Nasi ialah makanan ruji rakyat Malaysia, dan padi menjadi sumber pendapatan ribuan pesawah. Namun, tanaman padi sentiasa diancam oleh penyakit blas (rice blast), iaitu penyakit kulat yang disebabkan oleh Magnaporthe oryzae. Dalam keadaan yang sesuai, penyakit ini boleh memusnahkan keseluruhan tanaman.
Artikel ini meneliti kajian tentang penyakit blas padi, faktor yang menggalakkannya, kepentingan varieti tahan dan kajian terkini terhadap varieti padi tempatan Malaysia.
Penyakit Padi Paling Memusnahkan
Ancaman global. Satu kajian menyatakan blas padi ialah penyakit padi paling memusnahkan di seluruh dunia [1]. Satu ulasan menyatakan penyakit ini berpotensi memusnahkan keseluruhan tanaman dalam keadaan yang teruk [2]. Ulasan lain menyatakan ia boleh menjangkiti bahagian tumbuhan di atas tanah pada sebarang peringkat pertumbuhan, dan menyebabkan kegagalan tanaman sepenuhnya dalam keadaan yang menggalakkan [3].
Kerugian besar. Satu ulasan menyatakan blas padi boleh menyebabkan kerugian hasil 70 hingga 80% [4]. Ia mengurangkan pengeluaran padi pada jumlah yang cukup untuk memberi makan 60 juta orang setiap tahun [4].
Masalah lama di Malaysia. Kajian terhadap padi tempatan menyatakan sawah di Malaysia telah terjejas oleh penyakit blas sejak awal penanaman padi, dan terus mengalami kesan buruk akibat evolusi pantas patogen M. oryzae [5].
Gejala dan Bahagian yang Diserang
Kulat blas menyerang padi dari peringkat anak benih hingga dewasa, menjejaskan [6]:
-
Daun.
-
Buku batang.
-
Kolar (pangkal helaian daun).
-
Tangkai dan malai.
-
Akar.
Ulasan lain turut menyebut serangan pada leher tangkai malai, biji dan sekam [4] [7].
Cuaca yang Menggalakkan Penyakit
Satu ulasan menyenaraikan keadaan yang paling menggalakkan wabak penyakit blas [4]:
-
Cuaca mendung.
-
Kelembapan relatif tinggi (93 hingga 99%).
-
Suhu malam yang rendah (15 hingga 20°C).
-
Tempoh embun yang lebih lama.
Satu ulasan lain menyatakan keadaan iklim yang berubah-ubah menjadikan keadaan lebih kondusif kepada wabak penyakit padi [3].
Varieti Tahan: Pilihan Paling Ekonomik
Paling berkesan dan menjimatkan. Satu ulasan menyatakan pembangunan varieti tahan ialah antara pendekatan paling berkesan dan ekonomik untuk mengawal blas padi [8]. Ulasan lain menyifatkannya sebagai pendekatan paling mampan, ekonomik dan mesra alam, memandangkan kelemahan strategi kimia [3].
Gen ketahanan. Sebanyak 146 gen ketahanan (R) telah dikenal pasti dan 37 daripadanya telah dicirikan secara molekul [3]. Lebih daripada 500 lokus telah dikenal pasti untuk ketahanan blas, yang boleh digunakan melalui pemilihan berbantukan penanda dan teknologi suntingan genom [3].
Cabaran. Ulasan menyatakan perlunya membangunkan varieti dengan ketahanan spektrum luas dan tahan lama [8]. Ini kerana patogen sentiasa berevolusi, seperti yang dinyatakan dalam kajian di Malaysia [5].
Kajian Padi Tempatan Malaysia
Satu kajian oleh Universiti Teknologi MARA dan Agensi Nuklear Malaysia meneliti taburan gen ketahanan blas dalam 75 aksesi padi Malaysia [5]. Empat gen diuji, dan kekerapannya ialah [5]:
| Gen | Jenis | Kekerapan |
|---|---|---|
| Pi33 | Utama | 60.00% |
| Pi27(t) | Utama | 49.33% |
| Pi26 | Kecil | 34.67% |
| pi21 | Kecil | 21.33% |
Empat varieti istimewa. Empat aksesi, iaitu Malinja, Bahagia, Serendah dan Bario, dikelompokkan bersama kerana mempunyai kesemua empat gen Pi yang diuji [5]. Satu lagi kelompok mengandungi 17 calon yang paling serupa dengan varieti tahan IR64 [5].
Pengkaji menyatakan kajian ini menyediakan rangka kerja bagi pembiakbakaan berbantukan penanda untuk membangunkan kultivar padi yang tahan blas dengan ketahanan pelbagai gen, menyumbang kepada pengeluaran padi yang mampan di Malaysia [5]. Namun, pengkaji juga mengakui potensi ketahanan dalam sumber padi indica tempatan masih terhad [5].
Contoh Kajian Ketahanan di Negara Lain
Australia. Kajian di Australia mendapati varieti SHZ-2 menunjukkan tindak balas tahan terhadap kesemua lima ras M. oryzae yang diuji [1]. Kajian ini turut mendapati varieti yang sama boleh bertindak balas berbeza terhadap isolat berlainan dalam ras yang sama [1].
India. Kajian di Telangana, India, mengenal pasti empat titisan pembiakan yang sangat tahan dan membawa kedua-dua gen Pi54 dan Pi2 [9]. Pengkaji menyimpulkan gabungan saringan di lapangan dan penanda molekul berguna untuk mengenal pasti titisan tahan [9].
