Tidak semua paku pakis selamat dimakan. Paku pakis bracken (Pteridium spp.) ialah antara tumbuhan yang paling banyak dikaji kerana ketoksikannya. Walaupun pucuknya dimakan dalam sesetengah masyarakat, terutamanya di Asia Timur, ia mengandungi ptakuilosid, sebatian yang dikaitkan dengan kanser. Agensi Antarabangsa Penyelidikan Kanser mengklasifikasikan bracken sebagai berkemungkinan karsinogenik kepada manusia.
Artikel ini meneliti kajian tentang ketoksikan paku pakis bracken, laluan pendedahan manusia, dan bagaimana cara memasak boleh mengurangkan risiko.
Satu-satunya Tumbuhan Tinggi yang Menyebabkan Kanser Secara Semula Jadi
Dalam haiwan. Satu ulasan menyatakan bracken ialah satu-satunya tumbuhan tinggi yang diketahui menyebabkan kanser secara semula jadi pada haiwan [1]. Selain sindrom kekurangan tiamin, pendarahan dan kebutaan, ia menyebabkan kanser pundi kencing dan, dalam keadaan tertentu, kanser saluran penghadaman atas [1].
Klasifikasi IARC. Agensi Antarabangsa Penyelidikan Kanser mengklasifikasikan bracken sebagai Kumpulan 2B, iaitu berkemungkinan karsinogenik kepada manusia [2] [3].
Ptakuilosid: Karsinogen Utama
Kepekatan sangat tinggi. Karsinogen utama dalam bracken ialah ptakuilosid, yang boleh hadir dalam kepekatan yang luar biasa, sehingga 13,000 ppm [1]. Kepekatan tertinggi ditemui dalam pucuk dan pelepah muda yang sedang membuka, iaitu bahagian yang biasanya dimakan [1].
Merosakkan DNA. Ptakuilosid membentuk perantara yang sangat reaktif yang boleh mengalkilasi DNA [1]. Satu kajian terkini menunjukkan buat pertama kali bahawa ptakuilosid juga menghasilkan sejenis kerosakan DNA (O6-alkilguanina) yang boleh menyebabkan mutasi dan sukar dibaiki oleh sel [4].
Kesan lain. Bracken juga mengandungi tiaminase yang menyebabkan kekurangan tiamin, dan prunasin yang boleh menyebabkan keracunan sianida akut [2].
Bukti dalam Manusia
Kanser saluran penghadaman atas. Satu ulasan menyatakan kajian epidemiologi di Jepun dan Brazil menunjukkan hubungan rapat antara pengambilan bracken dan kanser saluran penghadaman atas [5]. Kajian lain mendedahkan bahawa tinggal di kawasan bracken lebih daripada 20 tahun atau terdedah semasa kanak-kanak dikaitkan dengan risiko lebih tinggi mati akibat kanser perut [5].
Kanser perut. Ulasan terkini menyatakan pengambilan bracken sebagai makanan dikaitkan dengan kanser perut manusia [6].
Laluan Pendedahan Pelbagai
Selain dimakan secara langsung, manusia boleh terdedah kepada toksin bracken melalui pelbagai laluan:
-
Susu dan daging. Metabolit genotoksik ditemui dalam susu dan daging haiwan yang diberi makan bracken [6]. Ptakuilosid telah ditemui dalam susu lembu, kambing dan bebiri yang meragut bracken [2].
-
Air. Ptakuilosid larut dalam air dan dibawa ke tanah oleh air hujan, dan telah ditemui dalam sungai dan perigi air bawah tanah [2].
-
Udara. Pendedahan melalui spora dan habuk juga telah didokumenkan [6].
-
Produk komersial. Satu kajian menemui ptakuilosid dalam produk komersial yang dibuat daripada pelepah bracken serta dalam pelepah yang disediakan sebagai ubat tradisional Cina [7].
Memasak Mengurangkan Risiko
Rebus 20 minit. Satu kajian mendapati kepekatan ptakuilosid dalam bracken berkurang sehingga 99% selepas direbus selama 20 minit [8]. Penilaian risiko menunjukkan pendedahan purata harian selepas rebusan 20 minit dianggap selamat [8]. Namun, pendedahan kepada bracken yang tidak direbus dan senario pendedahan maksimum harian dianggap tidak selamat [8]. Pengkaji mengesyorkan bracken direbus sekurang-kurangnya 20 minit sebelum dimakan [8].
Korea. Satu kajian pemantauan di Korea mendapati kepekatan ptakuilosid berkurang sehingga 72.4% selepas proses memasak di rumah seperti merebus dan menumis [3]. Nilai margin pendedahan hanya dalam tahap boleh diterima bagi pendedahan purata dalam kumpulan umur tertentu, dengan nilai terendah dalam kalangan orang dewasa berumur 50 tahun ke atas [3].
Tidak hilang sepenuhnya. Satu kajian mendapati merebus atau mengeringkan bracken mengurangkan ptakuilosid sedikit sebanyak, tetapi tidak dapat menghapuskannya sepenuhnya [7]. Satu ulasan sistematik turut menyatakan penghapusan sepenuhnya tidak dapat dicapai melalui teknik memasak, jadi pengambilan perlu berhati-hati [9].
