Salvinia molesta, atau salvinia gergasi, ialah paku pakis air terapung yang kelihatan tidak berbahaya. Namun, apabila dibiarkan, ia boleh membentuk hamparan tebal yang menutup tasik dan sungai sepenuhnya. Kisah pengawalan rumpai ini menggunakan seekor kumbang kecil merupakan antara contoh kejayaan kawalan biologi yang paling terkenal di dunia.
Artikel ini meneliti masalah yang ditimbulkan oleh S. molesta, kaedah kawalannya dan pengajaran untuk Malaysia.
Mengenali Salvinia molesta
S. molesta ialah paku pakis air terapung yang berasal dari Brazil [1]. Sejak sekitar tahun 1930, ia telah diperkenalkan ke pelbagai kawasan tropika dan subtropika, di mana ia menjadi ancaman sebesar keladi bunting [2].
Satu kajian menyifatkan S. molesta sebagai penceroboh akuatik kedua terburuk di dunia [3]. Tumbuhan ini membiak secara vegetatif, boleh bertambah saiz dengan pantas dan membentuk hamparan setebal sehingga satu meter [3].
Kesan Negatif
Hamparan tebal S. molesta menjejaskan alam sekitar dengan pelbagai cara [3]:
1. Mengurangkan cahaya kepada organisma di dasar air.
2. Mengurangkan oksigen dalam turus air.
3. Terkumpul sebagai bahan organik di dasar.
4. Mengurangkan nutrien untuk organisma lain.
5. Mengubah aliran air.
Hamparan padat juga menjadi tempat pembiakan nyamuk dan serangga lain yang membawa penyakit [3]. Dari segi ekonomi, rekreasi, pelancongan, perikanan dan pengangkutan terjejas [3].
Satu eksperimen mesokosmos di Afrika Selatan mendapati rawatan dengan 100% litupan S. molesta menunjukkan penurunan drastik kepelbagaian biologi alga dan makroinvertebrata akuatik [4].
Kaedah Kawalan
Kaedah kawalan termasuk fizikal, kimia dan biologi, dan gabungan dua atau lebih kaedah paling berkesan [3]. Racun herba dan kawalan mekanikal memerlukan tenaga kerja yang tinggi dan mahal, manakala kawalan biologi menggunakan kumbang khusus perumah, Cyrtobagous salviniae, menyediakan penyelesaian yang berkesan dan mampan [1]. Kawalan biologi merupakan kaedah pilihan di kawasan tropika [3].
Kisah Kejayaan di Seluruh Dunia
Kumbang C. salviniae pertama kali dilepaskan di Australia pada 1980 dan kemudiannya di 22 negara lain [1]. Program ini disifatkan sebagai kisah kejayaan luar biasa, di mana satu spesies kumbang menyebabkan rumpai ini tidak lagi dianggap invasif di kebanyakan negara dalam masa kurang daripada tiga tahun [1].
| Lokasi | Hasil | Sumber |
|---|---|---|
| Australia | Kawalan berjaya terhadap serangan salvinia terbesar di negara itu | [2] |
| Sungai Sepik, Papua New Guinea | Hamparan bertukar perang, mati dan tenggelam dalam 12 hingga 18 bulan | [5] |
| Sungai Senegal (Mauritania dan Senegal) | Menjelang April 2002, tidak lagi menjadi masalah | [6] |
| Afrika Selatan | Purata litupan turun daripada 51%–100% kepada 0%–5% | [7] |
| Texas dan Louisiana, AS | Biojisim dan litupan menurun lebih 99% di tapak pelepasan | [8] |
| Tasik Ossa, Cameroon | Litupan berkurang 80% dalam tiga tahun | [9] |
| Takungan Las Curias, Puerto Rico | Litupan turun daripada 17.7 ha (100%) kepada 1.1 ha | [10] |
Di Papua New Guinea, 900,000 kumbang dewasa diagihkan secara manual ke 130 lagun dan tasik, dan tiada perubahan buruk pada kualiti air diperhatikan [5]. Di Texas dan Louisiana, air di tapak pelepasan mencatat oksigen terlarut yang lebih tinggi berbanding tapak kawalan [8].
Di Puerto Rico, inisiatif komuniti menggabungkan pelepasan kumbang dengan kempen pembuangan mekanikal menggunakan mesin penuai akuatik [10]. Di Tasik Ossa, pemantauan menggunakan satelit membantu mendokumentasikan perubahan litupan hampir secara masa nyata [9].
Pemulihan Ekosistem
Kawalan biologi bukan sekadar membuang rumpai. Kajian mesokosmos mendapati rawatan dengan S. molesta dan kumbang menunjukkan pemulihan komuniti alga dan makroinvertebrata akuatik sehingga menyerupai rawatan kawalan [4]. Pengkaji menyimpulkan kawalan biologi memudahkan pemulihan kepelbagaian biologi [4].
Had dan Cabaran
Kejayaan bukan sentiasa segera atau mudah:
Iklim sederhana. Kawalan biologi di kawasan beriklim sederhana mungkin memerlukan lebih masa berbanding tropika, mungkin kerana kematian kumbang yang lebih tinggi pada musim sejuk [1].
