Bagi kebanyakan penternak lembu dan kambing di kawasan tropika, rumput napier merupakan tulang belakang bekalan makanan hijau. Rumput ini tumbuh tinggi, membiak dengan mudah melalui keratan batang dan mampu menghasilkan biojisim yang sangat banyak. Namun, di sebalik hasilnya yang tinggi, terdapat satu masalah besar: kualiti makanannya sering rendah apabila diurus dengan cara biasa.
Artikel ini memperkenalkan rumput napier, kepentingannya, kandungan nutriennya dan cabaran utama yang dikenal pasti oleh penyelidik.
Apa Itu Rumput Napier?
Rumput napier (Pennisetum purpureum Schumach), juga dikenali sebagai rumput gajah, ialah rumput saka yang tumbuh pantas dan berasal dari Afrika Sub-Sahara [1]. Ia kini ditanam secara meluas di kawasan tropika dan subtropika di seluruh dunia [1]. Rumput ini merupakan tanaman makanan ternakan pelbagai guna, terutamanya untuk memberi makan lembu dalam sistem potong dan angkut [1].
Satu kajian menggambarkan napier sebagai rumput yang tumbuh setinggi 3 hingga 5 meter dan biasanya dibiakkan melalui keratan batang dengan tiga hingga empat ruas [2]. Selain makanan ternakan, ia juga ditanam untuk melindungi alam sekitar, menstabilkan tanah dan bertindak sebagai penahan angin [2].
Kepentingan kepada Penternak
Ulasan oleh Islam dan rakan-rakan menyatakan rumput napier membentuk sehingga 80% diet lembu di banyak kawasan tropika dan subtropika, dan digunakan terutamanya oleh penternak kecil [3]. Di Malaysia, satu kajian menyatakan rumput guinea dan rumput napier dianggap makanan hijau yang enak dan digunakan secara meluas untuk kambing [4].
Hasil dan Nilai Nutrien
Ulasan Islam dan rakan-rakan mengumpulkan data daripada banyak kajian dan mendapati purata hasil, protein kasar dan tenaga metabolisme rumput napier adalah seperti berikut [3]:
| Parameter | Purata | Julat |
|---|---|---|
| Hasil bahan kering | 26 t/ha/tahun | 2–86 t/ha/tahun |
| Protein kasar | 96 g/kg bahan kering | 9–257 g/kg |
| Tenaga metabolisme | 8.7 MJ/kg bahan kering | 5.9–10.8 MJ/kg |
[3]
Julat yang sangat luas ini menunjukkan bahawa hasil dan kualiti napier sangat bergantung kepada cara ia diurus.
Masalah Utama: Hasil Tinggi, Kualiti Rendah
Walaupun hasilnya tinggi, produktiviti haiwan yang diberi makan napier adalah rendah [3]. Antara sebab utama ialah nilai pemakanan napier yang rendah di bawah pengurusan semasa [3]. Hasil bahan kering dan nilai pemakanan berkait secara songsang, menunjukkan wujudnya pertukaran antara hasil dan kualiti [3].
Satu lagi kajian menyatakan pengurusan semasa lazimnya memberi tumpuan kepada hasil yang tinggi, iaitu rumput dituai di paras tanah dengan selang yang panjang apabila ketinggian mencecah 200 cm atau lebih, dan ini menurunkan kualiti [5].
Ulasan lain menyimpulkan bahawa apabila diberi secara bersendirian, rumput napier yang berkualiti rendah menghasilkan pengeluaran ruminan yang rendah [6]. Namun, mengubah pengurusan napier ke arah makanan berkualiti lebih tinggi meningkatkan hasil susu dan pertambahan berat lembu kecil yang matang tanpa makanan tambahan [6].
Penyelesaian yang Dicadangkan
Islam dan rakan-rakan mencadangkan pertukaran antara hasil dan kualiti boleh dikurangkan dengan menambah kepadatan tanaman dan kekerapan penuaian [3]. Strategi menambah kepadatan tanaman (50 cm × 40 cm) dan kekerapan penuaian (11 hingga 12 kali setahun) dilaporkan memberikan 71 t bahan kering sehektar dengan 135 g/kg protein kasar dan 10.8 MJ/kg tenaga metabolisme [3]. Pengkaji juga mengakui bahawa kajian dalam bidang ini masih terhad [3].
