Siapa yang menuai buah sawit, menyembur racun dan mengangkut hasil di ladang-ladang Malaysia? Sebahagian besarnya ialah pekerja asing. Kebergantungan ini telah lama menjadi isu dalam industri pertanian, dan semakin ketara apabila sempadan ditutup semasa pandemik. Artikel ini merumuskan kajian tentang isu tenaga kerja dan peranan mekanisasi dalam industri pertanian Malaysia, khususnya sektor sawit.
Kebergantungan kepada Pekerja Asing
Satu kajian kualitatif yang menemu bual pihak berkepentingan dalam industri sawit menyatakan industri perladangan dan ekonomi Malaysia secara keseluruhan telah mendapat manfaat daripada buruh asing dan masih sangat bergantung kepadanya [1]. Namun, kebergantungan ini boleh menghalang produktiviti optimum kerana ia mengurangkan insentif untuk mekanisasi dan inovasi [1].
Kajian data panel 12 tahun bagi sektor pertanian, pembuatan dan perkhidmatan mendapati hanya sektor pertanian mempunyai hubungan positif jangka panjang dengan guna tenaga tidak mahir, kerana sektor ini mewujudkan permintaan buruh tidak mahir yang paling tinggi dan turut perlu mengambil pekerja asing [2].
Pekebun kecil persendirian
Kajian terhadap pekebun kecil sawit persendirian di Semenanjung Malaysia mendapati purata umur responden ialah 58 tahun, dan 92% responden mengupah pekerja untuk menuai dan mengutip buah tandan segar (BTS) [3]. Majoriti pekerja (65%) ialah warga asing, kebanyakannya dari Indonesia [3]. Jumlah keperluan tenaga kerja dan kekurangan tenaga kerja untuk operasi menuai dan mengutip BTS dalam sektor ini dianggarkan masing-masing 25,014 dan 3,715 orang [3].
Kesan pandemik
Satu kertas tinjauan menyatakan kebanyakan aktiviti di ladang sawit bergantung sepenuhnya kepada buruh, terutamanya buruh asing, dan masalah ketersediaan buruh menjadi lebih serius selepas pandemik COVID-19 [4].
Dasar Pekerja Asing
Kajian tentang pengurusan migrasi buruh menyatakan dasar buruh berkemahiran rendah negara berubah-ubah antara memastikan bekalan buruh murah yang berterusan dengan tindakan keras terhadap pendatang tanpa izin [5]. Menurut kajian itu, kebergantungan berterusan kepada buruh murah dan cara dasar diuruskan menghalang Malaysia daripada bergerak ke atas dalam rantaian nilai [5].
Kajian Crowley pula mendapati aliran masuk pekerja asing tidak mencukupi untuk memenuhi keperluan buruh, walaupun teknologi dan amalan terbaik semakin digunakan [1]. Kajian itu mencadangkan bahawa fokus menggantikan buruh asing dengan buruh tempatan tidak paling berkesan, dan sebaliknya perlu beralih kepada mengekalkan buruh asing serta melatih rakyat Malaysia untuk jawatan teknikal dan pengurusan [1].
Potensi Buruh Tempatan
Kajian terhadap ladang sawit pekebun kecil yang menggunakan buruh tempatan mendapati buruh tersebut terdiri daripada ahli keluarga, saudara-mara dan penduduk kampung [6]. Hasil BTS yang dilaporkan, kira-kira 12 tan seekar setahun, adalah agak tinggi berbanding purata nasional pekebun kecil iaitu 8 tan seekar setahun [6]. Kajian itu mencadangkan strategi berkesan melibatkan MPOB untuk menggalakkan lebih ramai penduduk tempatan bekerja dalam industri ini [6].
Mekanisasi sebagai Penyelesaian
Inisiatif industri
Konsortium Penyelidikan Mekanisasi dan Automasi Sawit (MARCOP) ditubuhkan untuk menyiasat teknologi mekanisasi dan automasi bagi ladang sawit, dengan penekanan khusus pada operasi menuai BTS dan mengurangkan kebergantungan kepada penuai manual [7]. Konsortium itu turut menyediakan dana pembangunan teknologi kepada pemohon yang layak [7].
Bukti kos dan manfaat
Satu analisis kos-faedah mendapati mekanisasi mengatasi buruh manual dengan ketara dari segi kadar produktiviti, kos operasi, tahap pendapatan dan daya maju ekonomi keseluruhan [8]. Mekanisasi bukan sahaja meningkatkan produktiviti tetapi juga mengurangkan kos operasi, meningkatkan pendapatan pekerja dan mengurangkan kebergantungan industri kepada tenaga manusia [8].
Kajian perbandingan di ladang sawit mendapati penggunaan jentera roda tiga untuk mengutip BTS terbukti meningkatkan produktiviti, memudahkan kerja buruh dan meningkatkan gaji mereka, berbanding kaedah menggunakan kerbau [9].
Cabaran untuk pekebun kecil
Tidak semua teknologi boleh digunakan oleh pekebun kecil disebabkan faktor skala ekonomi [4]. Faktor penting untuk kejayaan mekanisasi oleh pekebun kecil termasuk penyelenggaraan alat atau mesin dan sistem kerja yang sesuai [4].
