Ulam raja mudah didapati di pasar dan mudah ditanam di halaman rumah. Ia biasanya dimakan mentah sebagai ulam, tetapi juga boleh dimasukkan dalam kerabu, nasi ulam atau dijadikan produk serbuk. Secara umum, ulam raja dianggap selamat, tetapi terdapat beberapa perkara yang perlu diketahui, terutamanya bagi mereka yang ingin mengambil suplemen atau ekstrak. Artikel ini memberi panduan praktikal berdasarkan kajian.
Berapa Banyak Ulam Raja Sehari?
Tiada cadangan rasmi tentang jumlah ulam raja. Namun, kajian klinikal memberi petunjuk:
| Kajian | Jumlah | Tempoh |
|---|---|---|
| Pesakit diabetes jenis 2 [1] | 15 g ulam raja mentah sehari | 8 minggu |
| Warga emas dengan kecelaruan kognitif ringan [2] | 250 mg kapsul dua kali sehari | 12 minggu |
| Warga emas dengan sarkopenia (protokol) [3] | 500 mg ekstrak sehari | 12 minggu |
Sebanyak 15 g ulam raja mentah lebih kurang segenggam kecil daun. Ini jumlah yang realistik untuk dimakan bersama hidangan harian.
Bukti Keselamatan
Daripada ujian manusia
Dalam ujian diabetes, ulam raja selamat dimakan selama 8 minggu [1], dan tiada perbezaan ketara dalam profil hati dan buah pinggang pada akhir kajian [4].
Ulasan skop menyatakan tiada kajian yang menunjukkan kesan negatif ulam raja berkaitan penggunaan perubatan [5].
Ulasan lain menyatakan ujian ketoksikan mendapati daun ulam raja tidak toksik dan boleh diambil tanpa risiko [6].
Daripada kajian haiwan
Kajian ketoksikan akut dan subakut ekstrak etanol daun ulam raja pada tikus mengikut garis panduan OECD mendapati [7]:
| Ujian | Dapatan |
|---|---|
| Ketoksikan akut (sehingga 5,000 mg/kg) | Tiada bukti ketoksikan dalam tingkah laku, darah dan berat organ |
| Ketoksikan subakut | Penurunan berat paru-paru dan hati dalam semua kumpulan; penurunan berat buah pinggang pada dos 500 mg/kg |
| Darah (subakut) | Penurunan isipadu sel padat dan sel darah merah pada dos 250 dan 500 mg/kg |
Penyelidik menyimpulkan kepekatan ekstrak yang berbeza mencetuskan kesan ketoksikan yang berbeza, terutamanya dalam kajian subakut, dan mengesyorkan kajian lebih menyeluruh [7].
Kajian lain pada mencit mendapati dos tertinggi (1,000 mg/kg) meningkatkan malondialdehid di paru-paru, berbeza dengan dos rendah yang menurunkannya [8].
Tafsiran: Ulam raja segar dalam jumlah biasa kelihatan selamat. Namun, ekstrak pekat dalam dos tinggi mungkin mempunyai kesan yang berbeza dan memerlukan kajian lanjut.
Siapa Perlu Berhati-hati?
| Kumpulan | Sebab |
|---|---|
| Pesakit diabetes yang mengambil insulin atau ubat sulfonilurea | Ulam raja memperbaiki kepekaan insulin [1]; pantau gula darah |
| Pengambil ekstrak dos tinggi | Kesan pada parameter darah dan organ dalam kajian haiwan [7] |
| Ibu mengandung | Bukti keselamatan khusus terhad; dapatkan nasihat doktor |
| Individu dengan alahan terhadap tumbuhan keluarga Asteraceae | Ulam raja tergolong dalam keluarga Asteraceae [6] |
Kebersihan dan Keselamatan Makanan
Oleh sebab ulam raja dimakan mentah, kebersihan sangat penting:
1. Cuci dengan air bersih yang mengalir untuk membuang tanah, serangga dan kotoran.
2. Rendam seketika dalam air sebelum dibilas, untuk membantu mengurangkan sisa racun perosak.
3. Simpan dalam peti sejuk dan makan dalam masa beberapa hari.
4. Elakkan memetik ulam raja liar di tepi jalan raya atau berhampiran kawasan industri yang mungkin tercemar.
Bagi penanam
Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Patuhi tempoh tunggu sebelum tuai, terutamanya kerana ulam raja dimakan mentah.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian tentang kawalan perosak bersepadu.