Kepelbagaian Genetik
Kajian pencirian dan kepelbagaian ke atas koleksi kecil rumput napier mengenal pasti tahap variasi genetik yang sederhana dan beberapa sifat agronomi yang baik, terutamanya pengeluaran biojisim yang tinggi [1]. Namun, sangat sedikit maklumat tentang aplikasi teknologi molekul dalam pembaikan napier [1].
Ancaman Penyakit
Di Afrika Timur, dua penyakit utama mengancam napier. Penyakit kerdil napier disebabkan oleh fitoplasma yang dibawa oleh bena daun Maiestas banda [7]. Penyakit kepala hangus pula disebabkan oleh kulat Ustilago kamerunensis [8]. Penyakit kepala hangus dilaporkan mengurangkan hasil biojisim sebanyak 25% hingga 46% di Kenya [9]. Kajian di Kenya mendapati penyebaran utama penyakit ini dipercayai berlaku melalui pengangkutan bahan tanaman yang dijangkiti [8].
Penyakit ini dilaporkan di Afrika, dan satu kajian menyatakan U. kamerunensis belum dilaporkan di luar Afrika [9]. Walaupun begitu, ia mengingatkan pentingnya menggunakan bahan tanaman yang sihat.
Panduan Praktikal
Gunakan keratan batang yang sihat daripada sumber yang dipercayai untuk menanam napier.
Jangan hanya mengejar hasil tinggi. Rumput yang terlalu tua dan tinggi mempunyai kualiti yang lebih rendah.
Pertimbangkan kepadatan tanaman dan kekerapan potongan yang lebih tinggi untuk mengimbangi hasil dan kualiti.
Gabungkan napier dengan makanan tambahan jika kualiti rumput rendah.
Jika perlu mengawal perosak, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI serta Jabatan Perkhidmatan Veterinar tentang varieti dan pengurusan napier.
Kesimpulan
Rumput napier ialah makanan ternakan utama di kawasan tropika kerana hasilnya yang tinggi dan mudah ditanam. Namun, kualitinya sering rendah di bawah pengurusan semasa, menyebabkan produktiviti haiwan tidak optimum. Kajian menunjukkan bahawa menukar cara pengurusan, terutamanya kepadatan tanaman dan kekerapan potongan, boleh meningkatkan kedua-dua hasil dan kualiti. Artikel seterusnya dalam siri ini akan membincangkan aspek-aspek ini dengan lebih terperinci.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Hasil dan kualiti rumput napier bergantung kepada varieti, iklim, tanah dan amalan pengurusan setempat.
Rujukan
[1] A. T. Negawo et al. (2017). Opportunities for Napier Grass ( Pennisetum purpureum ) Improvement Using Molecular Genetics. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy7020028.
[2] P. Jones et al. (2004). Napier grass stunt: a new disease associated with a 16SrXI group phytoplasma in Kenya. Plant Pathology. DOI: 10.1111/j.1365-3059.2004.01038.x.
[3] M. R. Islam et al. (2023). Napier grass (Pennisetum purpureum Schum) management strategies for dairy and meat production in the tropics and subtropics: yield and nutritive value. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2023.1269976.
[4] Tanpa nama pengarang (2018). A COMPARISON OF FEED INTAKE AND GROWTH PERFORMANCE OF GOATS FED GUINEA GRASS AND NAPIER GRASS. Unknown Journal.
[5] Anamika Roy et al. (2025). Management Strategies for Napier Grass (Pennisetum purpureum Schumach cv Pakchong): Impact on Dry Matter Yield, Nutritive Characteristics and Cattle Growth. Animals : an Open Access Journal from MDPI. DOI: 10.3390/ani15091235.
[6] Mohammed R. Islam et al. (2024). Ruminant Production from Napier Grass (Pennisetum purpureum Schum): A Review. Animals : an Open Access Journal from MDPI. DOI: 10.3390/ani14030467.
[7] G. Asudi et al. (2015). Napier grass stunt disease in East Africa: Farmers’ perspectives on disease management. Crop Protection. DOI: 10.1016/j.cropro.2015.02.008.
[8] G. Farrell et al. (2002). Ustilago kamerunensis on Napier grass in Kenya. International Journal of Pest Management. DOI: 10.1080/09670870110065244.
[9] S. Mwendia et al. (2006). Evaluation of Napier grass cultivars for resistance to Napier head smut. Unknown Journal.
