Sisa Racun Perosak pada Buah Tempatan dan Import: Dapatan Kajian di Malaysia

Pengenalan

Pengguna di Malaysia sering bertanya sama ada buah tempatan atau buah import lebih selamat dari segi sisa racun perosak. Racun perosak digunakan secara meluas dalam pengeluaran buah, dan buah import banyak dijual di pasaran tempatan (pengetahuan am). Had Sisa Maksimum (MRL) ditetapkan untuk memastikan sisa racun pada makanan berada pada paras yang tidak memudaratkan pengguna, dan di Malaysia had ini ditetapkan di bawah Peraturan-Peraturan Makanan 1985 (Ishak et al., 2023).

Artikel ini berpaksikan kajian *“Determination of proposed maximum residue limit of cypermethrin in starfruit (Averrhoa carambola).” (Ngan et al., 2012). Objektifnya ialah menganggarkan MRL sipermetrin pada belimbing besi melalui ujian sisa, dan kajian dijalankan di Mantin, Negeri Sembilan, Malaysia. Kajian sokongan meliputi keselamatan buah dan sayur segar di Malaysia (“Safety of fresh fruit and vegetables in Malaysia”, 2014), ulasan pendedahan racun perosak di Malaysia (Waras et al., 2024), tinjauan sisa racun pada sayur di Kuala Lumpur (Ishak et al., 2023), kawalan sisa racun dalam eksport buah Asia Tenggara (Peng, 2026) dan pengesahan kaedah analisis pelbagai sisa pada buah (Ngan et al., 2013). Perlu dinyatakan: tiada kajian yang membandingkan paras sisa racun pada buah tempatan berbanding buah import di Malaysia ditemui dalam carian ini.*

Sorotan Kajian Lepas

Analisis sisa racun moden banyak bergantung kepada kaedah QuEChERS. Anastassiades et al. (2003) memperkenalkan kaedah pelbagai sisa yang mudah, cepat dan murah menggunakan pengekstrakan asetonitril dan “pengekstrakan fasa pepejal serakan” untuk buah dan sayur. Kaedah ini asas kepada QuEChERS terubah suai yang digunakan oleh Ishak et al. (2023).

Dari sudut perdagangan, Henson dan Loader (2001) mengkaji kesan langkah sanitari dan fitosanitari (SPS) di negara maju terhadap eksport produk pertanian negara membangun, serta masalah memenuhi keperluan tersebut.

Sipermetrin, bahan aktif dalam kajian utama, tergolong dalam kumpulan piretroid sintetik. Elliott et al. (1975) menilai aktiviti insektisid 18 ester analog dihalovinil krisantemat cis dan trans terhadap Musca domestica dan Phaedon cochleariae. Bagi penilaian risiko pula, Hammond (1991) mengulas garis panduan WHO untuk meramal pengambilan sisa racun perosak melalui diet.

Dapatan Utama

Sisa sipermetrin pada belimbing besi adalah rendah. Ngan et al. (2012) menjalankan lima ujian di dua plot pengusaha komersial di Mantin, Negeri Sembilan. Sebanyak 120 pokok belimbing matang dirawat dengan sipermetrin pada kadar disyorkan pengilang (0.023 kg a.i./ha) menggunakan penyembur bermotor setiap minggu. Sampel buah (2 kg) diambil secara rawak pada 0, 1, 3, 4, 5 dan/atau 7 hari selepas semburan terakhir. Perolehan semula ialah 92.6% hingga 106.7%. Sisa sipermetrin berada antara < 0.01 hingga 0.09 mg/kg, dan MRL yang dicadangkan ialah 0.2 mg/kg. Penilaian Pengambilan Diet berdasarkan Corak Pengambilan Makanan Malaysia mengesahkan kepekatan MRL ini tidak akan menyebabkan risiko kesihatan kepada pengguna.

