Penyakit Baharu pada Tembikai di Malaysia: Antraknos dan Reput Buah

Tembikai (Citrullus lanatus) ialah antara buah tropika paling penting di Malaysia. Satu kajian oleh Universiti Putra Malaysia menyatakan tembikai menyumbang hampir 13% daripada semua pengeluaran buah tropika segar di Malaysia, dengan tanaman tertumpu di Johor, Kedah, Kelantan, Pahang dan Terengganu, meliputi 10,406 hektar dan menghasilkan 172,722 tan metrik [1]. Satu kajian lain merekodkan pengeluaran tembikai Malaysia sebanyak 150,000 tan metrik pada 2020 [2].

Namun, beberapa penyakit baharu telah dilaporkan menyerang buah tembikai di negara ini. Artikel ini meneliti laporan penyakit antraknos dan reput buah pada tembikai di Malaysia, serta kajian berkaitan dari negara jiran.

Laporan Pertama: Antraknos oleh Colletotrichum scovillei

Satu kajian oleh penyelidik Universiti Sains Malaysia melaporkan buat pertama kali penyakit antraknos pada tembikai di Malaysia yang disebabkan oleh Colletotrichum scovillei [2].

Bagaimana ia ditemui? Pada November 2019, sembilan biji tembikai keluaran tempatan (isi merah, tanpa biji) dari lima kedai di Kelantan, Terengganu dan Pulau Pinang menunjukkan lesi bulat, perang dan tenggelam [2].

Gejala [2]:

Lesi membesar daripada 1.5 hingga 10 cm diameter.
Terdapat jisim spora berwarna oren yang bertaburan.
Lesi bercantum sehingga meliputi kira-kira 50% permukaan buah.

Pengkaji mengenal pasti kulat ini melalui ciri morfologi dan analisis DNA, dan mengesahkan keupayaannya menyebabkan penyakit melalui ujian patogenisiti pada buah tembikai yang sihat [2].

Laporan Pertama: Reput Buah oleh Fusarium equiseti

Satu kajian oleh Universiti Putra Malaysia melaporkan penyakit reput buah baharu pada tembikai yang disebabkan oleh Fusarium equiseti [1].

Lokasi dan kejadian. Penyakit ini diperhatikan pada 2019 di dua kawasan pengeluaran utama di Semenanjung Malaysia [1]. Tinjauan di ladang di Kuantan, Pahang dan Serdang, Selangor mendapati kejadian penyakit sebanyak 10% pada 2019 dan 15% pada 2020 [1].

Gejala [1]:

Lesi perang berair pada permukaan buah yang bersentuhan dengan tanah.
Lesi membesar secara beransur-ansur.
Akhirnya seluruh buah diliputi miselium putih, menyebabkan pereputan dalaman.

Dapatan bahawa reput bermula pada bahagian buah yang bersentuhan dengan tanah menunjukkan tanah memainkan peranan dalam jangkitan [1].

Kajian di Thailand: Pelbagai Patogen Lepas Tuai

Satu kajian di utara Thailand pada 2024 dan 2025 mendapati gejala antraknos dan reput buah pada tembikai selepas tuai [3]. Dapatannya [3]:

Spesies Colletotrichum menyebabkan antraknos.
Spesies Fusarium dan Neocosmospora dikaitkan dengan reput buah.
Dalam ujian makmal, kuprum hidroksida merencat semua spesies kulat kecuali dua.
Kajian ini melaporkan beberapa patogen buat pertama kali di dunia pada tembikai.

Dapatan ini menunjukkan kepelbagaian patogen yang boleh menyerang tembikai di rantau Asia Tenggara, dan respons yang berbeza terhadap racun kulat [3].

Antraknos: Penyakit Daun yang Memusnahkan

Antraknos juga menyerang daun dan batang, bukan hanya buah. Satu kajian menyatakan antraknos dan hawar batang bergetah merupakan penyakit daun tembikai yang paling memusnahkan [4]. Kehilangan daun mengurangkan bilangan, saiz dan kualiti buah, malah menyebabkan buah terbakar matahari dan kurang manis [4]. Purata kehilangan hasil akibat antraknos dalam beberapa ujian lapangan ialah 46% [4].

