Pengenalan
Tabiat makan terbentuk sejak kecil, dan kanak-kanak yang biasa makan buah lebih berkemungkinan meneruskan amalan ini hingga dewasa (pengetahuan am). Di Malaysia, buah tempatan seperti pisang, betik, jambu batu dan tembikai mudah didapati sepanjang tahun, namun ramai ibu bapa masih bergelut untuk memastikan anak-anak makan buah setiap hari. Bagi agensi pertanian, permintaan buah dalam kalangan keluarga muda juga penting untuk pasaran pengeluar tempatan.
Artikel ini meringkaskan kajian utama bertajuk “Fruit and Vegetable Intake Patterns and Their Associations with Sociodemographic Characteristics, Anthropometric Status and Nutrient Intake Profiles among Malaysian Children Aged 1–6 Years” (Chong et al., 2017). Objektifnya ialah menilai corak pengambilan buah dan sayur serta hubungannya dengan ciri sosiodemografi, status antropometri dan profil pengambilan nutrien kanak-kanak berumur 1–6 tahun. Kajian ini dijalankan di Malaysia menggunakan data SEANUTS Malaysia. Ia disokong oleh kajian kanak-kanak Malaysia berumur 7 hingga 12 tahun (Koo et al., 2016), ujian intervensi kafeteria sekolah (Marcano-Olivier et al., 2019), kajian teladan ibu bapa (Blissett et al., 2016) dan meta-analisis intervensi di rumah (Touyz et al., 2018).
Sorotan Kajian Lepas
Kepentingan buah dan sayur kepada kesihatan disokong oleh banyak kajian. Boeing et al. (2012) dalam ulasan kritis mengkaji hubungan pengambilan buah dan sayur dengan risiko beberapa penyakit kronik, dan mendapati pengambilan harian yang tinggi menggalakkan kesihatan. Wang et al. (2014) melalui meta-analisis dos-respons kajian kohort prospektif menunjukkan bahawa pengambilan buah dan sayur yang lebih tinggi dikaitkan dengan risiko kematian semua sebab yang lebih rendah, terutamanya kematian kardiovaskular. Penerbitan bertajuk “Diet, Nutrition, and the Prevention of Chronic Diseases” (Leong, 1992) juga berkaitan dengan peranan diet dalam pencegahan penyakit kronik.
Liu (2013) menegaskan bahawa pengguna sepatutnya mendapatkan nutrien, antioksidan, sebatian bioaktif dan fitokimia daripada diet seimbang yang mengandungi pelbagai buah, sayur, bijirin penuh dan makanan tumbuhan lain, bukan daripada suplemen. Mesej ini amat relevan kepada kanak-kanak, kerana tabiat makan buah sebenar lebih bernilai berbanding pil vitamin.
Dari segi kaedah, Willett et al. (1997) menghuraikan beberapa model untuk mengambil kira jumlah pengambilan tenaga dalam analisis epidemiologi, termasuk pelarasan nutrien terhadap jumlah tenaga melalui analisis regresi. Pendekatan sebegini penting apabila membandingkan pengambilan nutrien antara kanak-kanak yang makan dalam jumlah berbeza.
Dapatan Utama
Pengambilan purata rendah. Chong et al. (2017) menganalisis 1307 kanak-kanak berumur 1–6 tahun menggunakan soal selidik kekerapan makanan yang disahkan mengikut umur. Secara purata, kanak-kanak Malaysia mengambil 0.91 hidangan buah dan 1.07 hidangan sayur sehari.
Sangat sedikit mencapai saranan. Kurang daripada satu perlima kanak-kanak mencapai hidangan harian yang disyorkan bagi buah (11.7%) dan sayur (15.8%).
Faktor yang mempengaruhi. Pengambilan buah dikaitkan dengan umur, tahap pendidikan ibu bapa dan wilayah geografi, manakala pengambilan sayur dikaitkan dengan etnik dan wilayah geografi. Hanya sedikit bukti hubungan dengan status antropometri, tetapi pengambilan buah dan sayur yang mencukupi menyumbang secara signifikan kepada pengambilan mikronutrien.