Hamparan tebal. Di Papua New Guinea, racun herba digunakan di satu tapak untuk menipiskan hamparan tebal bagi membantu kumbang bertapak [5]. Masa kawalan bergantung kepada keluasan, ketebalan dan pergerakan hamparan [5].
Gangguan tapak. Di AS, kebanyakan tapak kajian akhirnya musnah atau terganggu oleh banjir, kemarau atau racun herba, menyebabkan hanya dua tapak pelepasan dapat dinilai berterusan [8].
Penilaian tidak konsisten. Di Afrika Selatan, penilaian selepas pelepasan pada mulanya dibuat secara ad hoc sebelum tinjauan tahunan dimulakan pada 2008 [7].
Pengajaran untuk Malaysia
Di Malaysia, kajian di Tasik Chini menunjukkan spesies tenggelam bukan asli, Cabomba furcata, telah mengambil alih dominasi daripada teratai asli [11]. Ini membuktikan tasik di Malaysia juga terdedah kepada spesies akuatik bukan asli. Pengalaman global dengan S. molesta menunjukkan pentingnya pengesanan awal, pemantauan dan pendekatan bersepadu.
Penting untuk diingat bahawa pelepasan agen kawalan biologi seperti kumbang tidak boleh dilakukan sesuka hati. Ia memerlukan penilaian risiko dan kelulusan pihak berkuasa.
Panduan Praktikal
Jangan sekali-kali membuang tumbuhan akuarium atau kolam ke dalam sungai, tasik atau parit.
Laporkan kemunculan rumpai air luar biasa kepada pihak berkuasa tempatan.
Buang rumpai secara manual pada peringkat awal sebelum hamparan menjadi tebal.
Jangan melepaskan serangga atau agen biologi tanpa kelulusan pihak berkuasa.
Jika racun herba perlu digunakan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI serta Jabatan Perikanan tentang pengurusan rumpai air di kolam ikan.
Kesimpulan
Salvinia molesta merupakan antara rumpai akuatik paling merosakkan di dunia, menjejaskan oksigen, kepelbagaian biologi dan ekonomi. Kumbang Cyrtobagous salviniae telah berjaya mengawalnya di lebih 20 negara, dengan pengurangan litupan sehingga lebih 99% di sesetengah tapak dan pemulihan komuniti akuatik. Namun, kejayaan bergantung kepada iklim, ketebalan hamparan dan pemantauan berterusan. Pencegahan dan pengesanan awal tetap menjadi barisan pertahanan terbaik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Pengenalan agen kawalan biologi dan penggunaan racun herba di badan air awam memerlukan kelulusan dan mesti mematuhi peraturan pihak berkuasa berkaitan.
Rujukan
[1] J. Coetzee (2020). Salvinia molesta D. Mitch. (Salviniaceae): impact and control. CAB Reviews: Perspectives in Agriculture, Veterinary Science, Nutrition and Natural Resources. DOI: 10.1079/pavsnnr202015033.
[2] P. Room et al. (1981). Successful biological control of the floating weed salvinia. Nature. DOI: 10.1038/294078a0.
[3] Arti Lal (2017). Salvinia molesta: An Assessment of the Effects and Methods of Eradication. Unknown Journal.
[4] S. Motitsoe et al. (2020). Biological Control of Salvinia molesta (D.S. Mitchell) Drives Aquatic Ecosystem Recovery. Diversity. DOI: 10.3390/d12050204.
[5] P. A. Thomas et al. (1986). Successful Control of the Floating Weed Salvinia molesta in Papua New Guinea: A Useful Biological Invasion Neutralizes a Disastrous One. Environmental Conservation. DOI: 10.1017/s0376892900036298.
[6] A. Pieterse et al. (2003). Effective Biological Control of Salvinia molesta in the Senegal River by Means of the Weevil Cyrtobagous salviniae. Unknown Journal. DOI: 10.1579/0044-7447-32.7.458.
[7] G. Martin et al. (2018). Biological control of Salvinia molesta in South Africa revisited. Biological Control. DOI: 10.1016/j.biocontrol.2018.06.011.
[8] P. Tipping et al. (2008). Suppression of Salvinia molesta Mitchell in Texas and Louisiana by Cyrtobagous salviniae Calder and Sands. Aquatic Botany. DOI: 10.1016/j.aquabot.2007.10.010.
[9] L. Herbert et al. (2024). Optimizing aquatic weed management in Lake Ossa, Cameroon: Harnessing the power of biological control and real-time satellite monitoring. Biological Control. DOI: 10.1016/j.biocontrol.2024.105650.
[10] Xavier A. García-López et al. (2023). Limnological Response of Las Curias Reservoir, San Juan, Puerto Rico: Successful Management of the Invasive Aquatic Fern, Salvinia molesta. Water. DOI: 10.20944/preprints202310.0458.v1.
[11] Z. Sharip (2011). Interactions among freshwater macrophytes and physical-chemical-biological processes in Lake Chini, Malaysia.
