Apabila kita menyebut “jagung” di Malaysia, kebanyakan orang membayangkan jagung manis yang direbus atau dibakar. Namun, terdapat beberapa jenis jagung dengan kegunaan dan kandungan nutrien yang berbeza. Jagung bijian digunakan untuk makanan ternakan, manakala jagung ungu yang kaya antosianin mula diperkenalkan di pasaran tempatan. Artikel ini menerangkan perbezaannya berdasarkan kajian.
Pengelasan Jagung
Jagung biasanya dikelaskan mengikut warnanya, daripada putih, kuning, merah hingga hitam. Satu lagi pengelasan utama adalah berdasarkan saiz dan komposisi endosperma (isi biji) [1].
Jagung Manis
Bagaimana ia menjadi manis?
Jagung manis moden dibezakan daripada jagung sayur lain kerana mempunyai satu atau lebih alel resesif dalam laluan yang menghasilkan kanji dalam endosperma. Kesannya, apabila dimakan segar, kandungan kanji lebih rendah dan kepekatan gula lebih tinggi [2].
Jagung manis di Malaysia
Jagung manis dilaporkan sebagai tanaman ketiga terbesar di Malaysia, dan ia ditanam terutamanya untuk tongkolnya [3]. Kawasan tanaman jagung manis di Malaysia dianggarkan 10 ribu hektar dengan pengeluaran 73 ribu tan metrik [4].
Untuk meningkatkan sara diri, satu kajian pembiakan jangka panjang di Malaysia membangunkan 40 titisan baka jagung manis tropika. Lima hibrid yang dihasilkan menunjukkan hasil tinggi dan berdaya saing berbanding hibrid import komersial [5].
Jagung Bijian
Jagung bijian (grain corn) dituai apabila biji matang dan kering. Di Malaysia, jagung bijian kebanyakannya digunakan sebagai makanan ayam [6]. Kebanyakan produk makanan ternakan mengandungi 45% hingga 65% jagung bijian [7].
Malaysia mengimport 3.7 juta tan metrik jagung bernilai kira-kira RM3 bilion pada tahun 2020 hingga 2021 [8]. Malaysia menyasarkan tahap sara diri jagung bijian sebanyak 30% menjelang 2040 [7].
Jagung untuk silaj
Kajian di Malaysia mendapati jagung manis paling sesuai dituai pada peringkat doh untuk silaj. Namun, analisis kewangan menunjukkan hanya pengeluaran silaj jagung manis yang tidak berdaya maju dari segi kewangan, manakala varieti Suwan mempunyai nilai kewangan terbaik antara varieti bijian [9].
Jagung Ungu dan Jagung Berwarna
Kandungan antosianin
Jagung berwarna mengandungi pelbagai sebatian bioaktif. Sebatian fenolik dan antosianin merupakan antara yang paling banyak dikaji, dengan pelbagai sifat kesihatan, terutamanya pengurangan molekul pro-oksidan [10]. Karotenoid pula banyak terdapat dalam jagung berwarna kuning [10].
Jagung ungu di Malaysia
Jagung ungu yang kaya antosianin dikelaskan sebagai jagung manis yang agak baharu di pasaran tempatan. Jabatan Pertanian Malaysia merekodkan hanya lapan petani di seluruh Malaysia dengan keluasan 17.7 hektar [4].
Kajian kesediaan membayar terhadap 431 responden di Malaysia mendapati kandungan antosianin dan kemanisan jagung ungu memberi kesan positif dan ketara. Pengguna sanggup membayar harga lebih tinggi jika jagung ungu memenuhi kedua-dua ciri tersebut [4].
Kajian di Filipina
Kajian 10 aksesi jagung berwarna di Filipina dengan aktiviti antioksidan tertinggi mendapati kandungan protein antara 9.28% hingga 15.87%. Asid kumarik, ferulik dan galik merupakan asid fenolik utama [11].
Jagung Protein Berkualiti (QPM)
Jagung Protein Berkualiti mengandungi gen opaque-2 yang mengehadkan sintesis zein dan menggalakkan sintesis protein lain yang kaya triptofan dan lisina. Pengambilan QPM secara kerap dilaporkan boleh mengurangkan simptom kekurangan zat protein-tenaga [12].
Pelbagai kultivar dengan tahap provitamin A, lisina, triptofan, zink dan zat besi yang tinggi telah dikomersialkan melalui program biofortifikasi [13].
