Limau kasturi biasanya dijual segar, tetapi buah ini mempunyai potensi besar untuk diproses menjadi pelbagai produk. Malah, kulit yang biasanya dibuang selepas jus diperah juga boleh dimanfaatkan. Pemprosesan bukan sahaja menambah nilai, tetapi juga mengurangkan pembaziran.
Artikel ini meneliti kajian tentang pemprosesan jus limau kasturi, penggunaan kulitnya, dan produk nilai tambah lain.
Mengapa Perlu Diproses?
Satu ulasan menyatakan semua bahagian buah limau kasturi, termasuk jus, pulpa, biji dan kulit, boleh digunakan dalam pelbagai aplikasi [1]. Ini termasuk produk makanan seperti jus, serbuk dan gula-gula, serta kegunaan bukan makanan dalam perubatan herba dan kosmetik [1].
Kajian ekonomi di Filipina mencadangkan kerajaan tempatan menggalakkan pemodal membentuk koperasi serta kilang pemprosesan dan pembuatan untuk menghasilkan jus dan produk bernilai lain daripada buah limau kasturi [2].
Masalah sisa juga penting. Kulit limau kasturi biasanya dibuang sebagai sisa selepas jus diekstrak [3]. Sisa daripada kilang pemprosesan kurang dimanfaatkan dan boleh menimbulkan masalah alam sekitar jika tidak diproses dengan betul [4].
Jus Limau Kasturi dalam Botol
Kajian menguji kesan asid sitrik dan jenis pembungkusan terhadap kualiti jus limau kasturi semasa disimpan pada suhu bilik [5]. Empat kepekatan asid sitrik (0 hingga 1.5 g/L) dan dua jenis botol (plastik PET dan kaca lutsinar) diuji [5].
Sehingga hari ke-20 penyimpanan, hasilnya ialah [5]:
Skor kesukaan panel terhadap warna dan aroma antara 2.05 hingga 5.9.
Jumlah asid tertitrat 0.512% hingga 0.922%.
pH 2.10 hingga 2.26.
Jumlah pepejal larut 22 hingga 25 °Brix.
Jumlah kiraan plat antara 9.1 × 10³ hingga 4.7 × 10? CFU/mL.
Julat kiraan mikrob yang luas ini menunjukkan kualiti mikrobiologi berbeza dengan ketara antara rawatan, jadi pemilihan kaedah pemprosesan yang betul adalah penting.
Limau Kasturi sebagai Bahan Tambahan Minuman Lain
Kajian menguji kesan pempasteuran (70 °C selama 10 minit) dan penambahan jus limau kasturi pada kepekatan berbeza terhadap jus tebu batang hitam [6]. Jus tebu mudah rosak akibat pemerangan enzim dan kerosakan mikrob sejurus selepas diekstrak [6].
Dapatan utama [6]:
Penambahan jus limau kasturi menurunkan pH dan meningkatkan keasidan jus tebu.
Penambahan jus limau kasturi berkesan mengurangkan aktiviti enzim peroksidase yang menyebabkan pemerangan.
Pempasteuran pula berkesan mengurangkan beban mikrob.
Limau kasturi meningkatkan aroma sitrus dan rasa masam, tetapi mengurangkan aroma rumput dan rasa manis selepas.
Gabungan pempasteuran dan penambahan 1.5% jus limau kasturi didapati berkesan untuk mencapai kestabilan mikrob dan penerimaan pengguna [6].
Memanfaatkan Kulit
Serbuk kulit kering. Kajian membandingkan tiga kaedah pengeringan kulit limau kasturi [3]. Pengeringan matahari dan penyahhidratan menghasilkan sifat antioksidan yang lebih tinggi dan lebih berdaya maju dari segi ekonomi berbanding pengeringan ketuhar [3].
Mayonis berfungsi. Tepung kulit limau kasturi ditambah ke dalam mayonis pada kadar 0% hingga 4.5% [7]. Penambahan tepung kulit meningkatkan kelikatan, kandungan protein, karbohidrat dan serat kasar, tetapi mengurangkan kandungan lemak [7]. Penambahan 1.5% menghasilkan mayonis berkualiti terbaik dan diterima pengguna sebagai makanan berfungsi [7].
Minyak pati. Kaedah pengekstrakan baharu menggunakan pelarut eutektik dalam bersama ultrasonik dan gelombang mikro meningkatkan hasil minyak pati kulit sebanyak 120% berbanding penyulingan stim biasa [8]. Pengkaji menyatakan kaedah ini menyediakan strategi mampan untuk memanfaatkan hasil sampingan kulit limau kasturi [8].
Aromaterapi. Di Pondok Kubang, Bengkulu Tengah, kulit limau kasturi yang merupakan hasil sampingan industri sirap limau digunakan untuk menghasilkan minyak pati dan produk aromaterapi roll-on [9]. Program latihan ini bertujuan meningkatkan pendapatan komuniti melalui perusahaan kecil dan sederhana [9].
Kulit sebagai Baja Cecair
Satu kajian menguji penambahan mikroorganisma tempatan daripada kulit limau kasturi dan kulit pisang ke dalam baja organik cecair yang dihasilkan daripada air sisa tauhu [10]. Penambahan 3 kg bahan kulit buah menghasilkan nilai nitrogen, kalsium, fosforus dan kalium tertinggi [10].
