Ladang menegak (vertical farm) atau kilang tumbuhan (plant factory) menanam sayur dalam bangunan tertutup menggunakan lampu LED, kawalan suhu dan sistem hidroponik. Konsep ini menjanjikan hasil sepanjang tahun, tanpa racun perosak dan di tengah-tengah bandar. Namun, kosnya juga tinggi. Adakah ia perniagaan yang menguntungkan?
Artikel ini meneliti bukti kajian tentang ekonomi ladang menegak dan kilang tumbuhan, termasuk peluang pasaran di Malaysia.
Apa Itu Kilang Tumbuhan?
Kilang tumbuhan, juga dikenali sebagai ladang menegak, ialah sistem pengeluaran pertanian maju yang beroperasi tanpa bergantung kepada keadaan geografi dan persekitaran [1]. Ia menggunakan cahaya buatan dan persekitaran terkawal untuk menghasilkan tanaman hortikultur sepanjang tahun [1]. Pendekatan ini menawarkan penyelesaian bagi bekalan hasil berkualiti tinggi yang stabil di kawasan bandar [1].
Pasaran di Malaysia
Kajian di Malaysia mendapati pengguna sanggup membayar RM8.37 bagi setiap 100 g kale keriting bebas racun perosak dari kilang tumbuhan [2]. Harga, pembungkusan dan pelabelan, status pengguna organik serta kesedaran kesihatan mempengaruhi kesanggupan membayar [2]. Pengkaji menyatakan maklumat tentang penerimaan produk kilang tumbuhan di Malaysia masih sangat sedikit [2].
Bukti Keuntungan: Bercampur
Kisah berjaya. Kajian dua ladang menegak mikrohijau (microgreens) di utara Itali mendapati kedua-duanya menguntungkan dengan margin operasi positif [3]. Menariknya, penggunaan tenaga sebenar tidak menjadi faktor kos yang besar seperti yang dinyatakan dalam literatur [3].
Kisah rugi. Sebaliknya, simulasi perniagaan ladang menegak di St. Louis, Amerika Syarikat, mendapati senario asas akan mencatat kerugian ekonomi [4]. Namun, terdapat beberapa cara untuk meningkatkan keuntungan, terutamanya mengurangkan kos tetap dan berubah [4]. Menariknya, meningkatkan permintaan atau bahagian pasaran tidak semestinya meningkatkan keuntungan [4].
Bergantung kepada lokasi. Model ekonomi di tujuh lokasi di Amerika Syarikat dengan iklim dan keadaan ekonomi berbeza menunjukkan nilai ladang menegak berbeza mengikut keadaan [5].
Tenaga: Cabaran Utama
Satu kajian kontena ladang menegak di Tehran, Iran, mendapati penggunaan elektrik spesifik bagi salad ialah 11.34 kWh/kg dengan kos pengeluaran 3.78 dolar AS/kg [6]. Sistem pencahayaan menyumbang 78% dan penyahlembap 19% daripada penggunaan elektrik [6]. Menggunakan CO? sisa mengurangkan kos pengeluaran sebanyak 22% [6].
Kajian 162 senario di Trondheim, Shanghai dan Dubai mendapati keamatan cahaya merupakan faktor pertumbuhan dominan dan juga pemacu utama penggunaan tenaga [7]. Hanya sistem tenaga tanpa karbon boleh menyokong ladang menegak tanpa meningkatkan pelepasan CO? berbanding salad import [7].
Kajian pemodelan terkini juga menyatakan daya saing ekonomi ladang menegak masih dipertikaikan kerana penggunaan tenaga, keperluan buruh dan kos pelaburan yang tinggi [8]. Di bawah sasaran prestasi yang maju, salad boleh menghampiri kos rumah hijau Belanda, tetapi tomato memerlukan prestasi yang belum dicapai pada skala penuh [8].
Skala Besar: Pelaburan Besar
Satu kajian kejuruteraan mereka bentuk ladang menegak 37 tingkat di Berlin yang boleh menghasilkan kira-kira 3,500 tan buah-buahan dan sayur serta 140 tan filet tilapia setahun [9]. Kos pelaburan mencecah 200 juta euro, dengan kos makanan antara 3.50 dan 4.00 euro sekilogram [9].
Walaupun kosnya besar, pengkaji menganggarkan pasaran untuk kira-kira 50 ladang seperti ini dalam jangka pendek dan hampir 3,000 ladang dalam jangka panjang [9]. Hasilnya dianggarkan 516 kali lebih banyak berbanding jangkaan daripada keluasan tapak 0.25 hektar, hasil daripada susunan bertingkat dan tuaian berulang [9]. Namun, pengkaji menegaskan penyelidikan meluas masih diperlukan untuk mengoptimumkan proses pengeluaran [9].
