Kubis, sawi, kailan dan brokoli ialah sayur-sayuran yang dimakan hampir setiap hari di Malaysia. Namun, tanaman keluarga kubis ini mempunyai satu musuh yang sangat sukar dikawal, iaitu rama-rama belakang intan (Plutella xylostella), atau dikenali sebagai DBM (diamondback moth). Ulatnya kecil, tetapi kemampuannya untuk menjadi kebal terhadap racun serangga menjadikannya antara perosak paling mencabar di dunia.
Artikel ini meneliti kajian tentang rama-rama belakang intan, kerosakan yang disebabkannya dan masalah kerintangan racun serangga yang dilaporkan di pelbagai negara, termasuk Malaysia.
Perosak Paling Merosakkan Tanaman Kubis
Perosak utama dunia. Satu ulasan menyatakan rama-rama belakang intan telah menjadi serangga perosak paling merosakkan bagi famili Brassicaceae (keluarga kubis) di seluruh dunia [1]. Ulasan lain dari Nepal pula menyifatkannya sebagai perosak yang teruk dan paling merosakkan sayur-sayuran krusifer di banyak bahagian dunia [2].
Kerosakan “tingkap”. Peringkat ulat ialah peringkat paling merosakkan. Ulat yang matang memakan daun sehingga hanya tinggal lapisan epidermis yang nipis, menghasilkan kerosakan yang dipanggil “tingkap” (windowing) [2].
Di Asia. Satu ulasan menyatakan rama-rama ini dianggap perosak krusifer paling merosakkan di Asia, terutamanya di kawasan tropika hingga subtropika [3]. Tidak seperti di Eropah, tempat asalnya, hampir tiada musuh semula jadi tempatan yang khusus untuk perosak ini di rantau Asia [3]. Penanaman krusifer sepanjang tahun dan penggunaan racun serangga yang intensif, yang turut membunuh serangga berfaedah, menyebabkan perosak ini menjadi kekangan serius kepada penanaman krusifer [3].
Di Malaysia. Satu kajian menyatakan rama-rama belakang intan telah direkodkan di Malaysia sejak tahun 1925, dan sejak 1941 ia menjadi perosak utama krusifer di Cameron Highlands dan di tanah rendah [4]. Serangga ini muncul dalam jumlah yang tinggi semasa tempoh kering dalam setahun [4].
Bagaimana Kerintangan Berlaku?
Penggunaan racun tidak berhemah. Ulasan menyatakan rama-rama belakang intan menjadi antara perosak paling sukar dikawal disebabkan penggunaan racun serangga daripada pelbagai kumpulan secara tidak rasional dan tidak berhemah [1]. Akibatnya, kadar penggunaan menjadi lebih tinggi, keberkesanan berkurangan dan kawalan akhirnya gagal [1].
Sejarah panjang. Ulasan yang sama menyatakan DDT merupakan racun serangga pertama yang dilaporkan menghadapi kerintangan, iaitu di Lembang pada tahun 1953 [1].
Pengalaman Malaysia. Di Malaysia, penggunaan racun serangga secara sembarangan telah menyebabkan perosak ini menjadi kebal terhadap hampir semua kelas racun perosak, termasuk organofosfat, karbamat, piretroid, acylurea dan Bacillus thuringiensis (terutamanya subspesies kurstaki) [4].
Mekanisme kerintangan. Satu ulasan yang menghimpunkan banyak kajian mendapati [5]:
-
Kerintangan dilaporkan terhadap organoklorin, piretroid, racun kimia baharu dan racun berasaskan mikrob.
-
84% kertas kajian mengesahkan kerintangan diwarisi secara autosom, manakala hanya 16% melaporkan pewarisan berkait seks.
-
Kerintangan metabolik (melalui enzim penyahtoksikan) lebih lazim berbanding perubahan pada tapak sasaran racun.
-
Kerintangan sering dikaitkan dengan kos kecergasan yang tinggi, iaitu ciri biologi yang tidak menguntungkan serangga.
