Kita digalakkan makan lebih banyak sayur, tetapi ramai yang bimbang tentang sisa racun perosak. Adakah sayur di pasar Malaysia selamat? Dan adakah membasuh sayur benar-benar membantu? Artikel ini merumuskan kajian tentang sisa racun perosak pada sayur, termasuk satu kajian dari Kuala Lumpur, serta keberkesanan pelbagai kaedah mencuci.
Kajian di Kuala Lumpur
Satu kajian mengukur paras sepuluh jenis sisa racun perosak dalam sepuluh jenis sayur yang dikumpul daripada enam pasar tempatan di Kuala Lumpur [1]. Dapatannya:
| Status sampel | Peratus |
|---|---|
| Sisa melebihi had maksimum (MRL) Peraturan-Peraturan Makanan 1985 | 13.3% |
| Sisa di bawah MRL | 55.0% |
| Tiada sisa dikesan | 31.7% |
Karbendazim dan klorpirifos adalah antara racun perosak yang paling banyak dikesan [1]. Dari segi jenis sayur, kale dan bayam mengandungi kepekatan sisa racun perosak yang tinggi melebihi MRL [1].
Kajian itu menyatakan peningkatan populasi di Malaysia telah meningkatkan pengeluaran sayur tempatan serta penggunaan racun perosak, yang menimbulkan risiko kepada kesihatan manusia [1].
Mengapa Sayur Berdaun Lebih Berisiko?
Satu kajian menyatakan sayur berdaun tidak boleh dikupas dan mempunyai luas permukaan daun yang besar, menjadikan risiko pengekalan sisa racun perosak lebih tinggi berbanding sayur lain [2].
Adakah Mencuci Membantu?
Ya, tetapi tidak menghapuskan semua sisa. Satu ulasan literatur mendapati, dalam kebanyakan kes, membasuh dan merendam hanya membawa kepada pengurangan tahap sisa pada tahap tertentu, manakala proses lain seperti mengupas, merendam dalam larutan kimia dan mencelur boleh mengurangkan sisa dengan lebih berkesan [3].
Kajian Kuala Lumpur: cuka paling berkesan
Dalam kajian di Kuala Lumpur, keberkesanan tiga kaedah mencuci untuk mengurangkan sisa karbendazim dan klorpirifos pada kale diuji [1]:
| Kaedah | Keberkesanan |
|---|---|
| Larutan asid asetik (cuka) 10% | Paling berkesan |
| Larutan natrium bikarbonat (soda penaik) 10% | Kedua |
| Air paip | Paling kurang berkesan |
Membasuh kale dengan larutan asid asetik 10% mengurangkan 76.0% karbendazim dan 41.2% klorpirifos [1].
Kajian lain
| Kajian | Sayur | Dapatan utama |
|---|---|---|
| Yang et al. (2022) | Lima sayur berdaun | Air mengalir (77.0%) dan merebus (59.5%) memberi pengurangan tertinggi; detergen paling rendah (43.7%) [2] |
| Tongjai et al. (2021) | Kailan dan pak choy | Soda penaik paling berkesan apabila digunakan sekurang-kurangnya 15 minit [4] |
| Wu et al. (2019) | Kumquat, bayam, timun | Larutan alkali berkesan apabila masa mencuci lebih 15 minit; klorpirifos paling sukar dibuang [5] |
| Kumari et al. (2008) | Terung, kobis bunga, bendi | Membasuh mengurangkan sisa 20–77%; merebus 32–100% [6] |
Kajian Wu dan rakan-rakan mendapati bagi kebanyakan racun perosak, magnitud sisa menurun secara beransur-ansur apabila masa mencuci ditingkatkan [5].
Mengupas dan Memasak
Satu kajian mendapati mengupas ialah strategi penyingkiran sisa racun perosak yang paling berkesan, manakala mencuci mengurangkan sesetengah sisa tetapi gagal menghapuskan semuanya [7]. Kajian itu juga mendapati bahagian yang dikupas mengandungi kepekatan sisa yang lebih tinggi berbanding keseluruhan produk [7].
Satu ulasan menyatakan mencuci dengan air sahaja boleh membuang sisa racun perosak sehingga 100%, bergantung kepada lokasi sisa, tempoh pada makanan, keterlarutan dalam air, suhu air dan agen yang digunakan [8]. Ulasan yang sama mengingatkan bahawa dalam sesetengah kes, produk degradasi mungkin lebih toksik daripada sebatian asal [8].
