Pada Julai 2008, Melaka bersama George Town di Pulau Pinang diiktiraf sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO. Pengiktirafan ini membawa kebanggaan dan lonjakan pelancong, tetapi juga cabaran baharu dalam memelihara keaslian warisan. Kajian tentang Melaka selepas pengiktirafan memberikan gambaran tentang manfaat dan risiko status ini.
Artikel ini meneliti kajian tentang nilai warisan Melaka, tingkah laku pelancong, cabaran pemuliharaan dan pembiayaan pemeliharaan tapak warisan.
Mengapa Melaka Diiktiraf?
Menurut kenyataan UNESCO yang dipetik dalam satu kajian, Melaka dan George Town telah berkembang melalui 500 tahun perdagangan dan pertukaran budaya antara Timur dan Barat di Selat Melaka [1]. Pengaruh Asia dan Eropah memberikan kedua-dua bandar ini warisan pelbagai budaya yang ketara dan tidak ketara [1].
Melaka, dengan bangunan kerajaan, gereja, dataran dan kubunya, menunjukkan peringkat awal sejarah ini yang bermula dengan kesultanan Melayu abad ke-15 serta zaman Portugis dan Belanda dari awal abad ke-16 [1]. Kedua-dua bandar ini disifatkan sebagai landskap seni bina dan budaya yang tiada tandingan di Asia Timur dan Asia Tenggara [1].
Lonjakan Pelancong
Rekod ketibaan. Satu kajian menyatakan Melaka mencatatkan antara ketibaan pelancong tertinggi pada 2012, iaitu 13.7 juta pelancong [2]. Kajian lain turut menyatakan peningkatan besar ketibaan pelancong ke Melaka selepas penyenaraian UNESCO pada 2008 [3].
Pelancong bertanggungjawab. Tinjauan terhadap 505 pelancong tempatan dan asing mendapati mereka menunjukkan tingkah laku pelancongan yang bertanggungjawab dan menghargai kepentingan budaya bangunan warisan serta budaya tempatan [2].
Masa di tapak sejarah, wang di kedai. Kajian terhadap 384 pelancong antarabangsa bebas menggunakan soal selidik, diari perjalanan dan peranti penjejak [4]. Pelancong antarabangsa menghabiskan lebih banyak ruang dan masa di tarikan sejarah, tetapi lebih banyak wang untuk makanan dan membeli-belah [4].
Pelancong domestik kurang ke muzium. Kajian terhadap 263 pelancong domestik mendapati pengetahuan tentang latar belakang sejarah dan sikap terhadap pemuliharaan adalah tinggi [5]. Namun, amalan melawat tapak warisan dan sejarah agak rendah, terutamanya lawatan ke muzium [5].
Kesan Negatif Pelancongan
Tekanan kepada tapak. Populariti Tapak Warisan Dunia memberi kesan negatif kepada kelestarian persekitaran bersejarah akibat peningkatan ketibaan pelancong [4]. Tekanan daripada aktiviti manusia boleh merosakkan keadaan fizikal tapak dan menjejaskan Nilai Sejagat Luar Biasa (Outstanding Universal Value) [4].
Politik warisan. Sebuah buku etnografi berhujah bahawa label Warisan Dunia telah digunakan oleh pelbagai pihak untuk menjana hasil ekonomi baharu dan menarik pelancong serta pelaburan bagi projek hartanah berskala besar [6]. Pengkaji menyatakan misi global menjaga warisan budaya telah menjadi isu yang bergolak di lapangan [6].
Konflik pengurusan. Satu kajian menyatakan kekurangan penglibatan masyarakat menyebabkan konflik pengurusan yang menjejaskan interaksi antara masyarakat dan pelancong [7].
Tapak Warisan Hidup
Salah satu syarat untuk kekal dalam senarai UNESCO ialah penyertaan masyarakat tempatan yang tinggi dalam pemuliharaan berterusan [8]. Kajian oleh penyelidik Universiti Kebangsaan Malaysia terhadap tiga tapak warisan hidup, iaitu Kampung Morten, Kampung Chetti dan Kampung Portugis, mendapati keaslian merupakan antara kebimbangan utama [8]. Pemodenan dan pembangunan turut menyumbang kepada kerentanan tapak-tapak ini [8].
Sanggup Bayar untuk Pemeliharaan?
Stadthuys. Kajian terhadap 100 responden di Stadthuys mendapati purata kesanggupan membayar ialah RM8.82, lebih tinggi berbanding yuran semasa RM5.00 [9]. Ini menunjukkan pengunjung sedar tentang nilai pemeliharaan warisan budaya [9].
Dana pemeliharaan. Satu kajian eksperimen pilihan menilai kesanggupan pengunjung membayar untuk dana pemeliharaan tapak warisan di Melaka [10]. Dapatan ini boleh membantu pembuat dasar merangka strategi harga seperti yuran masuk atau sumbangan sukarela [10].
Penggunaan Semula Bangunan Warisan
Kajian terhadap bangunan warisan yang diubah suai menjadi hotel di Melaka dan George Town menyatakan pendekatan penyesuaian dan pemuliharaan bangunan warisan di Malaysia tidak diamalkan dengan konsep dan kaedah yang betul [11]. Ini menunjukkan keperluan panduan yang lebih jelas bagi pemilik bangunan warisan.
Imej Bandar
Kajian terhadap 384 responden mendapati lima sektor, iaitu ekonomi, pendidikan, pelancongan, budaya dan kebajikan sosial, berkait secara positif dengan persepsi orang ramai terhadap Melaka [12]. Pelancongan dan budaya merupakan peramal paling kuat [12].