Kerintangan di Pelbagai Negara
Kajian dari beberapa negara Asia menunjukkan masalah ini berlaku secara meluas:
| Negara | Dapatan utama |
|---|---|
| Jepun | Populasi ladang lebih 150 kali ganda kebal terhadap emamektin benzoat dan turut kebal terhadap banyak kelas racun lain [6] |
| Filipina dan Thailand | Populasi lebih 200 kali ganda kebal terhadap racun kumpulan diamida [7] |
| China | Kerintangan tinggi terhadap beta-sipermetrin di lapan kawasan kajian [8] |
| Taiwan | Kehilangan keberkesanan yang pantas bagi semua racun yang diuji dalam tempoh tiga tahun [9] |
| India (Andhra Pradesh) | Nisbah kerintangan 9.8 hingga 13.1 bagi tolfenpirad dan 5.3 hingga 10.2 bagi emamektin benzoat [10] |
Kebal pelbagai racun. Kajian di Jepun mendapati populasi yang kebal terhadap emamektin benzoat juga kebal terhadap abamektin, klorantraniliprol, spinetoram, indoksakarb, fipronil dan beberapa racun lain [6]. Pengkaji menyatakan tahap kerintangan yang tinggi terhadap pelbagai kelas racun ini menggambarkan cabaran besar dalam mengawal perosak ini secara mampan [6].
Mutasi yang sama di dua negara. Kajian ke atas populasi dari Filipina dan Thailand menemui mutasi genetik yang sama (G4946E) pada kedua-dua populasi yang kebal terhadap racun diamida, walaupun kedua-duanya terpisah dari segi geografi [7]. Pengkaji turut membangunkan ujian diagnostik untuk memantau mutasi ini dalam sampel ladang [7].
Racun baharu pun cepat gagal. Di Taiwan, kajian mendapati kadar kematian ulat bagi beberapa racun menurun daripada 60 hingga 80% kepada kurang daripada 10% selepas hanya 6 generasi pemilihan [9]. Racun Bacillus thuringiensis, emamektin benzoat dan klorfluazuron menunjukkan keberkesanan sederhana hingga rendah dalam semua populasi [9].
Sebahagian racun masih berkesan. Namun, tidak semua berita buruk. Di China, kerintangan terhadap spinetoram, klorfenapir dan Bacillus thuringiensis adalah rendah di kebanyakan kawasan, dan tiada kerintangan dikesan terhadap diafentiuron [8]. Di Taiwan pula, lapan daripada sembilan populasi masih sangat rentan terhadap spinetoram [9]. Ini menunjukkan status kerintangan berbeza mengikut kawasan dan perlu dipantau secara tempatan.
Kerentanan Boleh Pulih
Kajian di Andhra Pradesh, India, mendapati nilai LC50 menurun dari satu generasi ke generasi seterusnya apabila serangga dipelihara tanpa tekanan racun, menunjukkan kerentanan pulih sebahagiannya [10]. Kajian di Taiwan turut menyebut ketidakstabilan kerintangan terhadap sesetengah bahan kimia perlu diambil kira dalam program pengurusan kerintangan [9].
Pengkaji di India mengesyorkan putaran racun serangga dengan cara tindakan yang berbeza, digabungkan dengan strategi pengurusan bukan kimia, untuk memanjangkan keberkesanan racun [10].
Pendekatan Bersepadu Diperlukan
Ulasan dari Nepal menyatakan kawalan biologi, amalan kultur, kawalan kimia yang berkesan, racun botani dan varieti tahan merupakan pilihan yang paling sesuai [2]. Namun, banyak kajian menunjukkan tiada satu pun kaedah ini mencukupi secara bersendirian [2]. Apabila digabungkan, kaedah-kaedah ini saling melengkapi dan menghasilkan sistem pengurusan jangka panjang yang lebih baik [2].
Pengalaman di Malaysia menyokong pendekatan ini. Pakej pengurusan perosak bersepadu (IPM) yang menggunakan paras ambang larva dan tahap parasitisme sebagai alat membuat keputusan telah diperkenalkan kepada penanam krusifer pada tahun 1989 [4]. Kejayaan pendekatan ini dibincangkan dengan lebih lanjut dalam artikel tentang kawalan biologi di Cameron Highlands.
Panduan Praktikal
-
Periksa daun secara berkala untuk kesan “tingkap” dan kehadiran ulat kecil.
-
Jangan bergantung kepada satu jenis racun sahaja, kerana kajian menunjukkan perosak ini cepat menjadi kebal.
-
Putarkan racun dengan cara tindakan yang berbeza dan gabungkan dengan kaedah bukan kimia, seperti yang disyorkan pengkaji.
-
Lindungi musuh semula jadi dengan mengelakkan semburan yang tidak perlu.
