Bagi ramai pengguna di Malaysia, sebab utama membeli sayuran organik bukan kerana vitamin, tetapi untuk mengelakkan sisa racun perosak. Di sinilah bukti saintifik paling kukuh memihak kepada sayuran organik. Artikel ini meneliti tahap sisa racun dalam sayuran di pasaran, kesan diet organik terhadap pendedahan badan manusia, dan cara mengurangkan sisa racun bagi sayuran konvensional.
Sisa Racun Perosak dalam Sayuran di Malaysia
Kajian di Kuala Lumpur
Satu kajian menganalisis sepuluh jenis racun perosak dalam sepuluh jenis sayuran dari enam pasar tempatan di Kuala Lumpur [1]:
| Keputusan | Peratus sampel |
|---|---|
| Melebihi had maksimum sisa (MRL) Peraturan Makanan 1985 | 13.3% |
| Ada sisa tetapi di bawah MRL | 55.0% |
| Tiada sisa dikesan | 31.7% |
Karbendazim dan klorpirifos antara racun paling banyak dikesan. Kailan dan bayam mengandungi kepekatan sisa racun yang tinggi melebihi MRL [1].
Kajian terdahulu
Kajian lebih awal di Malaysia mengesan sipermetrin dalam 38 daripada 302 sampel sayuran. Nilai purata bagi semua sampel berada di bawah MRL kecuali bagi terung [2].
Gambaran serantau
Di Thailand, sisa racun dikesan dalam hampir semua sampel kailan, pakchoi dan kangkung dari pasar tempatan dan pasar raya. Kadar melebihi MRL berbeza antara 35% hingga 71% mengikut jenis sayur dan tempat pembelian. Penyelidik turut mempersoalkan kualiti sayuran organik yang dijual di dalam negara tersebut [3].
Sisa Racun dalam Tanaman Organik Berbanding Konvensional
Meta-analisis 343 kajian mendapati kekerapan sisa racun perosak empat kali lebih tinggi dalam tanaman konvensional berbanding organik [4]. Satu ulasan lain juga menyatakan bahawa makanan organik jauh kurang tercemar oleh racun perosak, dan sisa yang ada pula mempunyai ketoksikan yang jauh lebih rendah [5].
Namun, sayuran organik tidak semestinya bebas sepenuhnya daripada sisa racun. Kajian di Lubnan mendapati sisa racun dikesan dalam 33.33% sampel lemon organik dan 66.66% sampel timun organik. Malah, 44.44% sampel timun organik dan konvensional melebihi MRL [6]. Satu ulasan juga mengingatkan bahawa makanan organik tidak boleh diandaikan selamat secara automatik, dan pemantauan berterusan diperlukan [5].
Kesan Diet Organik terhadap Badan Manusia
Kajian di Selangor, Malaysia
Kajian paling relevan untuk pembaca tempatan dijalankan di Selangor. Sebanyak 17 keluarga (9 dari luar bandar, 8 dari bandar) menyertai intervensi selama 16 hari [7]:
1. Fasa 1 (4 hari): Diet konvensional biasa.
2. Fasa 2 (7 hari): Diet organik.
3. Fasa 3 (5 hari): Kembali kepada diet konvensional.
Keputusan utama [7]:
Kepekatan tiga metabolit racun organofosfat (DMP, DEP dan DMTP) dalam air kencing menurun secara ketara semasa fasa organik.
Penurunan paling besar diperhatikan dalam kalangan kanak-kanak.
Orang dewasa di bandar menunjukkan penurunan paling konsisten.
Apabila kembali kepada diet konvensional, paras metabolit naik semula dengan cepat, terutamanya dalam kalangan kanak-kanak luar bandar.
Penyelidik menekankan kepentingan perubahan diet yang berterusan, pengurusan racun perosak yang lebih baik, dan dasar yang menjadikan hasil organik lebih mampu milik [7].
Kajian di negara lain
| Kajian | Peserta | Keputusan utama |
|---|---|---|
| Ujian silang rawak (Oates et al.) | 13 orang dewasa, 7 hari | Jumlah metabolit organofosfat 89% lebih rendah semasa fasa organik [8] |
| Amerika Syarikat (Hyland et al.) | 16 orang dari 4 keluarga | Penurunan ketara 13 metabolit racun; malathion turun 95.0%, klotianidin turun 82.7% [9] |
| Ujian rawak terkawal (Rempelos et al.) | 27 orang dewasa, 2 minggu | Jumlah perkumuhan sisa racun 91% lebih rendah dengan makanan organik [10] |
Dapatan menarik: diet sihat konvensional meningkatkan pendedahan
Dalam ujian rawak terkawal, peserta yang beralih daripada diet Barat biasa kepada diet Mediterranean (lebih banyak sayur, buah dan bijirin) menggunakan makanan konvensional mengalami peningkatan perkumuhan racun serangga daripada 7 kepada 25 µg sehari [10]. Ini kerana diet yang lebih sihat mengandungi lebih banyak hasil tumbuhan. Sebaliknya, kumpulan yang makan diet Mediterranean organik mengurangkan pendedahan kepada semua kumpulan racun perosak sintetik [10].
Adakah Pendedahan Ini Berbahaya?
Ini soalan yang lebih sukar dijawab:
Kajian epidemiologi melaporkan kesan buruk sesetengah racun perosak terhadap perkembangan kognitif kanak-kanak pada tahap pendedahan semasa [11].