Pengurusan Pertumbuhan dan Keuntungan
Kajian di kilang tumbuhan komersial berskala besar mendapati keuntungan bergantung kepada taburan saiz pokok semasa tuaian, khususnya nisbah pokok yang melepasi ambang berat standard [10]. Pokok di bawah ambang ini dijual pada harga lebih rendah [10]. Ini menunjukkan keseragaman pertumbuhan sangat penting untuk keuntungan.
Ulasan tentang kilang tumbuhan menyatakan kemajuan termasuk peningkatan hasil dan kualiti, pengurangan input tenaga melalui keadaan pertumbuhan dan automasi yang dioptimumkan, serta peralihan kepada tenaga bersih [1].
Pengajaran untuk Usahawan Malaysia
1. Pilih tanaman bernilai tinggi seperti mikrohijau, kale atau herba, kerana kajian Itali dan Malaysia menunjukkan potensi pasaran bagi produk ini [3] [2].
2. Kawal kos tenaga, terutamanya pencahayaan dan penyahlembapan [6].
3. Kawal kos tetap melalui perancangan pengeluaran yang baik [4].
4. Pastikan keseragaman tanaman untuk memaksimumkan hasil bergred standard [10].
5. Bina jenama dan label yang meyakinkan pengguna tentang produk bebas racun [2].
Panduan Praktikal
Mulakan dengan sistem kecil atau kontena sebelum melabur dalam fasiliti besar.
Kira kos elektrik dengan teliti berdasarkan tarif tempatan.
Kenal pasti pembeli sasaran seperti restoran, hotel atau pasar raya premium.
Pertimbangkan tenaga solar untuk mengurangkan kos jangka panjang.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang teknologi pertanian terkawal dan sistem hidroponik.
Kesimpulan
Ladang menegak dan kilang tumbuhan menawarkan pengeluaran sayur bebas racun sepanjang tahun, dan kajian di Malaysia menunjukkan pengguna sanggup membayar premium bagi produk ini. Namun, bukti keuntungan bercampur: ladang mikrohijau di Itali menguntungkan, tetapi simulasi di Amerika Syarikat menunjukkan kerugian dalam senario asas. Kos tenaga, terutamanya pencahayaan, kekal cabaran utama. Pemilihan tanaman bernilai tinggi dan pengurusan kos yang teliti menjadi kunci kejayaan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat kewangan. Pelaburan dalam ladang menegak melibatkan risiko; dapatkan nasihat profesional dan buat kajian kemungkinan sebelum melabur.
Rujukan
[1] Xin Yuan et al. (2025). Advanced technologies in plant factories: exploring current and future economic and environmental benefits in urban horticulture. Horticulture Research. DOI: 10.1093/hr/uhaf024.
[2] Aimi Athirah Ahmad et al. (2026). INVESTIGATING CONSUMER PURCHASING BEHAVIOUR AND WILLINGNESS TO PAY FOR PLANT FACTORY CURLY KALE IN MALAYSIA. JOURNAL OF SUSTAINABILITY SCIENCE AND MANAGEMENT. DOI: 10.46754/jssm.2026.04.005.
[3] Alessandro Sebastian Amici et al. (2025). From seed to profit: a comparative economic study of two Italian vertical farms. Frontiers in Sustainable Food Systems. DOI: 10.3389/fsufs.2025.1584778.
[4] Hai-Tao Li et al. (2025). Optimizing the Controlled Environment Agriculture Supply Chain: A Case Study for St. Louis, USA. Agriculture. DOI: 10.3390/agriculture15202129.
[5] Faraz Moghimi et al. (2023). Economics of vertical farming in the competitive market. Clean Technologies and Environmental Policy. DOI: 10.1007/s10098-023-02473-8.
[6] Pegah Keyvan et al. (2024). An integrated Energy-Yield-Cost model to evaluate clean energy solutions for vertical farms. Comput. Electron. Agric.. DOI: 10.1016/j.compag.2024.108809.
[7] F. Ceccanti et al. (2025). Beyond yield: integrating energy, water, cost, and carbon to benchmark indoor vertical farming viability. Energy Conversion and Management. DOI: 10.1016/j.enconman.2025.120646.
[8] G. Meeuws et al. (2026). Vertical farming economics: crop performance targets for cost-competitive vertical farming. Frontiers in Sustainable Food Systems. DOI: 10.3389/fsufs.2026.1833809.
[9] C. Banerjee et al. (2014). Up, Up and Away! The Economics of Vertical Farming. Journal of Animal Science. DOI: 10.5296/jas.v2i1.4526.
[10] S. Moriyuki et al. (2018). Profit Models Based on the Growth Dynamics of Lettuce Populations in a Plant Factory. Environment Control in Biology. DOI: 10.2525/ecb.56.143.