Jadual Perbandingan
| Jenis | Kegunaan utama | Ciri utama |
|---|---|---|
| Jagung manis | Dimakan segar | Gula tinggi, kanji rendah [2] |
| Jagung bijian | Makanan ternakan | Dituai kering [6] |
| Jagung ungu | Makanan segar, nilai tambah | Kaya antosianin [4] |
| QPM | Makanan ruji | Lisina dan triptofan tinggi [12] |
Panduan untuk Pengguna
1. Jagung manis sesuai sebagai snek atau sayur, tetapi ingat ia mengandungi gula [2].
2. Cuba jagung ungu jika ada, untuk mendapat antosianin [10].
3. Jagung kuning mengandungi karotenoid [10].
4. Pelbagaikan warna untuk mendapat sebatian bioaktif berbeza.
Panduan untuk Petani
1. Jagung ungu mempunyai permintaan pengguna tetapi masih sedikit ditanam, memberi peluang pasaran khusus [4].
2. Jagung bijian disokong kerana Malaysia masih bergantung kepada import [8].
3. Pilih varieti yang sesuai dengan tujuan, sama ada segar, bijian atau silaj [9].
Jagung Bertih dan Produk Lain
Jagung boleh diproses menjadi pelbagai produk seperti bertih jagung, tepung, tortila, emping jagung dan minyak lembaga jagung [14]. Sebahagian besar jagung bijian diproses secara industri melalui tiga kaedah asas, iaitu pengilangan basah, pengilangan kering dan nikstamalisasi [1]. Varieti jagung yang menarik minat dalam pemakanan manusia termasuk jagung tinggi amilosa, tinggi protein dan tinggi minyak [15]. Setiap jenis jagung ini mempunyai kegunaan dan nilai pemakanan yang tersendiri.
Kesimpulan
Jagung manis, jagung bijian dan jagung ungu mempunyai kegunaan yang berbeza. Jagung manis lebih tinggi gula kerana gen tertentu, jagung bijian penting untuk industri makanan ternakan di Malaysia yang masih bergantung kepada import, manakala jagung ungu kaya antosianin dan mempunyai potensi pasaran yang belum diterokai sepenuhnya.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Petani yang berminat menanam jagung perlu merujuk Jabatan Pertanian dan MARDI untuk pemilihan varieti yang sesuai.
Rujukan
[1] M. Kaushal et al. (2022). Maize: an underexploited golden cereal crop. Cereal Research Communications. DOI: 10.1007/s42976-022-00280-3.
[2] Bhuneshwari Rohilla et al. (2022). A review on the study of nutritional composition and health benefits of sweet corn (Zea mays L.) and coconut (Cocos nucifera L.) oil. Annals of Phytomedicine: An International Journal. DOI: 10.54085/ap.2022.11.2.14.
[3] A. K. Khamis et al. (2020). Relationship between Photosynthetic Rate and Stomatal Conductance, Intercellular CO2 Concentration, Transpiration Rate, Vapour Pressure Deficit and Photosynthetically Active Radiation in Sweet Corn (Zea mays). Journal of Sustainable Natural Resources. DOI: 10.30880/jsunr.2020.01.02.001.
[4] Norzalila Kasron et al. (2023). Public Willingness to Pay For Purple Corn Attributes. Optimum: Jurnal Ekonomi dan Pembangunan. DOI: 10.12928/optimum.v13i1.6668.
[5] P. Kashiani et al. (2020). A Decade of Tropical Sweet Corn Breeding Using Conventional and Molecular Approaches in Malaysia. Proceedings. DOI: 10.3390/proceedings2019036220.
[6] (2024). Performance Evaluation of Eighteen Grain Corn Varieties Cultivated in BRIS Soil. Asian Research Journal of Agriculture. DOI: 10.9734/arja/2024/v17i4507.
[7] R. R. M. R. et al. (2026). Identification and Control Treatment for Leaf Spot Diseases in Grain Corn. Microbiology Archives: An International Journal. DOI: 10.51470/ma.2026.8.2.01.
[8] Rohazrin Abdul Rani et al. (2024). Comparison of Grain Corn Production Performance Between Zero-Tillage and Conventional Tillage at MARDI Seberang Perai. Advances in Agricultural and Food Research Journal. DOI: 10.36877/aafrj.a0000416.
[9] Muhamad Hazim Nazli et al. (2018). Potential of four corn varieties at different harvest stages for silage production in Malaysia. Asian-Australasian Journal of Animal Sciences. DOI: 10.5713/ajas.18.0175.
[10] Yaír Adonaí Sánchez-Nuño et al. (2024). Bioactive Compounds from Pigmented Corn (Zea mays L.) and Their Effect on Health. Biomolecules. DOI: 10.3390/biom14030338.
[11] J.A.M.A. Libron et al. (2021). Nutritional properties and phenolic acid profile of selected Philippine pigmented maize with high antioxidant activity. Journal of Food Composition and Analysis. DOI: 10.1016/j.jfca.2021.103954.
[12] S. Joshi et al. (2022). Quality protein maize: nutritional and bioactive composition, technological attributes and potential food applications. International Journal of Food Science & Technology. DOI: 10.1111/ijfs.15602.
[13] Nakai Goredema-Matongera et al. (2021). Multinutrient Biofortification of Maize (Zea mays L.) in Africa: Current Status, Opportunities and Limitations. Nutrients. DOI: 10.3390/nu13031039.
[14] S. Bathla et al. (2020). Nutritive Value. Maize – Production and Use. DOI: 10.5772/intechopen.88963.
[15] Y. Ai et al. (2016). Macronutrients in Corn and Human Nutrition. Comprehensive reviews in food science and food safety. DOI: 10.1111/1541-4337.12192.
