Petani yang menyembur racun perosak menggunakan penyembur galas sering terdedah kepada bahan kimia melalui kulit dan pernafasan. Salah satu kelebihan drone yang paling ketara ialah keupayaannya mengurangkan pendedahan ini. Artikel ini merumuskan kajian tentang keselamatan operator drone.
Risiko Semburan Konvensional
Operasi semburan tradisional di sawah adalah berbahaya kerana operator terdedah kepada bahan kimia toksik secara berpanjangan dan kerap [1]. Kajian menyatakan bahawa di kawasan tropika, operator racun perosak lebih terdedah melalui kulit berbanding di kawasan beriklim sederhana [2].
Pendedahan Jauh Lebih Rendah dengan Drone
Kajian lapangan
| Kajian | Dapatan |
|---|---|
| Yan 2021, kacang tunggak (cowpea) di Hainan | Purata pendedahan operator penyembur galas 1,952.02 mg/kg berbanding 134.51 mg/kg bagi operator drone [2] |
| Kuster 2023, sawah padi | Pendedahan berkurang 90% hingga 99% berbanding model penyembur tangan [3] |
| Ferraz 2025, tunas kayu putih | Penyembur galas elektrik menyebabkan kira-kira 160 kali ganda lebih banyak titisan pada tubuh operator [4] |
Kesihatan jangka panjang
Kajian di Taiwan ke atas 2,268 operator semburan bertauliah mendapati operator drone mempunyai risiko yang lebih rendah dengan ketara bagi dermatitis kontak alahan, asma dan bronkitis kronik berbanding operator semburan di darat [5]. Namun, tiada perbezaan ketara apabila operator drone dibandingkan dengan petani biasa [5].
Tetapi Ada Titik Risiko: Mencampur dan Mengisi
Walaupun juruterbang drone kurang terdedah, kerja mencampur dan mengisi racun ke dalam tangki drone masih berisiko:
Kajian di sawah padi mendapati pendedahan operator berlaku terutamanya semasa mencampur dan mengisi, dengan 73% dikesan pada tangan. Pendedahan juruterbang jauh lebih rendah [3].
Mencampur produk pekat ialah punca utama pendedahan, manakala memindahkan campuran cair ke tangki drone menghasilkan pendedahan yang jauh lebih rendah. Tangan menyumbang 50% hingga 75% daripada jumlah pendedahan [6].
Kajian di ladang anggur mendapati pendedahan semasa mencampur, mengisi dan tugas sampingan melebihi anggaran model, disebabkan kekerapan dan pengendalian racun pekat yang lebih tinggi dalam operasi drone [7].
Pakaian pelindung berkesan
Satu lapisan pakaian kerja bertauliah mengurangkan pendedahan sebanyak 21%, dan sarung tangan Tyvek mengurangkan lagi sebanyak 98% [3].
Satu lapisan pakaian kerja dan sarung tangan pelindung mengurangkan pendedahan operator dengan ketara, terutamanya semasa mencampur [6].
Orang Sekitar dan Penduduk
Kajian ke atas pendedahan orang sekitar mendapati kira-kira 90% hanyutan dimendapkan pada patung dalam jarak 5 m dari tepi ladang. Pendedahan selepas semburan drone lebih rendah berbanding ramalan bagi penyembur galas [8].
Kajian di ladang anggur mendapati drone mengurangkan pendedahan kulit bagi juruterbang, penduduk dan orang sekitar berbanding kaedah konvensional [7].
Penjimatan Masa dan Tenaga
Selain keselamatan, drone juga mengurangkan kerja berat. Kajian di Hainan mendapati semburan drone mengurangkan penggunaan air dan masa bekerja dengan ketara, dan keberkesanan kawalan thrips pada kacang tunggak (cowpea) lebih tinggi berbanding penyembur galas elektrik [2].
Ulasan Kesetaraan
Ulasan oleh kumpulan kerja industri menyimpulkan bahawa penggunaan drone mempunyai potensi pendedahan yang lebih rendah dalam beberapa aspek berbanding penyembur galas, tetapi lebih banyak maklumat diperlukan untuk langkah unik drone seperti mencampur dan mengisi [9].
Panduan Keselamatan
1. Pakai sarung tangan terutamanya semasa mencampur racun pekat [3][6].
2. Pakai pakaian kerja pelindung [6].
3. Pertimbangkan sistem pemindahan tertutup untuk mengurangkan pendedahan semasa mengisi [7].
4. Kekalkan jarak dari kawasan semburan [8].
5. Pastikan orang lain menjauhi kawasan semasa semburan.
6. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
7. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang amalan keselamatan semburan.
