Menanam Belalai Gajah: Medium, Umur Tuaian, Baja dan Lokasi

Permintaan belalai gajah semakin tinggi. Satu kajian oleh Universiti Putra Malaysia (UPM) menyatakan Clinacanthus nutans ialah antara tumbuhan ubat yang lebih penting dalam industri herba Malaysia, dan spesies ini telah dieksploitasi secara berlebihan untuk memenuhi permintaan industri farmaseutikal [1].

Artikel ini meneliti kajian tentang medium tanaman, umur dan kekerapan tuaian, baja kalium, lokasi serta pembiakan belalai gajah.

Medium Tanaman

Satu kajian oleh Universiti Tun Hussein Onn Malaysia (UTHM) menguji lima medium [2]:

Tanah sahaja.
Tanah dan kokopit (2:1 dan 3:1).
Tanah dan peat moss (2:1 dan 3:1).

Sifat kimia setiap medium, termasuk pH, nitrogen, fosforus dan kalium, turut ditentukan [2]. Ketinggian pokok, bilangan daun, panjang cabang sisi, panjang akar dan berat akar dipengaruhi dengan signifikan apabila pokok ditanam dalam campuran tanah dan *peat moss* (2:1) [2]. Pengkaji menyatakan peningkatan nutrien dalam medium berguna untuk prestasi pertumbuhan belalai gajah [2].

Umur dan Kekerapan Tuaian

Satu kajian oleh UPM menilai umur tuaian (8, 12 dan 16 minggu selepas pindah tanam) dan kekerapan tuaian (tuaian 1, 2 dan 3) [3]. Dapatannya [3]:

Hasil, aktiviti antioksidan dan kandungan fitokimia meningkat secara beransur-ansur apabila pokok membesar, dengan tertinggi pada minggu ke-16.
Namun, sintesis dan aktiviti fitokimia menurun pada tuaian berikutnya walaupun hasil herba meningkat.
Schaftosida ialah sebatian utama pada semua umur dan kekerapan tuaian.

Kajian ini menggunakan reka bentuk blok rawak lengkap faktorial dengan lima replikasi [3]. Sebatian bioaktif lain seperti isoorientin dan orientin dipengaruhi dengan signifikan oleh kekerapan tuaian [3]. Pengkaji menyatakan tuaian pada minggu ke-16 dengan tuaian pertama boleh meningkatkan hasil sambil mengekalkan polifenol dan aktiviti antioksidan yang tinggi [3].

Baja Kalium

Satu kajian oleh Abdul Samat menguji baja kalium (MOP) pada kadar 0 hingga 250 kg K?O/ha [4]. Dapatannya [4]:

Semua atribut pertumbuhan dan hasil, kecuali bilangan cabang, meningkat dengan peningkatan kadar kalium.
Pertumbuhan meningkat secara beransur-ansur sehingga 200 kg K?O/ha, kemudian menurun perlahan pada 250 kg K?O/ha.
Semua flavon C-glikosil yang dikesan paling tinggi pada 200 kg K?O/ha.
Kadar optimum untuk hasil ialah 154.75 kg K?O/ha, manakala 143 kg K?O/ha untuk kandungan fitokimia.

Hasil daun segar tertinggi direkodkan pada pokok berumur 16 minggu (144.13 g) [4]. Kajian ini turut mendapati nisbah daun kepada batang menurun dengan umur pokok, menunjukkan perkadaran batang meningkat apabila pokok menua [4]. Urutan sebatian dari kepekatan tinggi ke rendah ialah schaftosida, isoorientin, orientin, viteksin dan isoviteksin [4].

Lokasi dan Teduhan

Lapan lokasi. Satu kajian oleh USM menuai belalai gajah dari lapan lokasi di Malaysia [5]. Tanah liat berpasir pH neutral dari Kuala Ketil, Kedah mempunyai aktiviti antioksidan (58.0%), fenolik dan flavonoid tertinggi [5]. Daun diekstrak menggunakan metanol 80% secara maserasi [5]. Pengkaji menyatakan faktor persekitaran seperti keamatan cahaya, suhu dan ciri tanah bertanggungjawab terhadap variasi ini [5].

Teduhan. Satu kajian oleh UKM membandingkan sampel dari dua ladang herba di Negeri Sembilan [6]. Daun tanpa teduhan dari salah satu ladang menunjukkan sifat antioksidan lebih tinggi dengan signifikan berbanding sampel lain, termasuk sampel di bawah jaring teduhan hitam [6].

Analisis GC-MS kajian USM menunjukkan kehadiran 20 sebatian fitokimia, dan pengkaji menyatakan dapatan ini menyediakan data asas untuk program pembiakan baka bagi penanaman komersial [5].

Satu ulasan oleh USM menyatakan komposisi fitokimia belalai gajah berbeza mengikut kawasan penanaman, dan dipengaruhi oleh keadaan persekitaran, genetik, suhu udara dan amalan lepas tuai [7].

