Kedondong sering dimakan semasa masih muda dan rangup, atau selepas masak apabila rasanya lebih manis. Tetapi adakah kandungan nutriennya berubah mengikut peringkat kematangan? Dan sejauh manakah buah ini benar-benar berkhasiat?
Artikel ini meneliti kajian tentang komposisi nutrien buah kedondong, termasuk perubahan mengikut kematangan dan perbezaan antara kajian.
Komposisi Asas Buah
Kajian terhadap buah kedondong (Spondias cytherea) pada tiga peringkat kematangan mendapati buah ini mengandungi lemak 0.34% hingga 0.53%, protein 1.76% hingga 2.33% dan abu 6.23% hingga 6.78% [1]. Purata panjang buah ialah 5.56 cm dan lebar 4.26 cm [1].
Antara mineral yang diuji, fosforus mempunyai jumlah tertinggi berbanding natrium, magnesium, kalsium dan zink [1]. Kandungan jumlah serat dietari paling rendah dalam buah masak, iaitu 17.20% berasaskan berat kering [1].
Satu ulasan menyatakan buah kedondong merupakan sumber mineral dan vitamin C yang baik, manakala kulit buahnya merupakan sumber serat dan pektin yang baik [2].
Perubahan Mengikut Peringkat Kematangan
Kajian 2005. Kajian ke atas tiga peringkat kematangan mendapati pH, pepejal larut dan bahan tidak larut meningkat apabila buah semakin masak [1]. Buah masak jauh kurang berasid berbanding buah hijau dan separuh masak [1]. Sebaliknya, jumlah kandungan fenolik menurun dengan kematangan [1].
Pektin larut air dalam buah masak menyumbang kepada pelembutan buah, menyebabkan kekerasan buah berkurang apabila semakin masak [1]. Jumlah klorofil juga menurun dalam buah masak, menyumbang kepada perubahan warna [1].
Kajian lain. Satu kajian lain turut mendapati pH, keasidan tertitrat, jumlah pepejal larut dan kandungan fruktosa meningkat dengan kematangan, manakala vitamin C dan jumlah polifenol menurun [3]. Jumlah polifenol tertinggi (81.25 mg GAE/100 g) dicatatkan dalam buah yang belum masak [3]. Fruktosa tertinggi pula ditemui dalam buah yang masak sepenuhnya [3].
Sebatian perisa yang paling biasa dalam buah ini ialah limonena, alfa-pinena, beta-pinena dan heksanal [3].
Maksudnya untuk pengguna. Buah muda cenderung lebih kaya dengan polifenol, manakala buah masak lebih manis dan kurang masam. Pilihan bergantung kepada tujuan penggunaan.
Kandungan Vitamin C: Angka yang Berbeza-beza
Kandungan vitamin C kedondong dilaporkan sangat berbeza antara kajian:
| Kajian | Kandungan vitamin C | Sumber |
|---|---|---|
| Buah pada tiga peringkat kematangan | 4.65 hingga 5.86 mg/100 g | [1] |
| Buah kedondong renek | Maksimum 1.70 mg/100 g | [4] |
| Spesies Spondias di Himalaya Timur | 31.55 mg/100 g | [5] |
| Genotip terbaik di Manipur (P7) | 40.81 mg/100 g | [6] |
| Jus kedondong segar | 105.6 mg/L | [7] |
Perbezaan ini mungkin disebabkan oleh perbezaan varieti, peringkat kematangan, kaedah analisis dan keadaan penanaman. Dalam kajian Himalaya Timur, S. cytherea mempunyai vitamin C terendah berbanding dua spesies Spondias lain yang diuji [5]. Namun, S. cytherea merekodkan jumlah asid amino bebas tertinggi (158.67 mg/100 g) [5].
Kesimpulannya, kedondong mengandungi vitamin C, tetapi jumlahnya berbeza-beza dan tidak semestinya tinggi dalam semua jenis buah.
Kedondong Renek
Kajian ke atas buah kedondong renek mendapati pulpanya mempunyai pepejal larut 10.3 hingga 13.8 °Brix, kelembapan 84.13% hingga 86.78%, pH 3.14 hingga 3.31 dan keasidan 0.80% hingga 1.03% sebagai asid sitrik [4]. Pengkaji menyatakan ciri fizikal dan kimia kedondong renek menyerupai buah pokok cajá tradisional [4].
Mineral dan Logam Berat: Satu Peringatan
Kajian terhadap tiga buah hutan yang dijual di pasar Port Harcourt, Nigeria, mendapati S. cytherea mempunyai peratusan protein kasar (8.373%) dan serat (11.73%) yang tinggi [8]. Namun, pengkaji turut mendapati paras logam berat dalam buah-buahan yang dikaji melebihi had dibenarkan WHO/FAO, dan menasihatkan agar pengambilan berlebihan setiap hari atau setiap minggu dielakkan [8].