Cara Menikmati Ulam Raja
1. Ulam mentah bersama nasi dan lauk, cara paling tradisional dan mengekalkan antioksidan.
2. Nasi ulam yang dicampur dengan pelbagai herba lain.
3. Kerabu dengan bawang merah, cili dan perahan limau nipis.
4. Telur dadar ulam raja untuk kanak-kanak yang kurang gemar ulam mentah.
5. Produk makanan berfungsi, seperti mi herba yang diperkaya ekstrak ulam raja [9].
Elakkan pengeringan suhu tinggi
Jika mengeringkan ulam raja di rumah, gunakan suhu rendah. Kajian mendapati suhu 80°C hingga 100°C mengurangkan nutrien dan fenolik dengan ketara [10].
Pengalaman Berkebun
Satu laporan pengalaman menanam ulam raja di kebun sayur KENMS, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia (UIAM), menyatakan beberapa kakitangan merasakan pencernaan lebih mudah selepas makan ulam raja bersama makan tengah hari, serta dapat menjimatkan wang membeli salad. Pokok mencapai kematangan dalam beberapa bulan, dan biji dituai untuk pusingan penanaman seterusnya [11]. Walaupun ini bukan kajian saintifik, ia menunjukkan ulam raja mudah ditanam sendiri.
Ringkasan Panduan
| Perkara | Cadangan |
|---|---|
| Jumlah | Kira-kira segenggam kecil (15 g) sehari bersama hidangan |
| Bentuk | Segar dan mentah lebih baik |
| Kebersihan | Cuci dan rendam dengan air bersih |
| Suplemen | Bincang dengan doktor sebelum mengambil ekstrak dos tinggi |
| Penanaman | Gunakan racun berdaftar dan patuhi tempoh tunggu |
Kesimpulan
Ulam raja ialah ulam tempatan yang selamat untuk dimakan dalam jumlah biasa, dengan bukti klinikal bahawa 15 g sehari selama 8 minggu tidak menjejaskan fungsi hati dan buah pinggang. Namun, kajian haiwan menunjukkan ekstrak dos tinggi boleh menjejaskan beberapa parameter darah dan organ. Nikmati ulam raja segar yang dicuci bersih sebagai sebahagian daripada diet seimbang, dan berbincang dengan doktor sebelum mengambil suplemen ekstrak.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Pesakit diabetes, ibu mengandung dan sesiapa yang mengambil ubat perlu berbincang dengan doktor sebelum mengambil suplemen ulam raja.
Rujukan
[1] S. H. Cheng et al. (2015). Eight Weeks of Cosmos caudatus (Ulam Raja) Supplementation Improves Glycemic Status in Patients with Type 2 Diabetes: A Randomized Controlled Trial. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine. DOI: 10.1155/2015/405615.
[2] Y. X. You et al. (2021). Effects of 12 Weeks Cosmos caudatus Supplement among Older Adults with Mild Cognitive Impairment: A Randomized, Double-Blind and Placebo-Controlled Trial. Nutrients. DOI: 10.3390/nu13020434.
[3] N. S. Nazri et al. (2024). Effectiveness of Cosmos caudatus Extract in Improving Health-Related Parameters among Older Adults with Sarcopenia: A Study Protocol. Jurnal Gizi dan Pangan. DOI: 10.25182/jgp.2024.19.2.87-89.
[4] S. H. Cheng (2017). Metabolic effects of Cosmos caudatus Kunth (ulam raja) supplementation in type-2 diabetes mellitus patients.
[5] S. H. Cheng et al. (2015). Potential medicinal benefits of Cosmos caudatus (Ulam Raja): A scoping review. Journal of Research in Medical Sciences. DOI: 10.4103/1735-1995.172796.
[6] M. Ahda et al. (2023). A review on Cosmos caudatus as A potential medicinal plant based on pharmacognosy, phytochemistry, and pharmacological activities. International Journal of Food Properties. DOI: 10.1080/10942912.2022.2158862.
[7] O. Farah Amna et al. (2013). Acute and Oral Subacute Toxicity Study of Ethanolic Extract of Cosmos Caudatus Leaf in Sprague Dawley Rats.
[8] A. Abdullah et al. (2015). The Effects of Cosmos caudatus (Ulam Raja) on Detoxifying Enzymes in Extrahepatic Organs in Mice. Journal of Applied Pharmaceutical Science. DOI: 10.7324/japs.2015.50115.
[9] A. Norlaili et al. (2014). Effect of Cosmos caudatus Kunth. (Ulam Raja) aqueous and dry extracts on the physicochemical and functional properties, and sensory acceptability of herbal yellow alkaline noodles. Malaysian Journal of Nutrition.
[10] U. Amira et al. (2025). Kinetic Study on the Physicochemical of Ulam Raja (Cosmos caudatus) Leaves Powder. ASM Science Journal. DOI: 10.32802/asmscj.2025.0190.
[11] S. M. Sarif et al. (2019). Sustaining good health through the consumption of cosmos candatus Ulam Raja from KENMS vegetable garden.
