali tanda-tanda awal seperti sedu yang tidak berhenti selepas pesakit makan buah ini [5].
Kes Pada Orang Tanpa Penyakit Buah Pinggang
Walaupun kebanyakan mangsa mempunyai masalah buah pinggang, ulasan 136 individu mendapati kira-kira satu pertiga kes berlaku pada mereka yang tidak mempunyai masalah buah pinggang yang diketahui sebelumnya [5]. Dalam kumpulan ini, faktor seperti jumlah buah yang sangat banyak, jus pekat, perut kosong dan dehidrasi sering menjadi pencetus [11][4]. Apabila buah pinggang rosak akibat oksalat, caramboxin pula sukar dibuang, lalu gejala saraf boleh muncul. Ini menunjukkan bagaimana kedua-dua toksin dalam belimbing boleh saling memburukkan keadaan [2].
Masih Banyak yang Belum Diketahui
Ulasan mekanisme menyatakan bahawa walaupun caramboxin telah dikenal pasti, masih banyak aspek keracunan belimbing yang memerlukan kajian lanjut, termasuk dos toksik yang tepat dan faktor yang menjadikan sesetengah individu lebih sensitif [2]. Ulasan tentang khasiat belimbing turut menegaskan bahawa paras selamat belum diketahui [11]. Ketidakpastian ini menjadi sebab tambahan untuk bersikap berhati-hati.
Kesimpulan
Caramboxin ialah toksin saraf dalam belimbing yang bertindak pada reseptor glutamat dan GABA dalam otak. Ia paling berbahaya bagi pesakit buah pinggang kerana toksin terkumpul dalam badan. Gejala boleh bermula dengan sedu berterusan dan berkembang kepada sawan. Hemodialisis memperbaiki hasil rawatan, jadi rawatan awal sangat penting.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan pengganti nasihat doktor. Jika anda atau ahli keluarga mengalami gejala selepas makan belimbing, dapatkan rawatan kecemasan segera.
Rujukan
[1] J. Dhara et al. (2024). Star Fruit (Averrhoea Carambola): Exploring its Nutritional Value, Health Benefits, and Consideration for Potential Risk and Future Application in Biotechnology and Medicine. Current Pharmacology Reports. DOI: 10.1007/s40495-024-00387-7.
[2] P. Yasawardene et al. (2020). Mechanisms of star fruit (Averrhoa carambola)Toxicity: A mini-review. Toxicon : official journal of the International Society on Toxinology. DOI: 10.1016/j.toxicon.2020.09.010.
[3] Eduarda Savino Moreira de Oliveira et al. (2015). Why eating star fruit is prohibited for patients with chronic kidney disease?. Jornal brasileiro de nefrologia : ‘orgao oficial de Sociedades Brasileira e Latino-Americana de Nefrologia. DOI: 10.5935/0101-2800.20150037.
[4] M. Stumpf et al. (2019). Acute Kidney Injury with Neurological Features: Beware of the Star Fruit and its Caramboxin. Indian Journal of Nephrology. DOI: 10.4103/ijn.ijn_53_19.
[5] P. Yasawardene et al. (2021). Nephrotoxicity and neurotoxicity following star fruit (Averrhoa carambola) ingestion: a narrative review. Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene. DOI: 10.1093/trstmh/trab026.
[6] C. Saha et al. (2024). Neurotoxicity and acute oxalate nephropathy in a Chronic kidney disease patient due to plant toxin (Bilimbi fruit -Averrhoabilimbi) : case report from a primary care center of Bangladesh. Bangladesh Journal of Medicine. DOI: 10.3329/bjm.v35i20.73465.
[7] A. Barman et al. (2016). Acute kidney injury associated with ingestion of star fruit: Acute oxalate nephropathy. Indian Journal of Nephrology. DOI: 10.4103/0971-4065.175978.
[8] N. Herath et al. (2021). Acute Kidney Injury Following Star Fruit Ingestion: A Case Series. Wilderness & Environmental Medicine. DOI: 10.1016/j.wem.2020.11.003.
[9] D. Wijayaratne et al. (2018). Star fruit nephrotoxicity: a case series and literature review. BMC Nephrology. DOI: 10.1186/s12882-018-1084-1.
[10] R. Abeysekera et al. (2015). Star fruit toxicity: a cause of both acute kidney injury and chronic kidney disease: a report of two cases. BMC Research Notes. DOI: 10.1186/s13104-015-1640-8.
[11] K. Lakmal et al. (2021). Nutritional and medicinal properties of Star fruit (Averrhoa carambola): A review. Food Science & Nutrition. DOI: 10.1002/fsn3.2135.