Kajian lain pula mendapati buah S. cytherea mengandungi zink 4.48 mg/100 g dan selenium 0.86 µg/100 g [9]. Jumlah kandungan fenolik ialah 649.45 mg GAE/100 g berat kering [9].
Dapatan tentang logam berat ini khusus kepada sampel pasar di Nigeria dan tidak semestinya berlaku di tempat lain. Namun, ia mengingatkan bahawa kualiti buah turut bergantung kepada persekitaran tempat ia ditanam.
Kepelbagaian Antara Pokok
Kajian di Manipur mendapati genotip P17 mempunyai jumlah pepejal larut tertinggi (17 °Brix) dan jumlah gula tertinggi (6.84%), manakala P19 mempunyai kandungan vitamin A tertinggi (0.62 mg/100 g) [6]. Di Brazil, aksesi M4 dan M5 mempunyai ciri fizikal dan kimia yang lebih baik berbanding aksesi lain [10].
Ini menunjukkan bahawa nilai pemakanan kedondong bukan sahaja bergantung kepada spesies, tetapi juga kepada pokok tertentu.
Panduan Praktikal
Makan kedondong muda jika mahukan rasa masam dan kandungan polifenol yang lebih tinggi; pilih buah masak jika mahukan rasa lebih manis.
Makan buah segar kerana pemprosesan boleh mengurangkan sesetengah nutrien.
Basuh buah dengan bersih sebelum dimakan.
Amalkan pemakanan seimbang; kedondong ialah pelengkap, bukan pengganti pelbagai buah dan sayur lain.
Tanam di kawasan yang bebas pencemaran dan jauh dari sumber sisa industri.
Jika racun perosak digunakan pada pokok, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, serta patuhi tempoh selamat sebelum menuai.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penanaman dan pengendalian lepas tuai buah-buahan.
Kesimpulan
Buah kedondong mengandungi protein, mineral seperti fosforus, serat dan vitamin C, walaupun kandungan vitamin C sangat berbeza antara kajian. Apabila buah semakin masak, ia menjadi lebih manis dan kurang masam, tetapi kandungan polifenol dan vitamin C cenderung menurun. Kualiti buah juga berbeza mengikut genotip dan persekitaran penanaman. Kedondong boleh menjadi sebahagian daripada diet seimbang, tetapi bukan “makanan ajaib”.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Sila rujuk doktor atau pakar pemakanan untuk keperluan diet khusus.
Rujukan
[1] Siti Aishah Ishak et al. (2005). Some physical and chemical properties of ambarella (Spondias cytherea Sonn.) at three different stages of maturity. Journal of Food Composition and Analysis. DOI: 10.1016/j.jfca.2004.11.007.
[2] B. Koubala et al. (2018). Ambarella—Spondias cytherea. Unknown Journal. DOI: 10.1016/b978-0-12-803138-4.00005-8.
[3] Jayarathna P. L. I. (2020). Identification of Physical, Chemical Properties and Flavor Profile of Spondias dulcis in Three Maturity Stages. Unknown Journal.
[4] Laura Rocha Candido et al. (2024). PHYSICOCHEMICAL CHARACTERIZATION OF DWARF AMBARELLA (SPONDIAS DULCIS) FRUITS. COLLOQUIUM AGRARIAE. DOI: 10.5747/ca.2024.v20.h533.
[5] T. Angami et al. (2020). Determination of Nutritional Content of Spondias Species from the Eastern Himalaya. International Research Journal of Pure and Applied Chemistry. DOI: 10.9734/irjpac/2020/v21i730176.
[6] M. Devi et al. (2024). Characterization of ambarella (Spondias dulcis) genotypes based on morphological and physio-biochemical quality attributes. The Indian Journal of Agricultural Sciences. DOI: 10.56093/ijas.v94i1.142872.
[7] M. Vanniarachchy (2017). Determination of Total Vitamin-C Content in Concentrated Ambarella (Spondias Dulcis) and Star Fruit (Averrhoa Carambola) Juice by Evaporation and Progressive Freeze Concentration as a Comparison of the Quality of Two Concentration Methods. Unknown Journal.
[8] A. Oladele et al. (2021). Proximate and Mineral Elements Composition of Three Forest Fruits Sold in Port Harcourt, Nigeria. Journal of Applied Sciences and Environmental Management. DOI: 10.4314/jasem.v24i11.9.
[9] Feudjio Ndemanou Yolande et al. (2020). Antioxidant Potential and the Effects of the Aqueous Extract of Spondias cytherea Fruit Pulp on B16-F10 Melanoma Cell Cycle. Unknown Journal. DOI: 10.9734/ajrb/2020/v7i430143.
[10] P. D. de Souza et al. (2022). Fruit quality and genetic diversity of Spondias dulcis accessions. Revista Ceres. DOI: 10.1590/0034-737×202269020008.