Variasi Kandungan
Kandungan toksin dalam bracken menunjukkan variasi yang besar mengikut tempat, masa dan jenis kimia [6]. Menariknya, satu kajian menemui pucuk bracken tanpa ptakuilosid di Amerika Syarikat, menunjukkan potensi pengeluaran komersial pelepah bebas ptakuilosid [7]. Kajian yang sama tidak menemui ptakuilosid dalam rizom dan produk daripadanya [7].
Paku Pakis Lain yang Mengandungi Ptakuilosid
Ptakuilosid bukan sahaja terdapat dalam bracken. Satu ulasan menyatakan ptakuilosid ditemui dalam Pteridium revolutum, Dryopteris cochleata dan Polystichum squarrosum [10]. Ini menekankan kepentingan mengenal pasti spesies dengan betul sebelum memakan paku pakis liar.
Nilai Perubatan yang Berpotensi
Menariknya, satu ulasan menyatakan pterosin B dan analognya menunjukkan sifat yang berpotensi dalam kajian, dan ptakuilosid sendiri menyebabkan apoptosis dalam sesetengah sel kanser manusia [2]. Namun, penyelidikan lanjut diperlukan, dan ini tidak bermakna bracken selamat dimakan [2].
Bagi peladang yang berdepan bracken di padang ragut atau kebun, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label jika racun rumpai diperlukan. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang kawalan rumpai, dan nasihat Jabatan Perkhidmatan Veterinar tentang keselamatan ternakan yang meragut di kawasan bracken.
Kesimpulan
Paku pakis bracken mengandungi ptakuilosid, karsinogen yang merosakkan DNA dan paling tinggi dalam pucuk muda yang biasa dimakan. Pengambilannya dikaitkan dengan kanser saluran penghadaman atas dalam kajian di Jepun dan Brazil, dan IARC mengklasifikasikannya sebagai berkemungkinan karsinogenik. Toksin ini juga boleh sampai kepada manusia melalui susu, daging dan air. Merebus selama 20 minit boleh mengurangkan ptakuilosid sehingga 99%, tetapi tidak semua kajian mendapati ia hilang sepenuhnya.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Elakkan memakan paku pakis liar yang tidak dikenal pasti dengan pasti.
Rujukan
[1] Mahmood Shahin, Barry L. Smith, and A. S. Prakash (1999). Bracken carcinogens in the human diet. Mutation research. DOI: 10.1016/s1383-5742(99)00011-3. https://consensus.app/papers/details/2c071f95c74253c5a19d82250787786f/
[2] H. Kato-Noguchi and M. Kato (2026). Pteridium aquilinum (L.) Kuhn—A Review of Its Toxicology, Pharmacology, and Phytochemistry. Plants. DOI: 10.3390/plants15030469. https://consensus.app/papers/details/da220c4793135bacb32ec8d8cba44f5c/
[3] Eunyoung Park, Sang-Ah Shin, and Jih-Yun Lee (2026). Determination and risk assessment of ptaquiloside from bracken fern in Korea using monitoring data. Food Additives & Contaminants: Part A. DOI: 10.1080/19440049.2026.2682988. https://consensus.app/papers/details/3127a1c8c118527e97aafc3b2cc3f677/
[4] Fourat Keskin, Hannah Noone et al. (2025). Bracken Fern Carcinogen, Ptaquiloside, Forms a Guanine O6-Adduct in DNA. Journal of Agricultural and Food Chemistry. DOI: 10.1021/acs.jafc.4c07187. https://consensus.app/papers/details/66ccfe8918fb55288f95bd61842e3abf/
[5] M. Alonso-amelot and M. Avendaño (2002). Human carcinogenesis and bracken fern: a review of the evidence. Current medicinal chemistry. DOI: 10.2174/0929867023370743. https://consensus.app/papers/details/72253fd49f9d555b82d5bf7a10d16e37/
[6] R. M. Gil da Costa, A. Povey et al. (2024). Sixty years of research on bracken fern (Pteridium spp.) toxins: environmental exposure, health risks and recommendations for bracken fern control. Environmental research. DOI: 10.1016/j.envres.2024.119274. https://consensus.app/papers/details/0b8294c07362590ab56e9d864ac7e7f2/
[7] L. H. Rasmussen (2021). Presence of the carcinogen ptaquiloside in fern-based food products and traditional medicine: Four cases of human exposure. Current Research in Food Science. DOI: 10.1016/j.crfs.2021.08.004. https://consensus.app/papers/details/cc5b6d9f7adb5f63a5f9e969fab1d7e8/
[8] Min Kook Kim, Ji-sook Kang et al. (2023). Risk Assessment and Risk Reduction of Ptaquiloside in Bracken Fern. Toxics. DOI: 10.3390/toxics11020115. https://consensus.app/papers/details/48dc3d38a2f1555da01b4d5fcb717fa7/
[9] Mat?j Malík, O. Mika et al. (2023). Health and Environmental Hazards of the Toxic Pteridium aquilinum (L.) Kuhn (Bracken Fern). Plants. DOI: 10.3390/plants13010018. https://consensus.app/papers/details/517d680c11a05042af27f0e48be8293b/
[10] G. B. Bajracharya and B. Bajracharya (2022). A comprehensive review on Nepalese wild vegetable food ferns. Heliyon. DOI: 10.1016/j.heliyon.2022.e11687. https://consensus.app/papers/details/228df610e86e5cdaa1c38cc5ad828e8b/
Kata Kunci
paku pakis, bracken, ptakuilosid, toksin, keselamatan makanan