Namun, pengkaji menyatakan tidak semua parameter mencapai standard kualiti yang dijangkakan [10]. Kandungan fosforus juga tidak berbeza secara signifikan antara rawatan [10].
Kosmetik
Jus limau kasturi yang dikeringkan beku telah diformulasikan menjadi topeng muka helaian (sheet mask) pada kepekatan 0.5% hingga 1.5% [11]. Semua formulasi memenuhi keperluan ujian kualiti fizikal, termasuk ujian kerengsaan [11].
Potensi untuk Pengusaha Kecil
Kajian-kajian ini menunjukkan beberapa peluang perniagaan:
| Produk | Bahan | Sumber |
|---|---|---|
| Jus botol | Jus | [5] |
| Perisa jus tebu | Jus | [6] |
| Serbuk kulit | Kulit | [3] |
| Mayonis berfungsi | Kulit | [7] |
| Minyak pati dan aromaterapi | Kulit | [9] |
| Topeng muka | Jus | [11] |
Panduan Praktikal
Pasteurkan jus sebelum dibotolkan untuk mengurangkan beban mikrob.
Gunakan botol yang bersih dan steril serta simpan di tempat sejuk.
Keringkan kulit di bawah matahari atau menggunakan penyahhidrat untuk mengekalkan antioksidan.
Mulakan dengan kadar kecil apabila menambah serbuk kulit dalam produk makanan, contohnya 1.5%.
Patuhi peraturan keselamatan makanan dan pelabelan jika menjual produk.
Jika racun perosak digunakan pada pokok, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, terutamanya jika kulit buah akan diproses.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang teknologi pemprosesan dan pembangunan produk.
Kesimpulan
Limau kasturi boleh diproses menjadi jus botol, perisa minuman, serbuk kulit, mayonis berfungsi, minyak pati dan produk kosmetik. Penambahan 1.5% jus limau kasturi bersama pempasteuran memperbaiki kestabilan jus tebu. Kulit yang biasanya dibuang boleh dikeringkan, dijadikan bahan makanan atau diekstrak minyak patinya. Pemprosesan membuka peluang perniagaan kecil sambil mengurangkan pembaziran hasil.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Pengeluaran produk makanan dan kosmetik untuk jualan perlu mematuhi peraturan yang berkuat kuasa.
Rujukan
[1] K. Venkatachalam et al. (2023). Phytochemicals, Bioactive Properties and Commercial Potential of Calamondin (Citrofortunella microcarpa) Fruits: A Review. Molecules. DOI: 10.3390/molecules28083401.
[2] M. Quijano et al. (2021). Agricultural Economic Production of Philippine Calamansi Industry: A Basis for Production Local Development Plan. Unknown Journal. DOI: 10.20944/preprints202102.0388.v1.
[3] K. E. T. Abal et al. (2024). Nutritional composition and antioxidant properties of calamansi (Citrus microcarpa) peels in different drying processes. Nusantara Bioscience. DOI: 10.13057/nusbiosci/n160216.
[4] C. E. Palma et al. (2019). Chemical composition and cytotoxicity of Philippine calamansi essential oil. Industrial Crops and Products. DOI: 10.1016/j.indcrop.2018.11.010.
[5] M. Ikhsan et al. (2019). EFFECT OF CITRIT ACID AND PACKAGING TYPE ON QUALITY CHANGE OF KALAMANSI JUICE DURING ROOM TEMPERATURE STORAGE. Jurnal Agroindustri. DOI: 10.31186/j.agroind.8.2.139-149.
[6] Mat Noor (2018). Effect of pasteurization treatment and calamansi ( Fortunella japonica ) juice on the physicochemical , microbiological , and sensory characteristics of black stem sugarcane juice. Unknown Journal.
[7] Najla Afifah et al. (2025). Quality of Mayonnaise Supplemented with Calamansi Peel Flour (Citrofortunella microcarpa) as a Potential Functional Food. Buletin Peternakan. DOI: 10.21059/buletinpeternak.v49i2.100478.
[8] Zhiheng Zhao et al. (2025). Simultaneous ultrasound-microwave assisted deep eutectic solvent extraction of essential oil from calamansi (Citrus × microcarpa) peel: optimization, volatile profiling, and antioxidant activities. Ultrasonics Sonochemistry. DOI: 10.1016/j.ultsonch.2025.107730.
[9] Yetti Purnama et al. (2023). Training On Making Roll-On Aromatherapy Of Calamansi Orange Essential Oil In Pondok Kubang Sub-District, Central Bengkulu. Jurnal Ilmiah Pengabdian Masyarakat Bidang Kesehatan (Abdigermas). DOI: 10.58723/abdigermas.v1i3.104.
[10] Mualim Mualim et al. (2026). Effect of Local Microorganisms from Calamansi Peel and Banana Peel Addition on the Quality of Liquid Organic Fertilizer (POC) Produced from Tofu Wastewater. BIOEDUSCIENCE. DOI: 10.22236/jbes/21024.
[11] Arfiani Arifin et al. (2024). Formulasi dan uji aktivitas antioksidan sediaan sheet mask dari sari buah lemon cui (Citrus microcarpha B.) sebagai anti-aging. Sasambo Journal of Pharmacy. DOI: 10.29303/sjp.v5i1.322.