Kaedah Pengurusan Lain
Pendekatan biasa. Ulasan menyatakan pendekatan biasa termasuk pengurusan baja dan pengairan, penggunaan racun kulat dan penanaman kultivar tahan [4]. Rawatan benih dengan Trichoderma viride juga didapati berkesan [4].
Kurangkan racun kimia. Pengkaji mencadangkan penggunaan racun kimia dikurangkan dan digantikan dengan langkah mesra alam seperti agen kawalan biologi, varieti tahan dan ekstrak tumbuhan [4]. Ulasan lain mencadangkan racun berasaskan neem dan agen biologi seperti Pseudomonas fluorescens dan Streptomyces untuk kawalan yang mampan [7].
Ramalan penyakit. Kaedah ramalan penyakit memberikan maklumat awal tentang kemungkinan kejadian penyakit, membantu merancang gabungan langkah kawalan yang berkesan [7].
Panduan Praktikal
-
Gunakan varieti padi yang disyorkan dengan ketahanan terhadap penyakit blas.
-
Pantau sawah dengan lebih kerap semasa cuaca mendung, lembap dan malam yang sejuk.
-
Urus baja dan pengairan dengan betul, kerana ia disenaraikan sebagai pendekatan pengurusan.
-
Pertimbangkan agen kawalan biologi sebagai sebahagian program pengurusan bersepadu.
-
Jika racun perosak diperlukan, termasuk racun kulat, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti tahan dan amaran penyakit di kawasan anda.
Kesimpulan
Penyakit blas padi yang disebabkan Magnaporthe oryzae ialah penyakit padi paling memusnahkan di dunia dan telah lama menjejaskan sawah di Malaysia. Cuaca mendung, kelembapan tinggi dan malam yang sejuk menggalakkan wabak. Varieti tahan merupakan pendekatan paling ekonomik dan mampan, dan kajian terhadap padi tempatan Malaysia mendapati Malinja, Bahagia, Serendah dan Bario membawa kesemua empat gen ketahanan yang diuji. Gabungan varieti tahan, pengurusan baja dan air, agen biologi serta penggunaan racun yang berhemah membentuk asas pengurusan bersepadu.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional.
Rujukan
[1] Xiang-Ling Fang, P. Snell et al. (2017). Rice varieties with resistance to multiple races of Magnaporthe oryzae offer opportunities to manage rice blast in Australia. Annals of Applied Biology. DOI: 10.1111/aab.12324. https://consensus.app/papers/details/5240f470e04156b3a9e46a7c586449f4/
[2] B. N. Devanna, P. Jain et al. (2022). Understanding the Dynamics of Blast Resistance in Rice-Magnaporthe oryzae Interactions. Journal of Fungi. DOI: 10.3390/jof8060584. https://consensus.app/papers/details/c90523f49dd1594788fabcc129f5751e/
[3] Parmeshwar K. Sahu, Richa Sao et al. (2022). Advancement in the Breeding, Biotechnological and Genomic Tools towards Development of Durable Genetic Resistance against the Rice Blast Disease. Plants. DOI: 10.3390/plants11182386. https://consensus.app/papers/details/03b98f37fe3057c6a7d5705cd26b7729/
[4] Kapil Simkhada and R. Thapa (2022). Rice Blast, A Major Threat to the Rice Production and its Various Management Techniques. Turkish Journal of Agriculture – Food Science and Technology. DOI: 10.24925/turjaf.v10i2.147-157.4548. https://consensus.app/papers/details/7e6b69fa2d785e96b06e13f4cceb656f/
[5] Nur Amalia Amira Roslizan, Amira Adilah Kamaruddin et al. (2025). MOLECULAR PROFILING OF BLAST RESISTANCE GENES IN LOCAL MALAYSIAN RICE (Oryza sativa L.). Journal of Experimental Biology and Agricultural Sciences. DOI: 10.18006/2025.13(2).284.298. https://consensus.app/papers/details/1c19951320945c36aa2dd00672b09221/
[6] Tilak Raj Sharma, A. Rai et al. (2012). Rice Blast Management Through Host-Plant Resistance: Retrospect and Prospects. Agricultural Research. DOI: 10.1007/s40003-011-0003-5. https://consensus.app/papers/details/773502ac04345229bac28e94a897782d/
[7] K. Upadhyay and B. Bhatta (2020). Rice Blast (Magnaporthe oryzae) Management: A Review. Agricultural Journal. DOI: 10.36478/aj.2020.42.48. https://consensus.app/papers/details/fc2d43d7ef0d59058002cd17dffc0497/
[8] M. Younas, Guanda Wang et al. (2023). Approaches to Reduce Rice Blast Disease Using Knowledge from Host Resistance and Pathogen Pathogenicity. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms24054985. https://consensus.app/papers/details/ad087618a9775c2ebd5a35ed5b7010e0/
[9] Balla Meghana, T. Srikanth et al. (2026). Phenotypic and Molecular Identification of Stable Rice (Oryza sativa L.) Lines Resistant to Blast (Magnaporthe oryzae). Journal of Advances in Biology & Biotechnology. DOI: 10.9734/jabb/2026/v29i74058. https://consensus.app/papers/details/6c63b7b2dd2b5c6f90b6a19f47dc1184/
Kata Kunci
penyakit kulat, blas padi, Magnaporthe oryzae, padi, makanan ruji