Pembiakan

Kajian UPM menyatakan analisis kultur tisu dijalankan untuk menetapkan prosedur yang sesuai bagi pembiakan besar-besaran [1]. Satu kajian oleh Taylor’s University menyatakan keratan batang ialah satu-satunya cara tumbuhan ini dibiakkan pada masa ini [8]. Kajian ini juga menyatakan variasi sebatian aktif telah dilaporkan dalam sampel segar [8].

Kultur tisu UPM. Kajian UPM mendapati medium MS penuh dengan 12 µM BAP dan 30 g/L sukrosa memberikan keputusan terbaik bagi peratusan regenerasi, bilangan pucuk, panjang pucuk, bilangan daun dan berat segar daun [1].

Kalus. Kajian Taylor’s University mendapati 87.88% kultur pucuk aseptik diperoleh daripada segmen nod yang disterilkan dengan peluntur Clorox® [8]. Aruhan kalus terbaik pada medium MS dengan pikloram 0.5 mg/L [8]. Satu kajian lain mendapati BAP 2.0 mg/L berkesan untuk aruhan kalus, tetapi tiada pucuk dihasilkan dalam kira-kira enam minggu [9]. Kajian ini mendapati 2,4-D dan pikloram tidak boleh digunakan untuk aruhan kalus spesies ini, dan protokol 70% etanol, 10% Clorox® dan fungisid benomil menghasilkan 93% eksplan internod bebas pencemaran [9].

Bagi Penanam Belalai Gajah

Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang bahan tanaman, kadar baja dan jadual tuaian belalai gajah.

Kesimpulan

Kajian mendapati tuaian pada minggu ke-16 memberikan hasil dan fitokimia tinggi, tetapi tuaian berulang mengurangkan fitokimia. Baja kalium sekitar 143 hingga 155 kg K?O/ha optimum dalam satu kajian. Lokasi, tanah dan cahaya mempengaruhi kandungan antioksidan, dan kultur tisu menawarkan alternatif kepada keratan batang.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat agronomi khusus.

Rujukan

[1] Zainol Haida, J. Nakasha, and Mansor Hakiman (2020). In Vitro Responses of Plant Growth Factors on Growth, Yield, Phenolics Content and Antioxidant Activities of Clinacanthus nutans (Sabah Snake Grass). Plants. DOI: 10.3390/plants9081030. https://consensus.app/papers/details/7aa2c1240e0650529c9e2773dc800093/

[2] N. Ismail-Embong, N. Manan et al. (2021). The effect of different growing media on growth performance of Clinacanthus nutans. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. DOI: 10.1088/1755-1315/736/1/012026. https://consensus.app/papers/details/ef6e98d3c03c504da594b5be41614104/

[3] Nur Mardhiati Afifa Abd Samat, Syahida Ahmad et al. (2020). Alterations in Herbage Yield, Antioxidant Activities, Phytochemical Contents, and Bioactive Compounds of Sabah Snake Grass (Clinacanthus Nutans L.) with Regards to Harvesting Age and Harvesting Frequency. Molecules. DOI: 10.3390/molecules25122833. https://consensus.app/papers/details/163b89b5be745255bbcc1cb1f1ef94cf/

[4] Abdul Samat and N. Afifa (2017). Growth, yield and phytochemical contents of Sabah Snake Grass [Clinacanthus nutans (Burm.f.) Lindau] in relation to plant age, harvesting intervals and potassium applications. https://consensus.app/papers/details/fc57a34c61c056cf855d42591b171dc5/

[5] Noor Zafirah Ismail, Hasni Arsad et al. (2017). Determination of Phenolic and Flavonoid Contents, Antioxidant Activities and GC-MS Analysis of Clinacanthus nutans (Acanthaceae) in Different Locations. Agrivita : Journal of Agricultural Science. DOI: 10.17503/agrivita.v39i3.1076. https://consensus.app/papers/details/0f9d6ddab5e55c599ba27c7a27770ebc/

[6] H. Kong, K. Musa et al. (2019). Qualitative and Quantitative Phytochemical Analysis and Antioxidant Properties of Leaves and Stems of Clinacanthus nutans (Burm. f.) Lindau from Two Herbal Farms of Negeri Sembilan, Malaysia. ASM Science Journal. DOI: 10.32802/asmscj.2019.87. https://consensus.app/papers/details/77d08f38d89a52b9a28374444d9f356f/

[7] Nurul Hamizah Sabindo and Rusidah Mat Yatim (2024). Phytochemical composition of Clinacanthus nutans based on factors of environment, genetics and postharvest processes: A review. BioMedicine. DOI: 10.37796/2211-8039.1451. https://consensus.app/papers/details/3141dce895085be5b2e1c382352169b3/

[8] Vidhyaini Kandaiah, N. Singaram, and K. I. Kandasamy (2023). Effects of various plant growth regulators upon callus induction potential using leaf explants of Clinacanthus nutans (Sabah Snake grass). Journal of Medicinal Plants Studies. DOI: 10.22271/plants.2023.v11.i5a.1585. https://consensus.app/papers/details/a2e7a26fdd455027842acd87e5a7dc39/

[9] Li-Ying Ng (2013). Establishment of Axenic explants and callus culture of clinacanthus nutants (rumput belalai gajah). https://consensus.app/papers/details/348dc840370353f3bc33e8bd41681d5f/