Mengkudu (Morinda citrifolia L.): Agronomi, Perosak dan Penyakit, Lepas Tuai serta Nilai Bioaktif

Pengenalan

Mengkudu atau noni (Morinda citrifolia L.) ialah pokok malar hijau kecil daripada famili Rubiaceae yang berasal dari Asia Tenggara dan tersebar luas ke Kepulauan Pasifik (Carrillo-López & Yahia, 2011). Di Malaysia, mengkudu lazimnya tumbuh di kawasan pantai dan kebun kampung; daunnya dimakan sebagai ulam atau dibuat nasi kerabu, manakala buahnya digunakan dalam perubatan tradisional dan kini diproses menjadi jus noni yang dipasarkan sebagai minuman kesihatan (pengetahuan am). Permintaan global terhadap jus noni meningkat pesat sejak tahun 1990-an, menjadikan mengkudu tanaman yang ditanam secara komersial di India, China, Polinesia Perancis dan Hawaii.

Ulasan ini bertajuk “Ulasan Penyelidikan Mengkudu: Agronomi, Perosak dan Penyakit, Lepas Tuai serta Nilai Bioaktif”. Objektifnya ialah untuk merumuskan dapatan utama kajian saintifik mengenai (i) kaedah penanaman dan agronomi, termasuk pengairan dan baja organik, (ii) perosak dan penyakit utama, (iii) pengendalian dan jangka hayat lepas tuai, (iv) kandungan nutrien dan fitokimia, serta (v) aplikasi industri dan keselamatan. Kajian yang diulas dijalankan di India (Tamil Nadu), China (Hainan), Polinesia Perancis (Moorea), Malaysia (Universiti Putra Malaysia), Mexico, Brazil dan Jepun.

Bahan ulasan diperoleh melalui fungsi Literature Review di platform SciSpace (scispace.com) dalam mod High Quality pada November 2026, dengan memberi tumpuan kepada sepuluh kertas teratas yang dipaparkan. Dapatan diambil daripada ringkasan dan lajur “Insights/Results” dalam jadual SciSpace serta abstrak yang tersedia.

Agronomi dan Kaedah Penanaman

Dapatan utama: Mengkudu boleh ditanam di pelbagai jenis tanah dari pantai hingga pedalaman; penanaman komersial memerlukan pemilihan tapak, rawatan tanah, stok semaian yang baik dan kawalan perosak, manakala pengairan titis dan baja organik meningkatkan pertumbuhan dan hasil.

Hong Qi’en et al. (2017) dari China memfailkan paten kaedah penanaman piawai untuk mengkudu berkualiti tinggi dan berhasil tinggi di zon tropika. Menurut ringkasan SciSpace, kaedah ini melibatkan pemilihan tapak yang sesuai, rawatan tanah, pemilihan stok semaian yang baik, pengurusan anak benih dan kawalan perosak yang berkesan untuk meningkatkan hasil per unit dan kualiti buah.

Muthu Kumar dan Ponnuswami (2013) dari Tamil Nadu Agricultural University, India, dalam Journal of Medicinal Plants Research mengkaji kesan rejim pengairan dan baja organik terhadap pertumbuhan, pembungaan, dimensi buah dan parameter lepas tuai mengkudu. Menurut ringkasan SciSpace, sistem pengairan titis dan baja organik seperti baja kandang dan vermikompos meningkatkan pertumbuhan dan hasil buah.

Rentner (2001) membandingkan strategi penanaman mengkudu di Moorea, Polinesia Perancis, salah satu kawasan pengeluar utama jus noni dunia. Wada (2022) dalam CABI Compendium menyediakan lembaran data spesies M. citrifolia yang merangkumi taburan, biologi dan kegunaannya.

Amalan	Kesan	Sumber
Pemilihan tapak dan rawatan tanah	Asas hasil tinggi	Hong Qi’en et al. (2017)
Stok semaian berkualiti	Hasil dan kualiti buah	Hong Qi’en et al. (2017)
Pengairan titis	Pertumbuhan dan hasil meningkat (ringkasan SciSpace)	Muthu Kumar & Ponnuswami (2013)
Baja kandang dan vermikompos	Pertumbuhan dan hasil meningkat (ringkasan SciSpace)	Muthu Kumar & Ponnuswami (2013)
Anak benih bebas penyakit; pengairan sederhana	Cegah nematod	Carrillo-López & Yahia (2011)

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Perosak dan Penyakit

*Dapatan utama: Penanaman meluas mengkudu membawa kepada wabak kutu daun, thrips dan kutu mealy, serta penyakit hawar daun, antraknos, “black flag”, reput buah, hawar batang, kulapuk hitam, kanker batang dan bintik daun alga; nematod akar berbintil Meloidogyne incognita paling merosakkan pada peringkat nurseri.*

