Markisa ialah tanaman menjalar yang boleh berbuah sepanjang tahun di iklim Malaysia. Permintaannya meningkat kerana kegunaan dalam makanan dan produk kesihatan. Namun, petani di seluruh dunia berdepan satu ancaman besar: penyakit kayu markisa yang disebabkan oleh virus. Artikel ini merumuskan kajian tentang penanaman markisa, termasuk kajian di Sarawak, dan kaedah mengawal penyakit kayu.
Peluang Penanaman di Malaysia
Populariti markisa yang meningkat di pasaran tempatan dan antarabangsa disebabkan kegunaannya dalam nutraseutikal dan farmaseutikal, sekali gus membuka peluang ekonomi kepada petani di Malaysia [1].
Kajian pembungaan di Malaysia Timur
Di tempat asalnya, markisa dilaporkan tidak serasi-diri (tidak boleh mendebungakan diri sendiri) dan bergantung kepada pendebunga seperti kumbang kayu dan lebah madu. Namun, kajian di Malaysia Timur mendapati [2]:
Markisa berbunga dan berbuah sepanjang tahun.
Setiap bunga hanya bertahan satu hari.
Hasil buah yang baik diperoleh sepanjang tahun walaupun pendebunga kurang.
Ini kerana markisa tempatan mampu mendebungakan diri sendiri melalui pergerakan stil yang mendekatkan stigma kepada anter.
Penyelidik menyimpulkan ciri ini penting untuk penyesuaian markisa dalam keadaan tempatan [2].
Kajian granadila gergasi di Sarawak
Kajian Passiflora quadrangularis (granadila gergasi) di Sarawak mendapati ia mula berbunga 3 bulan selepas dipindahkan dan berbuah dua bulan selepas bunga kembang. Berbeza dengan P. edulis yang berbunga sepanjang tahun, spesies ini mempunyai dua puncak pembungaan. Hasil tahunan mencapai 20,151 kg sehektar [3].
Pembiakan Anak Benih
Kajian anak benih markisa ungu di Malaysia mendapati [1]:
| Bahan tanaman | Kadar hidup |
|---|---|
| Keratan kayu lembut | 83% hingga 100% |
| Keratan separa keras | 0% hingga 50% |
Gabungan kompos najis arnab bersama tanah dan keratan kayu lembut menghasilkan anak benih yang paling berkualiti [1].
Sistem Sokongan dan Pembajaan
Markisa memerlukan struktur sokongan, sama ada sistem para (mendatar) atau sistem pagar (menegak). Struktur ini boleh menyumbang sehingga 70% kos pengeluaran. Kajian mendapati sistem para menghasilkan berat isi dan saiz buah yang lebih besar, tanpa perbezaan ketara dalam kualiti lepas tuai [4].
Kajian di Indonesia pada markisa tanah rendah mendapati baja KCl pada dos 1.5 g sepokok cenderung memberi kesan lebih baik terhadap pertumbuhan batang, daun dan cabang [5].
Ancaman Utama: Penyakit Kayu Markisa
Penyakit kayu markisa dianggap faktor penghad paling penting dalam pengeluaran markisa di beberapa negara [6]. Penyakit ini disebabkan oleh potyvirus yang dibawa oleh afid (kutu daun) [7].
Kesan penyakit
Di Kenya, penyakit kayu boleh menyebabkan kehilangan hasil sehingga 100% [8].
Di Brazil, penyakit ini memendekkan hayat ladang daripada 36 bulan kepada kira-kira 18 bulan [9].
Di Korea, buah daripada pokok yang dijangkiti virus mempunyai kemanisan, keasidan dan bilangan buah yang lebih rendah. Jangkitan meningkat dengan bertambahnya tahun penanaman [10].
Gejala
Gejala termasuk buah mengeras, belang klorotik dan daun herot [8]. Pemerhatian gejala juga termasuk lepuh, mozek dan daun berkedut [11].
Kaedah Kawalan
1. Cabut pokok berpenyakit secara sistematik
Kajian di tiga ladang perintis mendapati pemeriksaan mingguan dan pencabutan pokok berpenyakit dengan segera berkesan melambatkan penyebaran virus. 80% pokok kekal sihat sehingga 181 hingga 285 hari selepas ditanam. Namun, apabila pencabutan dihentikan, semua pokok yang tinggal dijangkiti dalam 64 hingga 126 hari [12].
Penyelidik menasihatkan petani memeriksa pokok sekurang-kurangnya seminggu sekali selepas memindahkan anak benih dan mencabut pokok berpenyakit dalam tempoh 5 bulan pertama [12]. Kaedah ini paling berkesan jika diamalkan oleh semua petani di sesuatu kawasan [9].
2. Minyak sayuran
Penggunaan minyak sayuran (sehingga 1.0%) tidak menyebabkan kerosakan pada anak benih, dan mengurangkan pemerolehan virus oleh afid sebanyak 98.67% dan penularan sebanyak 60% [13].
3. Anak benih bersih
Di Kenya, 95% petani menyediakan benih sendiri daripada tanaman lama dan berkongsi dengan jiran. Penyelidik menekankan keperluan menggunakan anak benih yang diperakui [7].
4. Kebersihan alatan
Amalan seperti tidak mensterilkan alat pemangkasan dan menanam berselang dengan tanaman perumah lain boleh memburukkan penyakit [8].
