Silaj ialah makanan hijauan yang disimpan dalam keadaan kedap udara dan diperam sehingga berlaku fermentasi asid laktik. Teknik ini membolehkan penternak menyimpan makanan berkualiti untuk digunakan ketika rumput kurang, contohnya semasa musim kemarau atau banjir. Jagung merupakan antara tanaman paling popular untuk silaj kerana tinggi tenaga dan mudah difermentasi.
Artikel ini meneliti kajian tentang penghasilan silaj jagung dan rumput di kawasan tropika, termasuk faktor yang mempengaruhi kualitinya.
Kepentingan Silaj di Kawasan Tropika
Pengembangan dan intensifikasi sistem ternakan di kawasan tropika telah meningkatkan permintaan untuk silaj berkualiti tinggi sebagai komponen utama pengeluaran tenusu dan daging [1]. Silaj semakin digunakan bukan sahaja untuk mengatasi kekurangan makanan bermusim, tetapi juga untuk menyokong pemberian makanan sepanjang tahun dalam sistem kurungan [1].
Namun, suhu tinggi di kawasan tropika menjejaskan sistem silaj dari benih hingga ke palung makanan, dengan mengubah hasil, nilai pemakanan, fermentasi dan kestabilan aerobik silaj [1].
Bila Perlu Menuai Jagung?
Kajian di bawah keadaan musim panas tropika mendapati kematangan jagung sangat mempengaruhi kualiti silaj [2]. Apabila kandungan bahan kering meningkat daripada 25% kepada 35% (23 hingga 41 hari selepas berbunga), hasil bahan kering meningkat daripada 10.4 kepada 17.8 tan sehektar [2]. Kandungan kanji, kecernaan dan tenaga metabolik juga meningkat [2].
Pengkaji mengesyorkan jagung dituai pada kandungan bahan kering keseluruhan tanaman 30% hingga 35%, iaitu 34 hingga 41 hari selepas berbunga, untuk hasil dan kualiti silaj yang lebih baik [2]. Varieti juga penting; genotip P3939 mempunyai kandungan protein, kanji dan kecernaan lebih tinggi berbanding kultivar tempatan [2].
Bahan Tambahan Silaj
Jagung yang ditanam dan disilajkan pada suhu tinggi mempunyai karbohidrat larut air, populasi bakteria asid laktik (LAB) dan asid laktik yang lebih rendah [3]. Kajian pada suhu 30 hingga 45 °C menguji beberapa bahan tambahan [3]:
| Bahan tambahan | Kesan utama |
|---|---|
| LAB homofermentatif (L. plantarum) | Asid laktik tertinggi, pH stabil dalam 3 hari |
| LAB heterofermentatif (L. buchneri) | Asid asetik tertinggi, kestabilan aerobik lebih 72 jam |
| Molases 3% | pH stabil dalam 7 hari |
| Tanpa bahan tambahan | pH tidak stabil dalam 21 hari, kestabilan aerobik hanya 25 jam |
[3]
Semua bahan tambahan meningkatkan kualiti pemakanan dan fermentasi, kecernaan, pemulihan bahan kering serta kestabilan aerobik berbanding silaj kawalan [3].
Selulase. Kajian lain mendapati penambahan enzim selulase bersama inokulan Bacillus meningkatkan asid laktik dan mengurangkan kandungan serat NDF daripada 42.5% kepada 31.7% [4].
Biol mikroorganisma berkesan. Kajian di bawah keadaan tropika mendapati biol berasaskan mikroorganisma berkesan meningkatkan kecekapan fermentasi dan kestabilan aerobik silaj jagung [5]. Namun, kandungan protein kasar menurun sedikit pada dos lebih tinggi [5].
Tanin. Ekstrak tanin daripada kulit Vachellia mearnsii mengubah komposisi mikroorganisma silaj jagung dengan menyekat bakteria yang tidak diingini, tanpa menjejaskan kualiti fermentasi dan kestabilan aerobik [6].
Bagaimana dengan Silaj Rumput?
Rumput tropika dianggap sukar disilajkan kerana kandungan lembapan yang tinggi dan karbohidrat larut yang rendah [1]. Melayukan rumput untuk meningkatkan bahan kering terbukti berkesan mengurangkan fermentasi klostridia [1].
Kajian membandingkan pelbagai hijauan tropika mendapati jagung keseluruhan tanaman mempunyai pekali kebolehfermentasian tertinggi, diikuti rumput BRS Capiaçu [7]. Silaj jagung juga mempunyai kecernaan bahan kering efektif tertinggi [7]. Pengkaji mengesyorkan rumput saka seperti BRS Capiaçu jika jagung tidak dapat ditanam [7].