Kaedah analisis untuk buah tempatan. Ngan et al. (2013) mengesahkan kaedah pelbagai sisa bagi mangga dan belimbing untuk sepuluh racun: ?-endosulfan, ?-endosulfan dan endosulfan sulfat (organoklorin); klorpirifos, fenitrotion dan protiofos (organofosforus); serta bifentrin, sipermetrin, deltametrin dan fenpropatrin (piretroid sintetik). Perolehan semula berada dalam julat 70–130% kecuali deltametrin (57.1% pada kadar 0.1 mg/kg). Had kuantifikasi antara 0.02–0.5 mg/kg.

Sistem keselamatan makanan Malaysia. Kajian “Safety of fresh fruit and vegetables in Malaysia” (2014) menyatakan pasaran antarabangsa menolak eksport buah dan sayur yang mengandungi racun tidak dibenarkan atau sisa melebihi had. Kerajaan Malaysia melancarkan Skim Akreditasi Ladang Malaysia (SALM) oleh Jabatan Pertanian bagi mengiktiraf ladang yang mengamalkan Amalan Pertanian Baik (GAP). Kawalan keselamatan dan kualiti makanan pula di bawah Kementerian Kesihatan.

Pemantauan masih terhad. Waras et al. (2024) mengulas kajian di Malaysia dari 2010 hingga 2024. Biopemantauan racun perosak dijalankan secara sporadik oleh penyelidik bebas, dan penilaian pendedahan diet kepada sisa racun dalam makanan dijalankan secara rawak, tidak seperti negara lain yang menjalankan Kajian Diet Total.

Sayur di pasar Kuala Lumpur. Ishak et al. (2023) mengukur sepuluh racun dalam sepuluh jenis sayur dari enam pasar tempatan. Sebanyak 13.3% sampel mengandungi sisa melebihi MRL, 55.0% di bawah MRL dan 31.7% tiada sisa dikesan. Karbendazim dan klorpirifos antara racun paling kerap dikesan, manakala kale dan bayam mengandungi kepekatan tinggi melebihi MRL. Kaedah basuhan (air paip, larutan natrium bikarbonat 10% dan larutan asid asetik 10%) turut dinilai, tetapi abstrak dipotong sebelum keputusan penuh dinyatakan.

MRL dan eksport buah Asia Tenggara. Peng (2026) mendapati perbezaan standard MRL antara negara secara amnya menghalang eksport buah dari Asia Tenggara, khususnya ke Korea Selatan, tetapi jarang menjejaskan eksport ke Australia, China dan Jepun. Kesan negatif ini boleh dikurangkan sebahagiannya melalui kerjasama kawal selia di bawah perjanjian perdagangan serantau.

Perbincangan

Persoalan tajuk artikel ini tidak dapat dijawab sepenuhnya oleh bukti yang ada. Tiada kajian ditemui yang membandingkan paras sisa racun pada buah tempatan dan buah import yang dijual di Malaysia, jadi tidak wajar menyatakan bahawa salah satu lebih selamat. Data buah tempatan yang ada pula datang daripada ujian sisa terkawal (Ngan et al., 2012), bukan tinjauan pasaran: apabila sipermetrin digunakan mengikut kadar disyorkan, sisanya rendah dan di bawah MRL yang dicadangkan.

Tinjauan pasaran yang ditemui melibatkan sayur, bukan buah. Dapatan 13.3% sampel sayur melebihi MRL (Ishak et al., 2023) mungkin menunjukkan pematuhan amalan pertanian belum menyeluruh, tetapi angka ini tidak boleh dipindahkan terus kepada buah. Waras et al. (2024) turut menyatakan bahawa pemantauan diet di Malaysia tidak menyeluruh.

Bagi buah import, bukti yang ada hanya menyentuh sisi perdagangan. Henson dan Loader (2001) serta Peng (2026) menunjukkan bahawa keperluan SPS dan perbezaan MRL antara negara mempengaruhi perdagangan pertanian, tetapi tidak mengukur sisa pada buah import di pasaran Malaysia. Kajian pemantauan bersistematik yang membandingkan buah tempatan dan import amat diperlukan.