Kanak-kanak sekolah rendah. Koo et al. (2016) menganalisis 1773 kanak-kanak berumur 7 hingga 12 tahun daripada SEANUTS Malaysia. Kecuali daging dan ayam, pengambilan makanan mereka tidak mencapai saranan Garis Panduan Diet Malaysia bagi enam kumpulan makanan lain, termasuk buah, tanpa mengira latar belakang sosiodemografi.
Susun atur kafeteria. Marcano-Olivier et al. (2019) menjalankan ujian rawak berkelompok di empat sekolah rendah. Intervensi “nudge” kos rendah, iaitu kedudukan dan cara hidangan buah yang lebih baik serta label menarik, dikekalkan selama tiga minggu. Dalam kalangan 176 kanak-kanak yang dinilai, pengambilan buah, vitamin C dan serat meningkat secara signifikan di sekolah intervensi, tanpa perubahan di sekolah kawalan. Peningkatan dicatat dalam sebahagian besar kanak-kanak tanpa mengira tahap pengambilan asal.
Teladan ibu bapa. Blissett et al. (2016) mengkaji 120 pasangan penjaga-anak (kanak-kanak 2–4 tahun) dengan buah yang baharu kepada anak. Dorongan fizikal tanpa teladan menyebabkan lebih banyak penolakan. Kanak-kanak yang kurang responsif terhadap makanan lebih menerima buah baharu dalam keadaan teladan sahaja berbanding dorongan tanpa teladan.
Intervensi di rumah. Touyz et al. (2018) menganalisis 12 ujian rawak bagi kanak-kanak berumur 2 hingga 12 tahun. Pendidikan pemakanan meningkatkan pengambilan buah secara kecil tetapi signifikan (Hedges’ g = 0.112; P = 0.028), manakala pendedahan rasa berulang meningkatkan pengambilan sayur dengan kesan sederhana (Hedges’ g = 0.438; P < 0.001). Sesi harian atau mingguan lebih kerap memberi hasil positif berbanding sesi bulanan.
| Petunjuk | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Purata hidangan buah sehari (1–6 tahun) | 0.91 | Chong et al. (2017) |
| Kanak-kanak capai saranan buah | 11.7% | Chong et al. (2017) |
| Kanak-kanak capai saranan sayur | 15.8% | Chong et al. (2017) |
| Peserta 7–12 tahun | 1773 | Koo et al. (2016) |
| Kanak-kanak dalam ujian kafeteria | 176 | Marcano-Olivier et al. (2019) |
| Kesan pendidikan pemakanan (buah) | g = 0.112 | Touyz et al. (2018) |
Perbincangan
Berapa hidangan sehari? Abstrak kajian dalam sumber ini tidak menyatakan bilangan hidangan buah yang disyorkan bagi kanak-kanak Malaysia. Ibu bapa dan pegawai disarankan merujuk Garis Panduan Diet Malaysia terkini untuk angka mengikut umur (pengetahuan am). Yang jelas, purata 0.91 hidangan sehari dan hanya 11.7% kanak-kanak yang mencapai saranan menunjukkan jurang yang besar, dan masalah ini berterusan hingga umur sekolah rendah (Koo et al., 2016).
Dari segi cara menggalakkan, bukti menunjukkan tiga strategi berkesan. Pertama, mengubah persekitaran, seperti meletakkan buah di tempat mudah dilihat dan dicapai (Marcano-Olivier et al., 2019). Kedua, ibu bapa makan bersama sebagai teladan dan bukannya memaksa (Blissett et al., 2016). Ketiga, pendedahan rasa berulang (berkesan bagi sayur) dan pendidikan pemakanan yang kerap (Touyz et al., 2018). Namun, kesan intervensi di rumah ke atas buah agak kecil, dan tiada kajian intervensi dari Malaysia dalam sumber ini, jadi penyesuaian budaya tempatan diperlukan.
Hubungan pengambilan buah dengan tahap pendidikan ibu bapa dan wilayah (Chong et al., 2017) menunjukkan bahawa program perlu disasarkan kepada keluarga yang paling kurang mengambil buah.