Tambahan untuk silaj rumput. Bagi rumput BRS Capiaçu, melayukan selama 48 jam mengurangkan kehilangan gas dan efluen serta meningkatkan pemulihan bahan kering sebanyak 7.73% [8]. Penambahan jagung kisar dan batu kapur juga memperbaiki kualiti silaj [8]. Di Tanzania, penambahan 10% dedak jagung atau 3% molases meningkatkan kualiti silaj rumput Rhodes dan Guatemala [9].
Silaj untuk Pekebun Kecil
Silaj TMR (ransum campuran lengkap) dan silaj separa semakin mendapat perhatian, terutamanya dalam sistem pekebun kecil [1]. Pengkaji menekankan dasar yang menyampaikan maklumat baharu kepada petani boleh mengurangkan variasi kualiti silaj [1].
Panduan Praktikal
Tuai jagung pada peringkat yang betul, iaitu apabila bahan kering 30% hingga 35%.
Cincang halus untuk memudahkan pemadatan.
Padatkan dengan kuat untuk mengeluarkan udara.
Tutup rapat dengan plastik dan pastikan tiada kebocoran.
Gunakan bahan tambahan seperti molases atau inokulan LAB, terutamanya dalam cuaca panas.
Layukan rumput sebelum disilajkan untuk mengurangkan lembapan.
Peram sekurang-kurangnya 21 hari sebelum dibuka.
Jika racun perosak digunakan pada tanaman jagung, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan patuhi tempoh selamat sebelum dituai.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti jagung silaj, serta Jabatan Perkhidmatan Veterinar tentang pemakanan ruminan.
Kesimpulan
Silaj jagung merupakan makanan simpanan berkualiti tinggi untuk ruminan. Kajian di kawasan tropika menunjukkan menuai pada bahan kering 30% hingga 35% dan menggunakan bahan tambahan seperti inokulan LAB atau molases sangat meningkatkan kualiti fermentasi dan kestabilan aerobik dalam cuaca panas. Rumput tropika lebih sukar disilajkan tetapi boleh diperbaiki dengan melayukan dan bahan tambahan. Teknik silaj yang betul membantu penternak menghadapi kekurangan makanan bermusim.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Formulasi makanan ternakan perlu dibuat dengan nasihat pakar pemakanan haiwan atau pegawai veterinar.
Rujukan
[1] J. L. P. Daniel et al. (2026). Advances in Silage Science: From Fundamentals to Future Applications – Optimizing silage production in tropical climates. Journal of dairy science. DOI: 10.3168/jds.2026-28813.
[2] Nadar Khan et al. (2024). Influence of maize genotypes and harvest stages on in-silo fermentation quality and nutritional value of corn silage during hot summer condition of the tropics. BMC Plant Biology. DOI: 10.1186/s12870-024-05179-1.
[3] N. Khan et al. (2023). Optimizing corn silage quality during hot summer conditions of the tropics: investigating the effect of additives on in-silo fermentation characteristics, nutrient profiles, digestibility and post-ensiling stability. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2023.1305999.
[4] Xudong Liu et al. (2024). Effect of additive cellulase on fermentation quality of whole-plant corn silage ensiling by a Bacillus inoculant and dynamic microbial community analysis. Frontiers in Microbiology. DOI: 10.3389/fmicb.2023.1330538.
[5] M. V. F. Blacio et al. (2025). Biotechnological strategies for improving corn silage: evaluating AMs-Based biol as a fermentation enhancer. Brazilian journal of biology = Revista brasleira de biologia. DOI: 10.1590/1519-6984.295397.
[6] Thamsanqa D. E. Mpanza et al. (2023). Effects of Vachellia mearnsii Tannin Extract as an Additive on Fermentation Quality, Aerobic Stability, and Microbial Modulation of Maize Silage. Microorganisms. DOI: 10.3390/microorganisms11112767.
[7] W. S. Alves et al. (2025). Fermentability coefficient of tropical forages and fermentative profile and in vitro degradability of silages. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-025-16231-x.
[8] J. Gandra et al. (2025). Can pre-wilting, corn, and limestone improve BRS Capiaçu silage fermentation quality?. New Zealand Journal of Agricultural Research. DOI: 10.1080/00288233.2025.2477316.
[9] Fredrick Karumuna et al. (2026). Effects of Maize Bran and Molasses Additives on Fermentation Quality, Nutritive Value and Digestibility of Chloris gayana and Tripsacum laxum Silages. International Journal of Animal Science and Technology. DOI: 10.11648/j.ijast.20261003.12.