Kavitha dan Umadevi (2016) dari India dalam Research Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry mengulas sifat perubatan serta perosak dan penyakit mengkudu. Kertas ini menyimpulkan bahawa mengkudu mempunyai lebih daripada 150 nutraseutikal dan semakin dikenali di India. Penanaman meluas membawa kepada wabak perosak dan penyakit seperti kutu daun, thrips, kutu mealy, hawar daun, antraknos, “black flag” (penyakit yang disebabkan oleh Phytophthora), reput buah, hawar batang, kulapuk hitam, kanker batang dan bintik daun alga. Nematod akar berbintil Meloidogyne incognita merupakan antara patogen paling merosakkan yang menjangkiti anak benih di nurseri dan seterusnya dibawa ke ladang utama.

Carrillo-López dan Yahia (2011) melaporkan bahawa serangan nematod akar berbintil (Meloidogyne spp.) membantutkan pertumbuhan, dan boleh dicegah melalui penggunaan anak benih bebas penyakit, mengelakkan kemasukan tanaman berjangkit dan pengairan sederhana. Perosak lain termasuk kutu daun, semut, sisik, hama, lalat putih dan siput babi.

Kategori	Perosak / penyakit	Sumber
Serangga	Kutu daun, thrips, kutu mealy	Kavitha & Umadevi (2016)
Serangga dan lain-lain	Semut, sisik, hama, lalat putih, siput babi	Carrillo-López & Yahia (2011)
Penyakit kulat	Hawar daun, antraknos, reput buah, hawar batang, kanker batang, kulapuk hitam	Kavitha & Umadevi (2016)
Penyakit lain	“Black flag”, bintik daun alga	Kavitha & Umadevi (2016)
Nematod	Meloidogyne incognita (paling merosakkan di nurseri)	Kavitha & Umadevi (2016)

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Pengendalian Lepas Tuai

Dapatan utama: Buah mengkudu masak dalam seminggu pada suhu ambien dengan jangka hayat 5–7 hari pada 25–30°C; buah yang dipetik bersama pedisel mempunyai kualiti lepas tuai lebih baik dan kerosakan lebih rendah.

Carrillo-López dan Yahia (2011) melaporkan bahawa buah mengkudu dituai dengan tangan dengan memetik buah individu dari dahan. Pemasakan selepas tuai berlaku dalam masa seminggu pada suhu ambien, menyebabkan jangka hayat yang pendek sehingga pengangkutan jarak jauh sukar. Buah yang dipetik bersama pedisel (tangkai) menghasilkan kualiti lepas tuai yang lebih baik dan penerimaan pasaran yang lebih tinggi, manakala tahap pembusukan tertinggi diperhatikan pada buah yang dituai tanpa pedisel. Jangka hayat buah ialah 5–7 hari dalam keadaan terbuka pada suhu bilik 25–30°C dan kelembapan relatif 70–75%. Dari segi warna, buah matang bertukar daripada kuning kehijauan kepada kuning krim bermula hari ke-3, manakala buah yang benar-benar masak bertukar kepada putih pada hari ke-5.

Parameter	Nilai / dapatan
Kaedah tuaian	Dipetik tangan, buah individu
Pemasakan	Dalam seminggu pada suhu ambien
Jangka hayat	5–7 hari pada 25–30°C, RH 70–75%
Tuaian dengan pedisel	Kualiti lebih baik, kerosakan lebih rendah
Perubahan warna	Kuning kehijauan ? kuning krim (hari ke-3) ? putih (hari ke-5)

Sumber: Carrillo-López & Yahia (2011).

Nilai Nutrien dan Fitokimia

Dapatan utama: Mengkudu mengandungi lebih daripada 200 fitokimia dengan sifat antioksidan, antimikrob, anti-radang dan antikanser; kaedah penyimpanan dan pemprosesan mempengaruhi sifat pemakanan dan terapeutik produk.

Motshakeri dan Ghazali (2015) dari Universiti Putra Malaysia dalam Trends in Food Science and Technology mengulas kualiti pemakanan, fitokimia dan komersial buah mengkudu sebagai “hadiah pelbagai manfaat daripada alam semula jadi”. Menurut ringkasan SciSpace, kaedah penyimpanan dan pemprosesan boleh mempengaruhi sifat pemakanan dan terapeutik produk mengkudu.

