Buah naga atau pitaya kini mudah ditemui di pasar raya dan gerai buah di seluruh Malaysia. Warnanya yang menarik, sama ada isi putih atau merah, menjadikannya buah yang popular untuk dimakan segar, dijadikan jus atau smoothie. Tetapi apakah khasiat sebenar buah naga? Artikel ini merumuskan apa yang diketahui daripada kajian saintifik.
Apa Itu Buah Naga?
Buah naga ialah buah daripada genus Hylocereus dalam keluarga kaktus, yang merangkumi kira-kira 16 spesies [1]. Ia berasal dari utara Amerika Selatan dan Mexico, dan kini menjadi tanaman penting di kawasan tropika dan subtropika di seluruh dunia [2]. Dua spesies utama yang ditanam secara komersial ialah [3][4]:
| Jenis | Nama saintifik | Ciri |
|---|---|---|
| Buah naga putih | Hylocereus undatus | Isi putih, kulit merah jambu |
| Buah naga merah | Hylocereus polyrhizus | Isi merah, kulit merah jambu |
Buah naga merah mula ditanam secara komersial di Malaysia pada awal tahun 2000-an. Ia tumbuh dengan baik dalam cuaca tempatan dan mula berbuah dalam tempoh setahun selepas ditanam [5].
Kandungan Nutrien
Buah naga merupakan sumber vitamin, mineral, antioksidan dan serat yang kaya [1]. Ulasan lain menyatakan ia sumber mineral, glukosa, fruktosa, serat diet dan vitamin yang baik [6].
Buah naga putih rendah kalori tetapi mengandungi mineral seperti zat besi, magnesium dan kalsium, serta vitamin C dan vitamin B [3]. Bijinya pula kaya dengan asid lemak omega-3 dan omega-6 [3].
Kajian jus buah naga merah dari Malaysia dan Australia mendapati makronutrien utama ialah karbohidrat, manakala kalium dan vitamin A merupakan mineral dan vitamin utama [7].
Sebatian Bioaktif Utama
Betalain
Buah naga kaya dengan pigmen semula jadi yang dipanggil betalain, yang menyumbang kepada kapasiti antioksidannya [3]. Betalain terbahagi kepada betasianin (merah-ungu) dan betaxantin (kuning-oren) [8]. Buah naga merah mengandungi betasianin sebanyak 0.79% hingga 1.17% [9].
Polifenol dan flavonoid
Ulasan integratif terhadap 57 kajian mendapati flavonoid, terutamanya kaempferol dan rutin, merupakan kelas fenolik utama dalam isi dan kulit buah naga. Asid klorogenik, kafeik dan protokatekuik juga kerap dilaporkan [10].
Manfaat Kesihatan yang Dikaji
Kajian menunjukkan buah naga berpotensi memberi manfaat dalam keadaan seperti diabetes, dislipidemia, sindrom metabolik, penyakit kardiovaskular dan kanser [11]. Ulasan lain melaporkan aktiviti antioksidan, antikanser, antimikrob, perlindungan hati, penurunan lemak darah, antidiabetes dan penyembuhan luka [1].
Bukti pada manusia
| Bidang | Bukti utama |
|---|---|
| Fungsi saluran darah | Ujian rawak dua-buta: fungsi endotelium bertambah baik [12] |
| Prediabetes | Meta-analisis: gula darah puasa menurun [13] |
| Diabetes jenis 2 | Meta-analisis: tiada kesan ketara [13] |
| Risiko diabetes | Ujian kecil: tekanan darah dan tindak balas insulin menurun [14] |
Kesemua bidang ini dibincangkan dengan lebih terperinci dalam artikel lain siri ini.
Kesihatan Usus
Oligosakarida (sejenis karbohidrat) daripada isi buah naga putih dan merah tahan terhadap pencernaan oleh asid perut dan enzim amilase, serta merangsang pertumbuhan bakteria baik lactobacilli dan bifidobakteria [15]. Ini menjadikan buah naga berpotensi sebagai sumber prebiotik.
Kesesuaian sebagai Tanaman
Pokok buah naga mempunyai daya penyesuaian yang luas dan biasanya dibiak menggunakan keratan batang [6]. Ia tahan terhadap pelbagai tekanan abiotik dan memerlukan air yang agak sedikit untuk tumbuh [16]. Bilangan penanam komersial semakin meningkat di pelbagai negara kerana harga pasaran yang lumayan [6].
Keselamatan
Secara umum, pengambilan betalain dianggap selamat tanpa kesan buruk atau tindak balas alahan utama yang dilaporkan [8]. Namun, satu perkara yang perlu diketahui ialah buah naga merah boleh menyebabkan perubahan warna pada najis atau, dalam kes jarang, pada peluh. Ini dibincangkan dalam artikel tentang betasianin.
Had Bukti
Walaupun banyak ulasan memuji khasiat buah naga, ulasan terkini menegaskan keperluan pengesahan klinikal bagi dakwaan terapeutik [2]. Ketersediaan bio sebatian aktif buah naga juga rendah [11]. Kebanyakan bukti masih datang daripada kajian makmal dan haiwan.
