Timun biasanya dimakan mentah, sama ada sebagai ulam, salad atau hirisan dalam nasi lemak. Ini bermakna sebarang sisa racun perosak pada timun tidak dikurangkan melalui proses memasak. Kajian di beberapa negara mendapati timun antara sayur yang kerap mengandungi sisa racun perosak. Artikel ini meneliti data kajian, termasuk dari Malaysia, dan langkah praktikal untuk pengguna serta petani.
Mengapa Timun Perlu Diberi Perhatian?
Satu kajian menyatakan timun ialah sayur salad yang paling banyak dimakan di dunia, dan ia kerap dirawat dengan racun perosak untuk mencegah serangan perosak dan penyakit [1]. Kerana dimakan mentah dan kerap, pemantauan sisa racun pada timun penting untuk keselamatan pengguna.
Data dari Malaysia
Kuala Lumpur
Kajian Ishak dan rakan-rakan (2023) menganalisis sepuluh jenis racun perosak dalam sepuluh jenis sayur yang dikutip dari enam pasar tempatan di Kuala Lumpur [2]. Dapatannya [2]:
13.3% sampel mengandungi sisa racun melebihi had maksimum sisa (MRL) di bawah Peraturan Makanan 1985.
55.0% sampel mengandungi sisa racun di bawah MRL.
31.7% sampel tidak mengandungi sisa racun yang dikesan.
Karbendazim dan klorpirifos antara racun yang paling kerap dikesan.
Kailan dan bayam mengandungi kepekatan sisa racun yang tinggi melebihi MRL.
Kajian Terdahulu
Kajian lebih awal di pasaran Malaysia mendapati sipermetrin dikesan dalam 38 daripada 302 sampel sayur, dengan nilai purata di bawah MRL kecuali bagi terung [3]. Tiada satu pun daripada 206 sampel buah yang diuji menunjukkan sisa racun [3].
Kedua-dua kajian Malaysia ini tidak melaporkan data khusus untuk timun dalam ringkasannya, jadi data timun di bawah diambil daripada kajian di negara lain.
Data Timun dari Negara Lain
| Negara | Dapatan utama berkaitan timun |
|---|---|
| Thailand (utara) | Klorpirifos tertinggi dikesan dalam timun (275 µg/kg) [4] |
| Arab Saudi | Timun antara sayur yang paling kerap melebihi MRL (10 sampel) [5] |
| Bangladesh | 51% sampel timun tercemar; 62% daripadanya melebihi MRL [6] |
Ulasan sistematik di Bangladesh turut mendapati petani sering tidak mematuhi tempoh menunggu yang betul selepas menyembur racun [6].
Adakah Ia Berbahaya?
Penilaian risiko memberikan gambaran yang bercampur. Satu meta-analisis global tentang asetamiprid, klorpirifos dan diazinon dalam timun mendapati indeks bahaya kurang daripada 1 bagi semua negara, menunjukkan pengambilan timun yang mengandungi racun ini tidak menimbulkan risiko bukan karsinogenik [7].
Kajian lapangan di India mendapati sisa enam racun perosak pada timun yang disembur pada dos yang dibenarkan selamat dimakan, dengan tempoh pra-tuai antara 5.58 hingga 11.30 hari [1]. Ini menekankan kepentingan mematuhi dos dan tempoh menunggu sebelum menuai.
Namun, apabila racun digunakan secara berlebihan atau tempoh menunggu tidak dipatuhi, risiko boleh meningkat. Ulasan di Bangladesh mendapati indeks bahaya melebihi 1 bagi beberapa sayur termasuk timun bagi remaja dan dewasa [6].
Mencuci Sayur: Kaedah Mana Lebih Berkesan?
Kajian di Kuala Lumpur menguji keberkesanan tiga kaedah mencuci terhadap sisa karbendazim dan klorpirifos menggunakan model kailan [2]:
| Kaedah mencuci | Pengurangan karbendazim | Pengurangan klorpirifos |
|---|---|---|
| Larutan asid asetik 10% | 76.0% | 41.2% |
| Larutan natrium bikarbonat 10% | Kedua paling berkesan | Kedua paling berkesan |
| Air paip | Paling kurang berkesan | Paling kurang berkesan |
[2]
Pengkaji mengesyorkan pengguna merendam sayur dalam larutan sebelum dibilas dengan air paip untuk mengurangkan pendedahan [2]. Perlu diingat bahawa kajian ini menggunakan kailan sebagai model, bukan timun.