Implikasi kepada Pengguna, Pengusaha dan Agensi

1. Pengguna: basuh buah dengan air bersih dan kupas kulit jika sesuai tanpa mengira asal buah (pengetahuan am).

2. Pengusaha: patuhi kadar disyorkan pada label dan tempoh selamat sebelum menuai; ujian belimbing menunjukkan sisa rendah apabila kadar disyorkan dipatuhi.

3. Pengusaha: sertai SALM untuk menunjukkan pematuhan GAP, terutama bagi buah yang dieksport.

4. Agensi: wujudkan pemantauan sisa racun buah secara bersistematik, termasuk perbandingan buah tempatan dan import, serta Kajian Diet Total.

5. Pengeksport: semak MRL negara destinasi lebih awal kerana standard berbeza antara negara.

Kesimpulan

Kajian di Malaysia menunjukkan sisa sipermetrin pada belimbing besi rendah (< 0.01 hingga 0.09 mg/kg) apabila digunakan pada kadar disyorkan, dengan MRL dicadangkan 0.2 mg/kg. Namun, tiada kajian yang membandingkan sisa racun pada buah tempatan dan import ditemui, dan pemantauan diet di Malaysia masih tidak menyeluruh.

Rujukan

1. Ngan, C. K., Khairatul, A. M., & Mohammad Shahid, S. (2012). Determination of proposed maximum residue limit of cypermethrin in starfruit (Averrhoa carambola). Journal of Tropical Agriculture and Food Science.

2. Safety of fresh fruit and vegetables in Malaysia. (2014). https://doi.org/10.56669/xfch3703

3. Waras, M. N., How, V., Yahaya, N., et al. (2024). Assessing Pesticide Exposure and Regulatory Challenges in Malaysia: A Review of Population Monitoring, Food Residue, and Environmental Contamination. Ibnosina Journal of Medicine and Biomedical Sciences. https://doi.org/10.1055/s-0044-1793952

4. Ishak, A., Pak Dek, M. S., Rukayadi, Y., et al. (2023). Evaluation of pesticide residues in selected vegetables from Kuala Lumpur, Malaysia using modified QuEChERS and assessment of washing methods. International Food Research Journal. https://doi.org/10.47836/ifrj.30.5.06

5. Peng, X. (2026). Pesticide Residue Control and the Role of Regulatory Cooperation: Evidence From Fruit Exports in Southeast Asia. Developing Economies. https://doi.org/10.1111/deve.70020

6. Ngan, C. K., Khairatul, A. M., Shahid, S. M., et al. (2013). Validation of a ‘multi-residue’ analytical method for pesticide residue analysis in fruits. Journal of Tropical Agriculture and Food Science.

7. Anastassiades, M., Lehotay, S. J., Stajnbaher, D., & Schenck, F. J. (2003). Fast and Easy Multiresidue Method Employing Acetonitrile Extraction/Partitioning and “Dispersive Solid-Phase Extraction” for the Determination of Pesticide Residues in Produce. Journal of AOAC International. https://doi.org/10.1093/JAOAC/86.2.412

8. Henson, S., & Loader, R. (2001). Barriers to Agricultural Exports from Developing Countries: The Role of Sanitary and Phytosanitary Requirements. World Development. https://doi.org/10.1016/S0305-750X(00)00085-1

9. Elliott, M., Farnham, A. W., Janes, N. F., et al. (1975). Insecticidal activity of the pyrethrins and related compounds. VII. Insecticidal dihalovinyl analogues of cis and trans chrysanthemates. Pesticide Science. https://doi.org/10.1002/PS.2780060514

10. Hammond, P. (1991). Book Review: Guidelines for Predicting Dietary Intake of Pesticide Residues. Nutrition and Health. https://doi.org/10.1177/026010609100700405

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: sisa racun perosak, had sisa maksimum, MRL, sipermetrin, belimbing besi, keselamatan makanan, SALM, Malaysia