Faktor yang Mempengaruhi Keberkesanan
Berdasarkan kajian yang dirumuskan:
1. Jenis racun perosak. Klorpirifos didapati paling sukar dibuang dalam satu kajian [5].
2. Jenis sayur. Pengurangan berbeza antara jenis sayur berdaun [2].
3. Masa mencuci. Mencuci lebih lama biasanya lebih berkesan [5].
4. Larutan yang digunakan. Larutan berasid atau beralkali sering lebih berkesan daripada air sahaja [1][9].
Panduan Praktikal untuk Pengguna
1. Sentiasa basuh sayur sebelum dimasak atau dimakan.
2. Rendam dalam larutan cuka atau soda penaik. Kajian Kuala Lumpur mencadangkan pengguna merendam sayur dalam larutan, kemudian membilas dengan air paip [1].
3. Bilas di bawah air mengalir. Air mengalir memberi pengurangan yang tinggi dalam satu kajian sayur berdaun [2].
4. Buang daun luar dan kupas jika sesuai. Mengupas sangat berkesan bagi sayur berkulit [7].
5. Jangan berhenti makan sayur. Manfaat sayur untuk kesihatan masih jelas; langkah mencuci membantu mengurangkan risiko.
Panduan untuk Petani
1. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Ini termasuk dos dan tempoh selamat sebelum menuai.
2. Amalkan pengurusan perosak bersepadu untuk mengurangkan kebergantungan kepada racun kimia.
3. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang amalan pertanian baik dan pensijilan.
Kesimpulan
Kajian di Kuala Lumpur mendapati 13.3% sampel sayur mengandungi sisa racun perosak melebihi had yang dibenarkan, dengan kale dan bayam antara yang tertinggi. Mencuci sayur, terutamanya dengan larutan cuka atau soda penaik dan diikuti bilasan air, boleh mengurangkan sisa dengan ketara, walaupun tidak menghapuskan semuanya. Mengupas dan memasak juga membantu. Pengguna digalakkan terus makan sayur sambil mengamalkan cara mencuci yang betul, manakala petani perlu mematuhi peraturan penggunaan racun perosak.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan atau keselamatan makanan rasmi. Rujuk Kementerian Kesihatan Malaysia untuk maklumat terkini tentang keselamatan makanan.
Rujukan
[1] Azuha Ishak et al. (2023). Evaluation of pesticide residues in selected vegetables from Kuala Lumpur, Malaysia using modified QuEChERS and assessment of washing methods. International Food Research Journal. DOI: 10.47836/ifrj.30.5.06.
[2] So-jin Yang et al. (2022). Effectiveness of Different Washing Strategies on Pesticide Residue Removal: The First Comparative Study on Leafy Vegetables. Foods. DOI: 10.3390/foods11182916.
[3] Stephen W. C. Chung (2018). How effective are common household preparations on removing pesticide residues from fruit and vegetables? A review. Journal of the science of food and agriculture. DOI: 10.1002/jsfa.8821.
[4] Phannika Tongjai et al. (2021). The efficiency of various household processing for removing chlorpyrifos and cypermethrin in Chinese kale and Pakchoi. Quality Assurance and Safety of Crops & Foods. DOI: 10.15586/qas.v13i3.913.
[5] Yangliu Wu et al. (2019). Comparison of Different Home/Commercial Washing Strategies for Ten Typical Pesticide Residue Removal Effects in Kumquat, Spinach and Cucumber. International Journal of Environmental Research and Public Health. DOI: 10.3390/ijerph16030472.
[6] B. Kumari et al. (2008). Effects of household processing on reduction of pesticide residues in vegetables. Journal of agricultural and biological science.
[7] Ayhan Elmastas et al. (2023). Quantitative determination and removal of pesticide residues in fresh vegetables and fruit products by LC–MS/MS and GC–MS/MS. Environmental Monitoring and Assessment. DOI: 10.1007/s10661-022-10910-2.
[8] Nuran Yigit et al. (2019). Effects of processing and storage on pesticide residues in foods. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. DOI: 10.1080/10408398.2019.1702501.
[9] P. Y. Omeroglu (2021). Effectiveness of different type of washing agents on reduction of pesticide residues in orange (Citrus sinensis). LWT. DOI: 10.1016/j.lwt.2021.111690.