Kajian persepsi pekebun kecil terhadap mekanisasi mengenal pasti tujuh faktor utama, termasuk keberkesanan kos, literasi kewangan dan akses kepada sokongan mekanisasi, jurang pengetahuan dan kesedaran, serta kekangan saiz tanah dan bentuk muka bumi [10].
Ulasan sistematik mekanisasi pertanian Malaysia pula mendapati halangan seperti kos pelaksanaan tinggi, literasi digital rendah dan penguatkuasaan dasar yang tidak konsisten menghalang penggunaan meluas dalam kalangan pekebun kecil [11].
Cadangan daripada Kajian
| Cadangan | Sumber |
|---|---|
| Graduan Kursus Operasi Mekanisasi Ladang MPOB digalakkan menjadi kontraktor menuai | [3] |
| Pinjaman mudah atau diskaun untuk membeli alat menuai dan mesin pengangkut | [3] |
| Inovasi genetik, kepelbagaian dan penambahbaikan program sosial serta pendidikan | [1] |
| Inovasi kos efektif dan program latihan berfokus | [11] |
Panduan Praktikal
1. Nilai keperluan tenaga kerja. Kira berapa ramai pekerja diperlukan untuk setiap operasi dan kosnya.
2. Pertimbangkan perkhidmatan kontraktor. Jika tidak mampu membeli mesin sendiri, gunakan kontraktor yang mempunyai jentera.
3. Pilih teknologi yang sesuai skala. Bukan semua jentera sesuai untuk ladang kecil [4].
4. Jaga mesin. Penyelenggaraan ialah faktor kejayaan mekanisasi [4].
5. Utamakan keselamatan. Pastikan pekerja dilatih dan dilengkapi alat pelindung. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat MPOB, Jabatan Pertanian dan MARDI tentang teknologi yang sesuai.
Kesimpulan
Industri pertanian Malaysia, terutamanya sektor sawit, sangat bergantung kepada pekerja asing, dan kekurangan buruh menjadi lebih serius selepas pandemik. Kajian menunjukkan mekanisasi boleh meningkatkan produktiviti, mengurangkan kos dan meningkatkan pendapatan pekerja. Namun, pekebun kecil berdepan halangan kos, skala, pengetahuan dan bentuk muka bumi. Gabungan mekanisasi yang sesuai skala, latihan dan sokongan kewangan dicadangkan sebagai jalan ke hadapan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perundangan, pengambilan pekerja atau pelaburan. Peraturan pengambilan pekerja asing tertakluk kepada pihak berkuasa berkaitan.
Rujukan
[1] M. Crowley (2020). Foreign Labor Shortages in the Malaysian Palm Oil Industry: Impacts and Recommendations. Asian Journal of Agriculture and Development. DOI: 10.37801/ajad2020.17.2.1.
[2] Hussin Abdullah et al. (2015). The Impact of Foreign Labour on the Unskilled Labour Demand in Malaysia. Mediterranean journal of social sciences. DOI: 10.5901/mjss.2016.v7n1p264.
[3] A. Zulhusni et al. (2019). Labour Requirements in the Independent Oil Palm Smallholder Sector in Peninsular Malaysia. Unknown Journal.
[4] Mohd Rizal Ahmad et al. (2023). Mechanisation Technology for Small-Scale Oil Palm Plantations. Advances in Agricultural and Food Research Journal. DOI: 10.36877/aafrj.a0000406.
[5] A. Kaur (2014). Managing Labour Migration in Malaysia: Guest Worker Programs and the Regularisation of Irregular Labour Migrants as a Policy Instrument. Asian Studies Review. DOI: 10.1080/10357823.2014.934659.
[6] Suhana Saad et al. (2024). Enhancing Local Labour Productivity in Oil Palm Agriculture. International Online Journal of Language, Communication, and Humanities (INSANIAH). DOI: 10.47254/49vy2052.
[7] Mohd Khairul Fadzly Md Radzi et al. (2023). The Initiative to Further Enhance Technology Adoption in the Malaysian Oil Palm Industry. Advances in Agricultural and Food Research Journal. DOI: 10.36877/aafrj.a0000413.
[8] Tanpa nama pengarang (2024). ECONOMIC EVALUATION OF MECHANIZATION IN THE OIL PALM PLANTATION INDUSTRY: A COST-BENEFIT ANALYSIS. Journal of Southwest Jiaotong University. DOI: 10.35741/issn.0258-2724.59.3.26.
[9] N. Nazari et al. (2023). A comparative research of the fresh fruit bunch productivity between three-wheeler machine and buffalo assisted in-field collection in Muadzam, Pahang, Malaysia. Nurture. DOI: 10.55951/nurture.v17i2.204.
[10] Sofiah Sahari et al. (2026). Unpacking the Factors Influencing Oil Palm Smallholders’ Perceptions of Mechanization in East Malaysia. Human Ecology. DOI: 10.1007/s10745-026-00732-y.
[11] M. E. Baharudin et al. (2026). MECHANIZATION IN MALAYSIAN AGRICULTURE: A SYSTEMATIC REVIEW OF PRODUCTIVITY, SUSTAINABILITY, AND SOCIO-ECONOMIC PERSPECTIVES. Jurnal Mekanikal. DOI: 10.11113/jm.v49.713.