Bagi memasak, kajian di Bangladesh mendapati merebus pada 100 °C selama 30 minit mengurangkan kandungan racun dalam sesetengah sampel, tetapi tidak selalu mencukupi untuk menurunkannya di bawah MRL [8]. Kajian yang sama tidak menemui sisa racun dalam sampel dari zon eksport yang dikawal ketat [8].
Panduan Praktikal untuk Pengguna
Basuh timun dengan teliti sebelum dimakan; pertimbangkan merendam dalam larutan cuka atau natrium bikarbonat dan bilas dengan air paip.
Pelbagaikan sumber sayur untuk mengurangkan pendedahan berulang.
Pertimbangkan membeli daripada pengeluar yang mempunyai pensijilan amalan pertanian baik.
Panduan Praktikal untuk Petani
Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk dos dan tempoh menunggu sebelum menuai.
Amalkan pengurusan perosak bersepadu untuk mengurangkan pergantungan kepada racun.
Simpan rekod penyemburan untuk memastikan tempoh pra-tuai dipatuhi.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang amalan pertanian baik dan pensijilan.
Kesimpulan
Kajian di Kuala Lumpur mendapati 13.3% sampel sayur mengandungi sisa racun melebihi MRL, dengan karbendazim dan klorpirifos paling kerap dikesan. Kajian di negara jiran dan lain menunjukkan timun kerap mengandungi sisa racun, walaupun penilaian risiko global mendapati pengambilan biasa tidak menimbulkan risiko bukan karsinogenik yang ketara. Risiko meningkat apabila racun digunakan berlebihan atau tempoh menunggu tidak dipatuhi. Mencuci dengan larutan yang sesuai dan amalan pertanian baik ialah langkah utama mengurangkan pendedahan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Dapatan kajian mewakili sampel tertentu dan tidak semestinya menggambarkan semua produk di pasaran. Rujuk pihak berkuasa keselamatan makanan untuk maklumat terkini.
Rujukan
[1] Shubhra Singh et al. (2024). Dissipation behaviour and dietary risk evaluation of pesticides on cucumber. Environmental Monitoring and Assessment. DOI: 10.1007/s10661-024-12926-2.
[2] Azuha Ishak et al. (2023). Evaluation of pesticide residues in selected vegetables from Kuala Lumpur, Malaysia using modified QuEChERS and assessment of washing methods. International Food Research Journal. DOI: 10.47836/ifrj.30.5.06.
[3] S. Zawiyah et al. (2006). Determination of organochlorine and pyrethroid pesticides in fruit and vegetables using SAX/PSA clean-up column. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2006.05.003.
[4] Surat Hongsibsong et al. (2020). Monitoring of the Organophosphate Pesticide Chlorpyrifos in Vegetable Samples from Local Markets in Northern Thailand by Developed Immunoassay. International Journal of Environmental Research and Public Health. DOI: 10.3390/ijerph17134723.
[5] M. Ramadan et al. (2020). Evaluation of Pesticide Residues in Vegetables from the Asir Region, Saudi Arabia. Molecules. DOI: 10.3390/molecules25010205.
[6] Popy Khatun et al. (2023). Pesticides in vegetable production in Bangladesh: A systemic review of contamination levels and associated health risks in the last decade. Toxicology Reports. DOI: 10.1016/j.toxrep.2023.09.003.
[7] P. Karimi et al. (2025). The concentration and human health risks attributed to pesticide residues in cucumber: A systematic review and meta-analysis. Environmental Health Engineering and Management. DOI: 10.34172/ehem.1372.
[8] Tasnima Mahjabin et al. (2025). Analysis of organophosphorus pesticide residue content in brinjal and cucumber vegetables in the Narsingdi district in Bangladesh. Journal of Food, Nutrition and Diet Science. DOI: 10.55976/fnds.32025129816-24.