Kawalan Tanpa Racun: Sungkupan Tanaman Penutup

Satu kajian tiga tahun di Amerika Syarikat mendapati sungkupan tanaman penutup kekacang hairy vetch tanpa membajak mengurangkan penyakit antraknos dan hawar batang bergetah lebih 65%, dan mengurangkan buah berpenyakit lebih 88% berbanding tanah terdedah atau sungkupan plastik [5]. Pengurangan ini setanding dengan penggunaan racun kulat [5].

Penyakit Pelbagai di Bangladesh

Satu tinjauan terhadap 40 ladang tembikai di Bangladesh mengenal pasti 10 penyakit, termasuk antraknos, layu Fusarium, hawar batang bergetah dan reput buah Phytophthora [6]. Kejadian penyakit dipengaruhi oleh keadaan iklim, dengan layu Fusarium dan hawar batang bergetah paling tinggi di kawasan sejuk dan hujan lebat [6]. Ini menunjukkan keperluan strategi pengurusan yang disesuaikan dengan keadaan setempat [6].

Kepentingan Laporan Penyakit Baharu

Laporan penyakit baharu seperti di Malaysia penting kerana [2] [1]:

Ia membantu pegawai pertanian dan petani mengenal pasti punca masalah dengan tepat.
Patogen yang berbeza mungkin memerlukan kaedah kawalan yang berbeza.
Ia menjadi asas untuk kajian pengurusan penyakit pada masa hadapan.

Panduan Praktikal

Periksa buah dengan teliti untuk lesi bulat atau tompok berair.
Kurangkan sentuhan buah dengan tanah, kerana reput Fusarium bermula pada bahagian yang menyentuh tanah dalam laporan di Malaysia.
Laporkan gejala yang luar biasa kepada pegawai pertanian untuk pengenalpastian.
Jika racun kulat diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengurusan penyakit tembikai.

Kesimpulan

Tembikai ialah buah tropika penting di Malaysia, tetapi penyakit baharu telah dilaporkan. Penyelidik Universiti Sains Malaysia melaporkan antraknos oleh Colletotrichum scovillei pada buah dari Kelantan, Terengganu dan Pulau Pinang, manakala penyelidik Universiti Putra Malaysia melaporkan reput buah oleh Fusarium equiseti dengan kejadian 10 hingga 15% di Pahang dan Selangor. Kajian di negara jiran menunjukkan kepelbagaian patogen yang lebih luas. Pengenalpastian yang tepat ialah langkah pertama ke arah kawalan yang berkesan.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional.

Rujukan

[1] Muhammad Ziaur Rahman, Khairulmazmi Ahmad et al. (2021). First Report of Fusarium equiseti, Causing Fruit Rot Disease of Watermelon in Malaysia. Plant disease. DOI: 10.1094/pdis-05-21-1027-pdn. https://consensus.app/papers/details/ce86be6d3cf9597588c08901ebac5eaa/

[2] Ka-Sheng Goh, Jagaathiswary Balasubramaniam et al. (2022). First Report of Colletotrichum scovillei Causing Anthracnose on Watermelon (Citrullus lanatus) in Malaysia. Plant disease. DOI: 10.1094/pdis-10-21-2211-pdn. https://consensus.app/papers/details/cf6485c464f75c1a90b41aec2c566c16/

[3] N. Suwannarach and Jaturong Kumla (2026). Identification, characterization, and fungicide response of fungal pathogens causing postharvest diseases of watermelon (Citrullus lanatus) in Northern Thailand. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-026-46031-w. https://consensus.app/papers/details/0072f7dffcbd571085cc06dd231e39a6/

[4] A. Keinath and J. Duthie (1998). Yield and quality reductions in watermelon due to anthracnose, gummy stem blight, and black rot. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/a3d1430fd07b5789afe7d33a8eb52720/

[5] X.-G. Zhou and K. Everts (2012). Anthracnose and Gummy Stem Blight Are Reduced on Watermelon Grown on a No-Till Hairy Vetch Cover Crop. Plant disease. DOI: 10.1094/pdis-07-11-0608. https://consensus.app/papers/details/30c3b8e9ea6d50c1a543c73333bb98f9/

[6] R. Ferdous (2024). Natural field diagnosis and molecular confirmation of fungal and bacterial watermelon pathogens in Bangladesh: A case study from the Natore and Sylhet districts. PLOS ONE. DOI: 10.1371/journal.pone.0307245. https://consensus.app/papers/details/437900ba3d395575bbc9dcedc235f650/