Namun, kajian kohort besar (Nurses’ Health Study dan Health Professionals Follow-up Study) yang melibatkan lebih 180,000 orang mendapati pengambilan buah dan sayur yang tinggi sisa racun tidak dikaitkan dengan risiko kanser [12].
Ulasan sistematik mendapati pengambilan makanan organik mempunyai kesan bermanfaat dalam mengurangkan pendedahan racun perosak, tetapi kesan terhadap penyakit tertentu masih tidak mencukupi untuk dinilai [13].
Kesimpulannya, diet organik jelas mengurangkan pendedahan kepada racun perosak, tetapi kesan jangka panjang pengurangan ini terhadap kesihatan masih dikaji.
Cara Mengurangkan Sisa Racun pada Sayuran Konvensional
Kajian di Kuala Lumpur menguji tiga kaedah mencuci kailan yang mengandungi karbendazim dan klorpirifos [1]:
| Kaedah | Keberkesanan |
|---|---|
| Larutan asid asetik (cuka) 10% | Paling berkesan: mengurangkan karbendazim 76.0% dan klorpirifos 41.2% |
| Larutan natrium bikarbonat (soda penaik) 10% | Kedua berkesan |
| Air paip | Paling kurang berkesan |
Langkah praktikal:
1. Rendam sayur dalam larutan cuka atau soda penaik, kemudian bilas dengan air paip.
2. Buang daun luar yang rosak.
3. Pelbagaikan sumber sayur supaya tidak bergantung kepada satu pembekal.
Peranan Petani
Bagi petani konvensional, pengurangan sisa racun bermula di ladang:
Gunakan hanya racun perosak yang berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak.
Ikut kadar dan tempoh menunggu sebelum tuai seperti dinyatakan pada label.
Rujuk Jabatan Pertanian untuk amalan pengurusan perosak bersepadu.
Kesimpulan
Bukti paling kukuh tentang kelebihan sayuran organik ialah pengurangan pendedahan kepada racun perosak. Kajian di Selangor menunjukkan diet organik selama seminggu menurunkan metabolit racun organofosfat dalam air kencing, terutamanya kanak-kanak, tetapi paras naik semula dengan cepat selepas kembali kepada diet konvensional. Bagi yang tidak mampu membeli sayuran organik, mencuci sayur dengan larutan cuka atau soda penaik dapat mengurangkan sisa racun.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Jika anda bimbang tentang pendedahan racun perosak atau kesihatan anak-anak, rujuk doktor atau pegawai kesihatan.
Rujukan
[1] Azuha Ishak et al. (2023). Evaluation of pesticide residues in selected vegetables from Kuala Lumpur, Malaysia using modified QuEChERS and assessment of washing methods. International Food Research Journal. DOI: 10.47836/ifrj.30.5.06.
[2] S. Zawiyah et al. (2006). Determination of organochlorine and pyrethroid pesticides in fruit and vegetables using SAX/PSA clean-up column. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2006.05.003.
[3] S. Wanwimolruk et al. (2016). Food safety in Thailand 4: comparison of pesticide residues found in three commonly consumed vegetables purchased from local markets and supermarkets in Thailand. PeerJ. DOI: 10.7717/peerj.2432.
[4] D. ?rednicka-Tober et al. (2014). Higher antioxidant and lower cadmium concentrations and lower incidence of pesticide residues in organically grown crops: a systematic literature review and meta-analyses. The British Journal of Nutrition. DOI: 10.1017/s0007114514001366.
[5] T. Gomiero (2017). Food quality assessment in organic vs. conventional agricultural produce: Findings and issues. Applied Soil Ecology. DOI: 10.1016/j.apsoil.2017.10.014.
[6] Jana Dwaidy et al. (2021). Assessment of phenolic content, pesticide residue and biological activities of organic lemon and cucumber in Lebanese market. Nutrition & Food Science. DOI: 10.1108/nfs-01-2021-0013.
[7] V. How et al. (2025). Evaluation of an organic diet intervention to reduce pesticide exposure: a repeated measures cross-over study among rural and urban communities in Selangor, Malaysia. Environmental Research Communications. DOI: 10.1088/2515-7620/adf79b.
[8] L. Oates et al. (2014). Reduction in urinary organophosphate pesticide metabolites in adults after a week-long organic diet. Environmental Research. DOI: 10.1016/j.envres.2014.03.021.
[9] C. Hyland et al. (2019). Organic diet intervention significantly reduces urinary pesticide levels in U.S. children and adults. Environmental Research. DOI: 10.1016/j.envres.2019.01.024.
[10] L. Rempelos et al. (2021). Diet and food type affect urinary pesticide residue excretion profiles in healthy individuals: results of a randomized controlled dietary intervention trial. The American Journal of Clinical Nutrition. DOI: 10.1093/ajcn/nqab308.
[11] A. Mie et al. (2017). Human health implications of organic food and organic agriculture: a comprehensive review. Environmental Health. DOI: 10.1186/s12940-017-0315-4.
[12] H. Sandoval-Insausti et al. (2021). Intake of Fruits and Vegetables by Pesticide Residue Status in relation to Cancer Risk. Environment International. DOI: 10.1016/j.envint.2021.106744.
[13] Bi-Bo Jiang et al. (2023). The effects of organic food on human health: a systematic review and meta-analysis of population-based studies. Nutrition Reviews. DOI: 10.1093/nutrit/nuad124.