Implikasi kepada Ibu Bapa, Sekolah dan Agensi
1. Rujuk Garis Panduan Diet Malaysia untuk bilangan hidangan mengikut umur, dan pastikan buah dihidangkan setiap hari.
2. Jadi teladan: makan buah bersama anak dan elakkan paksaan fizikal.
3. Perkenalkan buah baharu berulang kali dan secara kerap.
4. Sekolah boleh meletakkan buah di kedudukan yang mudah dilihat dan dicapai dalam kafeteria dengan label yang menarik.
5. Agensi pertanian boleh bekerjasama dengan sekolah dan taska untuk membekalkan buah tempatan bermusim, terutamanya di kawasan pengambilan rendah.
Kesimpulan
Kanak-kanak Malaysia berumur 1–6 tahun hanya mengambil purata 0.91 hidangan buah sehari dan hanya 11.7% mencapai saranan (Chong et al., 2017). Strategi yang disokong bukti termasuk perubahan susun atur kafeteria, teladan ibu bapa, pendidikan pemakanan dan pendedahan rasa berulang. Gabungan usaha keluarga, sekolah dan agensi diperlukan untuk merapatkan jurang ini.
Rujukan
1. Chong, K. H., Lee, S. T., Ng, S. A., et al. (2017). Fruit and vegetable intake patterns and their associations with sociodemographic characteristics, anthropometric status and nutrient intake profiles among Malaysian children aged 1–6 years. Nutrients. https://doi.org/10.3390/NU9080723
2. Koo, H. C., Poh, B. K., Lee, S. T., et al. (2016). Are Malaysian children achieving dietary guideline recommendations. Asia-Pacific Journal of Public Health. https://doi.org/10.1177/1010539516641504
3. Marcano-Olivier, M., Pearson, R., Ruparell, A., et al. (2019). A low-cost behavioural nudge and choice architecture intervention targeting school lunches increases children’s consumption of fruit: a cluster randomised trial. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. https://doi.org/10.1186/S12966-019-0773-X
4. Blissett, J., Bennett, C., Fogel, A., et al. (2016). Parental modelling and prompting effects on acceptance of a novel fruit in 2-4-year-old children are dependent on children’s food responsiveness. British Journal of Nutrition. https://doi.org/10.1017/S0007114515004651
5. Touyz, L. M., Wakefield, C. E., et al. (2018). Parent-targeted home-based interventions for increasing fruit and vegetable intake in children: a systematic review and meta-analysis. Nutrition Reviews. https://doi.org/10.1093/NUTRIT/NUX066
6. Boeing, H., Bechthold, A., Bub, A., Ellinger, S., Haller, D., Kroke, A., et al. (2012). Critical review: vegetables and fruit in the prevention of chronic diseases. European Journal of Nutrition. https://doi.org/10.1007/S00394-012-0380-Y
7. Wang, X., Ouyang, Y., Liu, J., Zhu, M., Zhao, G., Bao, W., Hu, F. B., et al. (2014). Fruit and vegetable consumption and mortality from all causes, cardiovascular disease, and cancer: systematic review and dose-response meta-analysis of prospective cohort studies. BMJ. https://doi.org/10.1136/BMJ.G4490
8. Leong, A. S.-Y. (1992). Diet, nutrition, and the prevention of chronic diseases. Pathology. https://doi.org/10.1016/S0031-3025(16)36541-2
9. Liu, R. H. (2013). Health-promoting components of fruits and vegetables in the diet. Advances in Nutrition. https://doi.org/10.3945/AN.112.003517
10. Willett, W. C., Howe, G. R., & Kushi, L. H. (1997). Adjustment for total energy intake in epidemiologic studies. The American Journal of Clinical Nutrition. https://doi.org/10.1093/AJCN/65.4.1220S
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: buah, kanak-kanak, hidangan harian, SEANUTS Malaysia, teladan ibu bapa, pendedahan berulang, intervensi sekolah, Garis Panduan Diet Malaysia
