Kobis, salad, brokoli, bunga kobis, saderi dan bayam dari Cameron Highlands mudah ditemui di pasar seluruh Semenanjung Malaysia. Kawasan ini merupakan pengeluar sayur terbesar negara [1]. Namun, iklim lembap dan serangan perosak menyebabkan petani bergantung kepada racun perosak. Persoalannya, berapa banyak sisa racun yang tertinggal dalam sayur, tanah dan sungai?
Artikel ini meneliti kajian tentang sisa racun perosak dalam sayur tanah tinggi dan langkah untuk mengurangkan risiko.
Amalan Petani Kobis
Satu tinjauan terhadap 99 petani kobis di lima zon di Cameron Highlands memberikan gambaran amalan semasa [2]:
Rama-rama belakang intan (Plutella xylostella) kekal sebagai perosak utama kobis, dan lebih 90% petani menggunakan racun perosak untuk mengawalnya [2].
Terdapat 11 jenis racun serangga yang digunakan, dan setiap petani biasanya menggunakan tiga hingga empat jenis sepanjang musim [2].
Penyemburan lebih kerap dilakukan pada musim hujan [2].
Lebih 50% petani mematuhi tempoh sebelum tuai 10 hingga 14 hari, tetapi 4% hanya mematuhi tempoh satu hingga empat hari [2].
Kajian yang sama mendapati pemantauan sisa racun hanya dilakukan di peringkat ladang, dan asal hasil hanya boleh dikesan sehingga ke peringkat pemborong [2].
Sisa Racun dalam Sayur
Kajian 97 sampel sayur berdaun. Kajian mengukur sisa racun piretroid (PYR), organofosfat (OPP) dan organoklorin (OCP) dalam 97 sampel sayur dari Cameron Highlands [3]. Jumlah kepekatan racun meningkat mengikut susunan sawi < bayam < saderi < bunga kobis < salad < brokoli < kobis [3]. Had sisa maksimum (MRL) bagi OCP dilanggar oleh 7.7% sampel salad, manakala bagi OPP, pelanggaran paling banyak berlaku pada kobis (24.8%) [3].
Penilaian risiko kesihatan mendapati hazard quotient (HQ) bagi setiap kumpulan racun adalah kurang daripada 1, menunjukkan risiko rendah [3]. Namun, hazard index (HI) bagi OPP melebihi 1 untuk kanak-kanak (1.4), menandakan potensi risiko kesihatan [3]. Perlu diambil perhatian bahawa kajian ini merupakan pracetak (preprint) yang belum melalui semakan rakan sebaya.
Taburan di sepanjang lembah. Kajian lain mendapati kepekatan OCP meningkat ke arah hilir lembah, dengan DDE mencatat kepekatan tertinggi 233 µg/kg [4]. OPP pula tersebar di seluruh lembah, dengan kepekatan tertinggi parathion etil (133 µg/kg) [4]. Analisis menunjukkan petani menggunakan campuran racun perosak [4].
Ladang organik turut terkesan. Kajian di ladang organik mendapati tisu sayur yang dimakan masih mengandungi sisa racun yang dapat dikesan, menunjukkan pengaruh ladang konvensional berdekatan [5]. Sayur didapati mengumpul OPP dengan lebih cekap berbanding OCP dan PYR [5].
Sisa Racun dalam Tanah
Kajian terhadap 35 sampel tanah mendapati hazard quotient (HQ) menunjukkan risiko kesihatan yang rendah kepada manusia [1]. Kepekatan sisa dalam tanah dipengaruhi oleh sifat tanah seperti pH dan kandungan organik [1].
Satu kajian lapangan terhadap klorotalonil, klorpirifos dan profenofos mendapati ketiga-tiga racun ini lesap dengan cepat, dengan DT50 (masa untuk 50% hilang) kurang daripada dua hari di bawah iklim Cameron Highlands [6]. Namun, sisa masih dikesan dalam air larian, air resapan dan sedimen [6].
Sisa Racun dalam Sungai
Pemantauan di 10 titik persampelan di Sungai Bertam dari Mei hingga Oktober 2014 mengesan racun serangga sipermetrin dan klorpirifos dalam air permukaan [7]. Kepekatan sipermetrin tertinggi direkodkan pada musim hujan [7].