5. Varieti tahan
Hibrid antara P. edulis dan spesies liar P. setacea menunjukkan ketahanan yang tinggi terhadap virus, membuka jalan kepada pembiakan varieti tahan [6]. Tindak balas markisa terhadap virus bergantung kepada genotip [8].
Kaedah yang kurang berkesan
Strain virus lemah yang dipilih untuk “imunisasi” pokok gagal melindungi pokok di ladang [14]. Racun serangga juga tidak praktikal kerana afid menularkan virus semasa gigitan percubaan yang sangat singkat [11].
Panduan untuk Petani Malaysia
1. Gunakan anak benih bersih daripada sumber yang diperakui [7].
2. Gunakan keratan kayu lembut untuk pembiakan [1].
3. Periksa pokok setiap minggu dan cabut pokok bergejala, terutamanya dalam 5 bulan pertama [12].
4. Sterilkan alat pemangkasan antara pokok [8].
5. Bina sistem para yang kukuh untuk hasil lebih baik [4].
6. Musnahkan rumpai perumah di sekitar ladang [11].
7. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk tempoh tunggu sebelum tuai.
8. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian tentang varieti dan pengurusan penyakit.
Kesimpulan
Kajian di Malaysia Timur menunjukkan markisa sangat sesuai dengan iklim tempatan, berbuah sepanjang tahun dan mampu mendebungakan diri sendiri. Ancaman utama ialah penyakit kayu markisa yang dibawa afid. Pencabutan sistematik pokok berpenyakit, anak benih bersih, kebersihan alatan dan minyak sayuran merupakan kaedah kawalan yang disokong kajian.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian khusus. Petani perlu merujuk Jabatan Pertanian dan MARDI untuk cadangan yang sesuai dengan kawasan masing-masing.
Rujukan
[1] N. Shahbani et al. (2021). Effect of planting materials and organic amendments on the production of purple passion fruit (Passiflora edulis Sims) seedlings. Pakistan Journal of Botany. DOI: 10.30848/pjb2022-2(20).
[2] S. Ramaiya et al. (2019). Floral Behaviour, Flowering Phenology and Fruit Production of Passion Fruit (Passiflora Species) in East Malaysia. Journal of Agriculture Food and Development. DOI: 10.30635/2415-0142.2020.06.01.
[3] N. Shahbani et al. (2020). Reproductive Biology and Fruit Setting of Passiflora quadrangularis L. (Giant Granadilla) in East Malaysia. Pertanika journal of tropical agricultural science. DOI: 10.47836/pjtas.43.4.16.
[4] Rodrigo Martins Monzani et al. (2025). Postharvest quality of yellow passion fruit grown using espalier and trellis systems in an annual growth cycle. Acta Scientiarum. Agronomy. DOI: 10.4025/actasciagron.v47i1.72514.
[5] Zulkifli Maulana (2024). Response of Lowland Passion Fruit (Passiflora edulis) Growth to the Application of KCl Fertilizer at Different Doses. INTERNATIONAL JOURNAL OF MULTIDISCIPLINARY RESEARCH AND ANALYSIS. DOI: 10.47191/ijmra/v7-i07-47.
[6] E. Santos et al. (2015). Resistance to Cowpea aphid-borne mosaic virus in species and hybrids of Passiflora: advances for the control of the passion fruit woodiness disease in Brazil. European Journal of Plant Pathology. DOI: 10.1007/s10658-015-0667-y.
[7] B. Mukoye et al. (2022). Distribution of passion fruit (Passiflora spp.) pests in Kenya. African Phytosanitary Journal. DOI: 10.52855/quyk4062.
[8] L. K. Asande et al. (2023). Occurrence of passion fruit woodiness disease in the coastal lowlands of Kenya and screening of passion fruit genotypes for resistance to passion fruit woodiness disease. BMC Plant Biology. DOI: 10.1186/s12870-023-04546-8.
[9] G. M. Favara et al. (2019). Long?lasting systematic roguing for effective management of CABMV in passion flower orchards through maintenance of separated plants. Plant Pathology. DOI: 10.1111/ppa.13054.
[10] M. Choi (2025). Effects of viral infection on passion fruit (Passiflora edulis) quality and productivity in the Republic of Korea. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2025.1612094.
[11] Roger Yochiharu Kotsubo et al. (2021). Temporal and spatial progress of Cowpea aphid-borne mosaic virus (CABMV) in passion fruit (Passiflora edulis Sims). Australian Journal of Crop Science. DOI: 10.21475/ajcs.21.15.02.p2997.
[12] J. A. M. Rezende et al. (2023). Partial efficacy of early and temporary roguing to manage woodiness disease in pilot crops of passion fruit. Plant Pathology. DOI: 10.1111/ppa.13721.
[13] Daniel Remor Moritz et al. (2021). Effect of vegetable oil on the efficiency of transmission of cowpea aphid-borne mosaic virus by Aphis gossypii Glover in passion fruit plants. Tropical Plant Pathology. DOI: 10.1007/s40858-021-00476-8.
[14] Q. S. de Novaes et al. (2003). Selected mild strains of Passion fruit woodiness virus (PWV) fail to protect pre-immunized vines in Brazil. Scientia Agricola. DOI: 10.1590/s0103-90162003000400014.