Keselamatan dalam Konteks Malaysia
Kajian di Malaysia menyatakan bahawa isu kesihatan seperti jangkitan, alahan dan masalah kesihatan lain akibat penggunaan bahan kimia seperti racun kulat, racun perosak dan racun serangga ialah antara cabaran yang dihadapi industri pertanian di Malaysia [10]. Drone dilihat sebagai salah satu pendekatan untuk menangani cabaran ini [10].
Kajian perbandingan pelbagai kaedah aplikasi racun kulat, termasuk penyembur galas, penyembur boom, drone dan pesawat, mendapati nilai risiko gabungan bagi juruterbang drone lebih rendah dengan ketara berbanding pekerja yang mengisi tangki. Bagi operator penyembur galas, nilai risiko pernafasan jauh lebih tinggi berbanding pengisi tangki [11]. Ini sekali lagi menunjukkan bahawa kerja mengisi tangki ialah titik kritikal dalam operasi drone.
Satu kajian semburan racun rumpai di sawah juga menyatakan drone mengurangkan pendedahan operator kepada bahan kimia di samping menjimatkan tenaga kerja dan masa [12]. Bagi petani yang menyembur berulang kali setiap musim, pengurangan pendedahan ini boleh memberi manfaat kesihatan yang besar dalam jangka panjang.
Kesimpulan
Kajian secara konsisten menunjukkan drone mengurangkan pendedahan juruterbang kepada racun perosak dengan ketara berbanding penyembur galas, dan kajian di Taiwan mendapati operator drone mempunyai risiko penyakit kulit dan pernafasan yang lebih rendah. Namun, kerja mencampur dan mengisi masih menjadi titik risiko utama, dan pakaian pelindung terutamanya sarung tangan amat penting.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat kesihatan atau keselamatan khusus. Rujuk Jabatan Pertanian, MARDI dan pihak berkuasa keselamatan pekerjaan.
Rujukan
[1] S. Panjaitan et al. (2022). A Drone Technology Implementation Approach to Conventional Paddy Fields Application. IEEE Access. DOI: 10.1109/access.2022.3221188.
[2] Xiao-Jing Yan et al. (2021). Minimizing Occupational Exposure to Pesticide and Increasing Control Efficacy of Pests by Unmanned Aerial Vehicle Application on Cowpea. Applied Sciences. DOI: 10.3390/app11209579.
[3] C. J. Kuster et al. (2023). Pesticide Exposure of Operators from Drone Application: A Field Study with Comparative Analysis to Handheld Data from Exposure Models. ACS Agricultural Science & Technology. DOI: 10.1021/acsagscitech.3c00253.
[4] Alexandre de Vicente Ferraz et al. (2025). Droplet distribution and mitigation of occupational exposure risk in eucalyptus sprout eradication using a remotely piloted aircraft. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2024.1504608.
[5] Wei-Te Wu et al. (2023). Assessing the effectiveness of mitigating pesticide-related disease risk among pesticide-spraying drone operators in Taiwan. American journal of industrial medicine. DOI: 10.1002/ajim.23551.
[6] E. Felkers et al. (2024). Pesticide exposure of operators during mixing and loading a drone: towards a stratified exposure assessment. Pest Management Science. DOI: 10.1002/ps.8574.
[7] L. Sánchez-Fernández et al. (2025). Dermal Exposure of Operators, Bystanders and Residents Derived from Unmanned Aerial Spraying Systems (UASS) in Vineyard. Drones. DOI: 10.3390/drones9050345.
[8] Beibei Gao et al. (2025). Measurement of Bystander Dermal Exposure Resulting from Drift after Drone Application under Three Crop Treatment Scenarios. ACS Agricultural Science & Technology. DOI: 10.1021/acsagscitech.4c00649.
[9] Jane A. S. Bonds et al. (2024). Spray Drift, Operator Exposure, Crop Residue and Efficacy: Early Indications for Equivalency of Uncrewed Aerial Spray Systems with Conventional Application Techniques. Journal of the ASABE. DOI: 10.13031/ja.15646.
[10] M. Shahibi et al. (t.t.). Factors affecting paddy farmers in using drones. Unknown Journal.
[11] Andrii Borysenko et al. (2021). Comparative hygienic assessment of working conditions and potential risks for workers’ health when applying pesticides in different technics. Technology transfer: innovative solutions in medicine. DOI: 10.21303/2585-6634.2021.002146.
[12] G. Narappa et al. (2026). Accuracy assessment of Drone and Knapsack sprayers for droplet characters, herbicide efficacy, weed control efficiency and crop productivity in transplanted rice. Smart Agricultural Technology. DOI: 10.1016/j.atech.2026.102315.