Gambaran Lebih Luas di Malaysia
Kajian di pasar Kuala Lumpur mendapati 13.3% sampel sayur mengandungi sisa racun melebihi MRL Peraturan-Peraturan Makanan 1985, 55.0% di bawah MRL, dan 31.7% tiada sisa dikesan [8]. Kale dan bayam mengandungi kepekatan tinggi melebihi MRL [8]. Kajian lebih awal pula mendapati min sisa dalam kebanyakan sayur berada di bawah MRL, kecuali terung, dan tiada sisa dikesan dalam 206 sampel buah [9].
Bolehkah Mencuci Sayur Membantu?
Kajian di Kuala Lumpur menguji kaedah mencuci kale [8]. Larutan asid asetik 10% (cuka) paling berkesan, diikuti larutan natrium bikarbonat 10% dan air paip [8]. Mencuci dengan asid asetik 10% mengurangkan 76.0% karbendazim dan 41.2% klorpirifos [8].
Panduan Praktikal
Untuk petani:
Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk dos dan tempoh sebelum tuai.
Amalkan pengurusan perosak bersepadu (IPM) untuk mengurangkan kebergantungan kepada racun.
Elakkan mencampur pelbagai racun tanpa nasihat.
Pertimbangkan struktur pelindung hujan atau jaring serangga.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang kawalan rama-rama belakang intan dan perosak lain.
Untuk pengguna:
Cuci sayur dengan teliti, contohnya rendam dalam larutan cuka cair, kemudian bilas dengan air paip.
Kupas daun luar kobis dan sayur berdaun.
Pelbagaikan sumber sayur dalam diet.
Kesimpulan
Kajian di Cameron Highlands menunjukkan sisa racun perosak dapat dikesan dalam sayur, tanah dan sungai, dengan sebahagian sampel kobis dan salad melebihi had sisa maksimum. Kebanyakan penilaian risiko menunjukkan risiko rendah, tetapi terdapat petanda risiko bagi kanak-kanak daripada racun organofosfat. Amalan penyemburan yang betul, pematuhan tempoh sebelum tuai dan pencucian sayur dengan teliti boleh mengurangkan pendedahan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Sebarang kebimbangan tentang keselamatan makanan perlu dirujuk kepada Kementerian Kesihatan Malaysia atau pegawai kesihatan.
Rujukan
[1] Yang Farina Abdul Aziz et al. (2016). Residu racun serangga dalam tanah pertanian dan penilaian kesihatan terhadap manusia di cameron highlands, Malaysia. Malaysian Journal of Analytical Science. DOI: 10.17576/mjas-2016-2006-13.
[2] N. Mazlan et al. (2004). Insecticide use in cabbage pest management in the Cameron Highlands, Malaysia. Crop Protection. DOI: 10.1016/j.cropro.2004.06.005.
[3] Nusrat Munawar et al. (2021). Determination of Pesticides Residue by GC-ECD in Vegetables from Cameron Highlands, Malaysia and Their Human Health Risk Assessment. Unknown Journal. DOI: 10.21203/rs.3.rs-790146/v1.
[4] Nusrat Munawar et al. (2021). Distribution of Pesticides in Different Commonly Grown Vegetables of Cameron Highlands, Pahang, Malaysia. Sains Malaysiana. DOI: 10.17576/jsm-2021-5010-08.
[5] Y. Farina et al. (2018). Fate, distribution, and bioconcentration of pesticides impact on the organic farms of Cameron Highlands, Malaysia. Environmental Monitoring and Assessment. DOI: 10.1007/s10661-018-6762-8.
[6] C. K. Ngan et al. (2005). Fate of Chlorothalonil, Chlorpyrifos and Profenofos in a Vegetable Farm in cameron Highlands, Malaysia. Water, Air, & Soil Pollution: Focus. DOI: 10.1007/s11267-005-7408-8.
[7] S. Haron et al. (2015). Comparison pesticide residue levels in the surface of Bertam River in Cameron Highlands, Pahang. Unknown Journal. DOI: 10.1063/1.4931200.
[8] Azuha Ishak et al. (2023). Evaluation of pesticide residues in selected vegetables from Kuala Lumpur, Malaysia using modified QuEChERS and assessment of washing methods. International Food Research Journal. DOI: 10.47836/ifrj.30.5.06.
[9] S. Zawiyah et al. (2006). Determination of organochlorine and pyrethroid pesticides in fruit and vegetables using SAX/PSA clean-up column. Food Chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2006.05.003.