Almeida et al. (2019) dari Brazil dalam Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety (dipetik 147 kali) mengulas sifat dan aplikasi mengkudu. Araújo et al. (2026) dalam Brazilian Journal of Biology menjalankan ulasan sistematik mengenai sebatian bioaktif dan aplikasi berfungsi mengkudu. Menurut ringkasan SciSpace, mengkudu mengandungi lebih daripada 200 fitokimia dengan sifat antioksidan, antimikrob dan anti-radang. Sebatian utama termasuk skopoletin, antrakuinon (seperti damnakantal), iridoid dan polisakarida (pengetahuan am).

Aplikasi Industri dan Keselamatan

Dapatan utama: Jus, serbuk buah kering dan minyak biji mengkudu digunakan dalam industri makanan, farmaseutikal dan kosmetik; dos ekstrak yang tinggi boleh menyebabkan tindak balas fisiologi buruk, tetapi kaitan jus noni dengan ketoksikan hati telah dinafikan berdasarkan penilaian keselamatan.

Liu et al. (2024) dalam Trends in Food Science and Technology mengulas secara menyeluruh buah mengkudu dan produk sampingannya, termasuk komposisi kimia, kesan kesihatan, penilaian keselamatan dan aplikasi industri. Menurut ringkasan SciSpace, produk seperti jus, serbuk buah kering dan minyak biji digunakan secara meluas dalam industri makanan, farmaseutikal dan kosmetik.

Dari segi keselamatan, Araújo et al. (2026), menurut ringkasan SciSpace, melaporkan bahawa kajian toksikologi menunjukkan dos ekstrak yang tinggi boleh menyebabkan tindak balas fisiologi buruk. Carrillo-López dan Yahia (2011) pula menyatakan bahawa kaitan pengambilan jus noni dengan ketoksikan hati telah dinafikan berdasarkan ujian ketoksikan dan penilaian keselamatan, dan tiada bukti meyakinkan untuk hubungan sebab-akibat dengan hepatitis akut daripada laporan kes. Jus noni juga mengandungi kalium yang tinggi, maka pesakit buah pinggang wajar berhati-hati (pengetahuan am).

Produk	Kegunaan	Sumber
Jus noni	Minuman kesihatan	Liu et al. (2024)
Serbuk buah kering	Makanan, farmaseutikal	Liu et al. (2024)
Minyak biji	Kosmetik	Liu et al. (2024)
Daun	Ulam, perubatan tradisional	Pengetahuan am

Sumber: seperti dinyatakan dalam jadual.

Perbincangan

Kajian yang diulas menunjukkan bahawa mengkudu telah berubah daripada pokok liar kepada tanaman komersial, dan peralihan ini membawa cabaran agronomi. Kavitha dan Umadevi (2016) dengan jelas menunjukkan bahawa penanaman meluas di India mencetuskan wabak perosak dan penyakit, dengan nematod akar berbintil sebagai ancaman utama yang bermula dari nurseri. Ini menekankan kepentingan anak benih bebas penyakit, seperti yang turut disarankan oleh Carrillo-López dan Yahia (2011) dan paten Hong Qi’en et al. (2017).

Jangka hayat buah segar yang pendek, iaitu 5–7 hari, menjadikan pemprosesan segera sebagai keperluan. Kebanyakan buah mengkudu diproses menjadi jus fermentasi atau jus segar, serbuk atau ekstrak. Dapatan bahawa tuaian dengan pedisel mengurangkan kerosakan ialah amalan mudah yang boleh terus diguna pakai.

Dari sudut kesihatan, bukti fitokimia sangat banyak (lebih 150–200 sebatian), tetapi validasi klinikal dan piawaian ekstrak masih kurang. Isu keselamatan seperti ketoksikan hati telah dinilai dan tidak disokong oleh bukti kukuh, namun dos tinggi masih memerlukan berhati-hati.

Di Malaysia, kajian oleh UPM (Motshakeri & Ghazali, 2015) menunjukkan minat tempatan terhadap mengkudu. Mengkudu boleh tumbuh di tanah pantai berpasir dan tanah marginal, menjadikannya calon tanaman untuk tanah BRIS di Pantai Timur (pengetahuan am).

Implikasi untuk Pengusaha di Malaysia

1. Gunakan anak benih bebas nematod: Periksa akar anak benih; elak tanah nurseri yang tercemar Meloidogyne (Kavitha & Umadevi, 2016).

2. Pengairan titis dan baja organik: Baja kandang dan vermikompos meningkatkan pertumbuhan dan hasil (Muthu Kumar & Ponnuswami, 2013).