Panduan Praktikal untuk Pembaca
-
Lawati muzium dan tapak sejarah, bukan sekadar tempat makan dan membeli-belah.
-
Hormati penduduk tempatan di kampung warisan seperti Kampung Morten, Kampung Chetti dan Kampung Portugis.
-
Sokong yuran pemeliharaan yang digunakan untuk menjaga tapak warisan.
-
Elakkan merosakkan bangunan bersejarah, termasuk menconteng atau memanjat struktur.
-
Pilih pemandu pelancong bertauliah untuk memahami sejarah dengan lebih tepat.
-
Bagi pengurus landskap dan penduduk yang menjaga taman di kawasan warisan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label jika racun perosak diperlukan.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang tanaman landskap yang sesuai.
Kesimpulan
Melaka diiktiraf sebagai Tapak Warisan Dunia UNESCO pada 2008 kerana warisan pelbagai budaya hasil 500 tahun pertukaran antara Timur dan Barat. Pengiktirafan ini meningkatkan ketibaan pelancong, tetapi juga membawa tekanan kepada tapak, konflik pengurusan dan ancaman kepada keaslian kampung warisan hidup. Kajian menunjukkan pengunjung sanggup membayar lebih untuk pemeliharaan. Kejayaan jangka panjang bergantung pada keseimbangan antara pelancongan, pembangunan dan penyertaan masyarakat tempatan.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian. Maklumat yuran dan statistik pelancong mungkin telah berubah.
Rujukan
[1] Tim Williams (2010). Melaka and World Heritage Status. Conservation and Management of Archaeological Sites. DOI: 10.1179/175355210×12838583775301. https://consensus.app/papers/details/96460f1098855bd3a53417076bb5c246/
[2] Carol Boon Chui Teo, N. Khan, and F. Rahim (2014). Understanding Cultural Heritage Visitor Behavior: The Case of Melaka as World Heritage City. Procedia – Social and Behavioral Sciences. DOI: 10.1016/j.sbspro.2014.04.001. https://consensus.app/papers/details/3a4b19d8e5b7521898ad8a01e3e251f6/
[3] Nur Izzati Mohd Rodzi, S. Zaki, and Syed Mohd Hassan Syed Subli (2013). Between Tourism and Intangible Cultural Heritage. Procedia – Social and Behavioral Sciences. DOI: 10.1016/j.sbspro.2013.08.370. https://consensus.app/papers/details/30f0478e70dc5a61bd7424d5aaaaf04e/
[4] H. Ismail and Syed Muhammad Rafy Syed Jaafar (2018). Tourist behaviour through consumption in Melaka World Heritage Site. Current Issues in Tourism. DOI: 10.1080/13683500.2018.1491534. https://consensus.app/papers/details/1e1469218f215f1e81b92c890f205450/
[5] A. Roslan (2019). Knowledge, Atitude and Practice of Cultural Heritage Tourism among Domestic Tourist in Melaka World Heritage Site. Unknown Journal. DOI: 10.36348/sb.2019.v05i12.016. https://consensus.app/papers/details/a25c3213b4255d5a9a18d937d5834eac/
[6] P. Giosa (2021). World Heritage and Urban Politics in Melaka, Malaysia. Unknown Journal. DOI: 10.5117/9789463725026. https://consensus.app/papers/details/93fd7db1a9795a10b1ba661c55e16ff6/
[7] M. K. Razali, Habibah Ahmad et al. (2022). THE DEVELOPMENT THEORETICAL FRAMEWORK FOR TOURISM PLACE-MAKING WORLD HERITAGE SITE MELAKA CITY. Journal of Tourism, Hospitality and Environment Management. DOI: 10.35631/jthem.729017. https://consensus.app/papers/details/edfe43a779735ee79a785ca147d2b80d/
[8] Rahimah Abdul Aziz (2017). Heritage conservation: Authenticity and vulnerability of living heritage sites in Melaka state. Unknown Journal. DOI: 10.21315/km2017.35.supp.1.3. https://consensus.app/papers/details/53a74288d24d54e79d1870515cebec4a/
[9] Muhd Azrin Shah Razali and Mahirah Kamaludin (2020). DOMESTIC VISITORS’ WILLINGNESS TO PAY (WTP) FOR THE PRESERVATION OF WORLD HERITAGE SITE, STADTHUYS, MELAKA, MALAYSIA. Universiti Malaysia Terengganu Journal of Undergraduate Research. DOI: 10.46754/umtjur.v2i2.152. https://consensus.app/papers/details/55e56f2495d953a994869124bb95fad7/
[10] N. Haron and Mahirah Kamaludin (2025). Valuing visitors’ willingness to pay for a preservation fund: choice experiment approach in UNESCO world heritage site in Melaka, Malaysia. Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development. DOI: 10.1108/jchmsd-05-2023-0067. https://consensus.app/papers/details/d9ef3113275259a6aee602c62194f420/
[11] Lilawati Abdul Wahab, Nor Adilah Md. Zain et al. (2018). Adaptive Reuse of Heritage Buildings as Hotels in Melaka and George Town – UNESCO World Heritage Cities. The Journal of Social Sciences Research. DOI: 10.32861/jssr.spi6.22.27. https://consensus.app/papers/details/4581c03d96c052aa97f165fd12749bd4/
[12] Tajul Islam, I. A. Jumbri et al. (2026). City branding and urban perception: Empirical evidence from Melaka, a UNESCO World Heritage City. Multidisciplinary Science Journal. DOI: 10.31893/multiscience.2027233. https://consensus.app/papers/details/aeb72c8197e55f4dbf84466d96f18312/
Kata Kunci
sejarah Melaka, UNESCO, warisan dunia, pemuliharaan, pelancongan