-
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk dos dan tempoh selamat sebelum menuai.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang status kerintangan dan program IPM di kawasan anda.
Kesimpulan
Rama-rama belakang intan ialah perosak paling merosakkan bagi tanaman keluarga kubis di dunia dan di Asia. Penggunaan racun yang tidak berhemah telah menyebabkan perosak ini kebal terhadap hampir semua kelas racun di Malaysia, dan kajian di Jepun, Filipina, Thailand, China, Taiwan dan India menunjukkan corak yang sama. Sebahagian racun masih berkesan di sesetengah kawasan, dan kerentanan boleh pulih apabila tekanan racun dikurangkan. Pengkaji bersetuju bahawa tiada satu kaedah yang mencukupi, dan gabungan kaedah dalam program IPM merupakan jalan terbaik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional. Sebutan nama racun adalah daripada kajian yang dirujuk dan bukan cadangan penggunaan.
Rujukan
[1] Sumaya Mubashir and Devina Seram (Tanpa tahun). Insecticidal resistance in diamondback moth (Plutella xylostella): A review. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/c116d8273c865ca5b30b266ca6f89466/
[2] Asmita Paudel, P. Yadav, and Priya Karna (2022). Diamondback Moth Plutella xylostella (Linnaeus, 1758) (Lepidoptera: Plutellidae); A Real Menace To Crucifers And Its Integrated Management Tactics. Turkish Journal of Agriculture – Food Science and Technology. DOI: 10.24925/turjaf.v10i12.2504-2515.5231. https://consensus.app/papers/details/6a90bd605316566892bc04f3033b1548/
[3] N. Talekar (2004). Biological control of diamondback moth in Asia. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/44aff539d95257f4b5cce66d1b224357/
[4] Syed, A. Sivapragasam et al. (2009). Classical biological control of diamondback moth : the Malaysian experience. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/7fbb3b9e322253578df789bf735fbda4/
[5] Ansa Banazeer, M. Afzal et al. (2021). Status of insecticide resistance in Plutella xylostella (Linnaeus) (Lepidoptera: Plutellidae) from 1997 to 2019: cross-resistance, genetics, biological costs, underlying mechanisms, and implications for management. Phytoparasitica. DOI: 10.1007/s12600-021-00959-z. https://consensus.app/papers/details/68e9abbb63ae548382d3a95898c0f729/
[6] Maria Oplopoiou, Jan Elias et al. (2023). Characterization of emamectin benzoate resistance in the diamondback moth, Plutella xylostella (Lepidoptera: Plutellidae). Pest management science. DOI: 10.1002/ps.7778. https://consensus.app/papers/details/03c9d51dc1b758fc9b6d061a71f9a028/
[7] Bartek J Troczka, C. Zimmer et al. (2012). Resistance to diamide insecticides in diamondback moth, Plutella xylostella (Lepidoptera: Plutellidae) is associated with a mutation in the membrane-spanning domain of the ryanodine receptor. Insect biochemistry and molecular biology. DOI: 10.1016/j.ibmb.2012.09.001. https://consensus.app/papers/details/caed2530853c5c67b464278bf2e57809/
[8] Jing Wang, Xiao-Bin Zheng et al. (2021). Insecticide Resistance Monitoring of the Diamondback Moth (Lepidoptera: Plutellidae) Populations in China. Journal of Economic Entomology. DOI: 10.1093/jee/toab027. https://consensus.app/papers/details/85685f07549e557aa4cdefc3e25c909b/
[9] Chia-Che Chang, Shu-Mei Dai et al. (2024). Insecticide resistance and characteristics of mutations related to target site insensitivity of diamondback moths in Taiwan. Pesticide biochemistry and physiology. DOI: 10.1016/j.pestbp.2024.106001. https://consensus.app/papers/details/080ef682908c564e95dd6d57a11bd09d/
[10] Anusha Nitta, T. Boopathi, and Jawahar Reddy Ankireddy (2025). Evaluation of Insecticide Resistance and Associated Enzyme Activity in Field Populations of Diamondback Moth (Plutella?xylostella). Journal of Applied Toxicology. DOI: 10.1002/jat.70037. https://consensus.app/papers/details/420c473fdfc757aa81929cc4b11d5d4e/
Kata Kunci
serangga perosak, rama-rama belakang intan, Plutella xylostella, kubis, kerintangan racun