Panduan Praktikal
1. Makan buah segar termasuk bijinya yang kecil, kerana biji mengandungi asid lemak bermanfaat [3].
2. Pilih buah naga merah jika mahukan lebih banyak antioksidan [17].
3. Elakkan jus bergula tambahan; makan buah utuh untuk mendapat serat.
4. Jadikan sebahagian diet seimbang, bukan pengganti ubat.
Kegunaan dalam Makanan
Buah naga boleh dinikmati segar atau diproses menjadi pelbagai produk, termasuk jus, sirap, jeli, aiskrim, jem, wain, yogurt, gula-gula dan pastri. Pigmen semula jadi daripada varieti merah atau ungu juga menjadi pewarna yang bernilai untuk industri makanan [18]. Fitokimia buah naga merah digunakan secara meluas dalam produk bakeri, tenusu, daging dan konfeksi [4]. Ini membuka peluang kepada pengusaha kecil di Malaysia untuk menghasilkan produk bernilai tambah.
Kesimpulan
Buah naga ialah buah tropika yang kaya dengan serat, vitamin, mineral dan pigmen betalain yang bersifat antioksidan. Kajian manusia yang terhad menunjukkan potensi memperbaiki fungsi saluran darah dan gula darah dalam prediabetes, tetapi kesannya pada pesakit diabetes masih tidak ketara. Sebagai buah, ia pilihan yang sihat dan sesuai ditanam di Malaysia.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Dapatkan nasihat doktor sebelum menggunakan buah naga atau produknya sebagai rawatan.
Rujukan
[1] S. Ibrahim et al. (2018). Genus Hylocereus: Beneficial phytochemicals, nutritional importance, and biological relevance—A review. Journal of Food Biochemistry. DOI: 10.1111/jfbc.12491.
[2] M. A. Mondol et al. (2025). Advances in Agronomic Practices, Postharvest Technologies, and Medicinal Potential of Dragon Fruit (Hylocereus spp.): A Comprehensive Updated Review. Journal of Agriculture and Food Research. DOI: 10.1016/j.jafr.2025.102157.
[3] A. K. Bishoyi et al. (2024). Nutritional composition, phytochemical profile, and health benefits of Hylocereus Undatus (pitaya): A comprehensive review. eFood. DOI: 10.1002/efd2.70017.
[4] Yan-Yi Huang et al. (2021). Maturation Process, Nutritional Profile, Bioactivities and Utilisation in Food Products of Red Pitaya Fruits: A Review. Foods. DOI: 10.3390/foods10112862.
[5] K. Hoe et al. (2019). Planting Density of Red Pitaya ( Hylocereus Polyrhizus ) to Achieve Optimum Yield Under Malaysia Weather Condition. Unknown Journal.
[6] F. Hossain et al. (2021). Cultivation, Nutritional Value, and Health Benefits of Dragon Fruit (Hylocereus spp.): a Review. Journal of Horticultural Science. DOI: 10.22059/ijhst.2021.311550.400.
[7] S. Nurul et al. (2014). Variability in nutritional composition and phytochemical properties of red pitaya (Hylocereus polyrhizus) from Malaysia and Australia. international food research journal.
[8] Renata M. Martinez et al. (2024). Betalains: A Narrative Review on Pharmacological Mechanisms Supporting the Nutraceutical Potential Towards Health Benefits. Foods. DOI: 10.3390/foods13233909.
[9] Teck Wei Lim et al. (2025). Red dragon fruit (Hylocereus polyrhizus), a superfruit rich in betacyanins pigments with antioxidative potential for hepatoprotection: A review. Future Foods. DOI: 10.1016/j.fufo.2025.100562.
[10] V. S. Coelho et al. (2024). The Profile of Phenolic Compounds Identified in Pitaya Fruits, Health Effects, and Food Applications: An Integrative Review. Plants. DOI: 10.3390/plants13213020.
[11] Daniela Franceschi Nishikito et al. (2023). Anti-Inflammatory, Antioxidant, and Other Health Effects of Dragon Fruit and Potential Delivery Systems for Its Bioactive Compounds. Pharmaceutics. DOI: 10.3390/pharmaceutics15010159.
[12] A. Cheok et al. (2022). Betalain-rich dragon fruit (pitaya) consumption improves vascular function in adult men and women: a double-blind, randomized controlled crossover trial. The American journal of clinical nutrition. DOI: 10.1093/ajcn/nqab410.
[13] N. Poolsup et al. (2017). Effect of dragon fruit on glycemic control in prediabetes and type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis. PLoS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0184577.
[14] Mildred Inna Marcela Flores-Verastegui et al. (2025). Effects of Frozen Red Dragon Fruit Consumption on Metabolic Markers in Healthy Subjects and Individuals at Risk of Type 2 Diabetes. Nutrients. DOI: 10.3390/nu17030441.
[15] S. Wichienchot et al. (2010). Oligosaccharides of pitaya (dragon fruit) flesh and their prebiotic properties. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2009.11.026.
[16] Sanampreet Singh et al. (2023). A Review on Nutritional, Medicinal and Bio-active Compound of Dragon Fruit Hylocereus polyrhizus (F.A.C. Weber) Britton & Rose. International Journal of Biochemistry Research & Review. DOI: 10.9734/ijbcrr/2023/v32i5817.
[17] Kerem Merto?lu et al. (2025). Comparative analysis of pomological and phytochemical characteristics in white? and red?fleshed pitaya ( Hylocereus spp.), with molecular docking insights into key bioactive compounds. Journal of the Science of Food and Agriculture. DOI: 10.1002/jsfa.70322.
[18] A. Punitha et al. (2024). Comprehensive review on the pharmaceutical properties of Dragon fruit (Hylocereus spp.). Annals of Phytomedicine An International Journal. DOI: 10.54085/ap.2024.13.2.34.