3. Pantau perosak: Kutu daun, thrips dan kutu mealy; kawal juga kulapuk hitam (Kavitha & Umadevi, 2016).

4. Tuai bersama tangkai: Mengurangkan kerosakan buah (Carrillo-López & Yahia, 2011).

5. Proses segera: Jangka hayat hanya 5–7 hari; rancang pemprosesan jus atau serbuk berhampiran ladang.

6. Pelbagaikan produk: Jus, serbuk, minyak biji dan teh daun (Liu et al., 2024).

7. Patuhi peraturan: Produk kesihatan perlu mematuhi keperluan pendaftaran dan elak tuntutan perubatan yang tidak disokong (pengetahuan am).

Jurang Penyelidikan

8. Kajian agronomi mengkudu di Malaysia, termasuk prestasi di tanah BRIS dan tanah gambut.

9. Pemilihan klon tempatan dengan hasil tinggi dan kandungan bioaktif tinggi.

10. Kaedah kawalan nematod yang mesra alam.

11. Teknologi lepas tuai untuk memanjangkan jangka hayat buah segar.

12. Piawaian kualiti dan keselamatan jus noni tempatan.

13. Ujian klinikal terkawal terhadap tuntutan kesihatan.

Kesimpulan

Mengkudu ialah tanaman tropika yang mempunyai nilai kesihatan dan ekonomi yang semakin meningkat, dengan lebih daripada 150–200 fitokimia yang menunjukkan sifat antioksidan, antimikrob, anti-radang dan antikanser. Penanaman komersial memerlukan pemilihan tapak, anak benih berkualiti, pengairan titis dan baja organik. Penanaman meluas membawa kepada wabak perosak seperti kutu daun, thrips dan kutu mealy, serta penyakit seperti antraknos dan reput buah, dengan nematod Meloidogyne incognita sebagai ancaman utama di nurseri. Buah mempunyai jangka hayat hanya 5–7 hari pada suhu bilik, dan tuaian bersama pedisel mengurangkan kerosakan. Jus, serbuk dan minyak biji menawarkan peluang industri, tetapi piawaian ekstrak dan validasi klinikal masih diperlukan.

Rujukan

14. Kavitha, P. G., & Umadevi, M. (2016). Medicinal properties and pests and diseases of noni: A review. Research Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry, 8(1). https://doi.org/10.5958/0975-4385.2016.00009.1

15. Carrillo-López, A., & Yahia, E. M. (2011). Noni (Morinda citrifolia L.). Dalam Postharvest Biology and Technology of Tropical and Subtropical Fruits, Vol. 4. Woodhead Publishing. https://doi.org/10.1533/9780857092618.51

16. Almeida, É. S., de Oliveira, D., & Hotza, D. (2019). Properties and applications of Morinda citrifolia (noni): A review. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 18(4). https://doi.org/10.1111/1541-4337.12456

17. Motshakeri, M., & Ghazali, H. M. (2015). Nutritional, phytochemical and commercial quality of noni fruit: A multi-beneficial gift from nature. Trends in Food Science and Technology, 45(1). https://doi.org/10.1016/j.tifs.2015.06.004

18. Hong, Q., Zhong, X., Hu, M., et al. (2017). Standardized cultivation method for good quality and high yield of tropical zone Morinda citrifolia. Paten (China).

19. Araújo, F. B., Soares, G. B., Rodrigues, W. B. F., et al. (2026). Bioactive compounds and functional applications of Morinda citrifolia L. (noni): A systematic review on food and biotechnological potential. Brazilian Journal of Biology. https://doi.org/10.1590/1519-6984.304985

20. Rentner, J. R. (2001). A comparison of cultivation strategies for Morinda citrifolia in Moorea, French Polynesia. Biology and Geomorphology of Tropical Islands (UC Berkeley). https://doi.org/10.60950/bgtl.2001.6.rentner.jr

21. Liu, X., Lin, X., Hu, X., et al. (2024). Noni (Morinda citrifolia) fruit and by-products: A comprehensive review of its chemical compositions, health-promoting effects, safety assessment and industrial applications. Trends in Food Science and Technology. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2024.104690

22. Muthu Kumar, S., & Ponnuswami, V. (2013). Growth, flowering, fruit dimensions and post harvest parameters of Morinda citrifolia as influenced by irrigation regimes and organic manures. Journal of Medicinal Plants Research, 7(36). https://doi.org/10.5897/JMPR2013.5147

23. Wada, H. (2022). Morinda citrifolia (Indian mulberry). CABI Compendium. https://doi.org/10.1079/cabicompendium.34854

Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.

Kata kunci: mengkudu, noni, Morinda citrifolia, nematod akar berbintil, Meloidogyne incognita, antraknos, pengairan titis, vermikompos, jangka hayat, pedisel, fitokimia, jus noni, keselamatan, nutraseutikal