Hempedu bumi terkenal dengan rasanya yang sangat pahit. Satu kajian oleh Saffie menyatakan Andrographis paniculata (hempedu bumi) ialah antara tumbuhan ubat paling popular yang digunakan secara tradisional untuk merawat pelbagai penyakit seperti diabetes, kanser dan malaria [1]. Herba ini dikenali sebagai “king of bitters” (raja pahit) [1].
Artikel ini meneliti apa yang dinyatakan oleh kajian tentang hempedu bumi, kandungan kimianya dan kegunaannya di Malaysia dan Asia.
Taburan dan Kepentingan di Malaysia
Kajian Saffie menyatakan herba ini tumbuh dengan baik dalam kebanyakan jenis tanah dan tersebar luas di Asia Tenggara, China, Amerika, India Barat dan Pulau Krismas [1]. Kajian ini juga menyatakan hempedu bumi disenaraikan sebagai salah satu herba di bawah Bidang Ekonomi Utama Negara (NKEA) [1].
Satu bab buku oleh Akbar menyatakan hempedu bumi digunakan secara meluas dalam perubatan tradisional India, Pakistan, Bangladesh, China, Hong Kong, Filipina, Malaysia, Indonesia dan Thailand [2]. Bab buku ini menyatakan bahawa di Malaysia, tumbuhan ini terkenal sebagai antipiretik, antiradang, antibakteria dan antihelmintik, dan telah digunakan dengan berkesan untuk merawat kolitis ulseratif [2].
Satu ulasan oleh Mishra dan rakan kongsi menyatakan bahawa di Malaysia, tumbuhan ini digunakan dalam perubatan rakyat untuk merawat diabetes dan hipertensi [3].
Kegunaan Tradisional di Asia
Satu ulasan oleh National Botanical Research Institute dan rakan kongsi menyatakan hempedu bumi digunakan dalam pelbagai sistem perubatan tradisional untuk merawat cirit-birit, selesema, kusta, leptospirosis, malaria, rabies, jangkitan saluran pernafasan atas, sinusitis, sifilis, tuberkulosis dan HIV/AIDS [4].
Satu ulasan oleh Sichuan College of Traditional Chinese Medicine dan rakan kongsi menyatakan hempedu bumi digunakan secara meluas dalam perubatan tradisional China untuk selesema dan demam, sakit tekak, sakit lidah dan gigitan ular [5].
Satu ulasan oleh Management and Science University dan Universiti Sains Malaysia (USM) menyatakan tumbuhan ini disebut dalam sistem perubatan India, China, Melayu, Thai, Unani dan Jepun [6].
Andrografolida: Sebatian Utama
Ulasan National Botanical Research Institute menyatakan [4]:
-
Sebanyak 344 sebatian telah dirumuskan, termasuk laktona terpenoid, flavonoid, asid fenolik, triterpena dan sebatian meruap.
-
Lebih separuh sebatian ini belum mempunyai aktiviti farmakologi yang dilaporkan.
-
Andrografolida ialah prinsip aktif ciri utama yang bertanggungjawab terhadap kebanyakan aktiviti farmakologi.
-
Andrografolida dipilih sebagai penanda untuk piawaian produk herba mentah dan yang dipasarkan.
Ulasan Mishra menyatakan andrografolida terdapat dalam semua bahagian tumbuhan, tetapi paling pekat dalam daun [3].
Kandungan Mengikut Bahagian
Satu ulasan oleh Joselin dan Jeeva menyatakan bahagian atas tanah tumbuhan mengandungi sejumlah besar juzuk kimia, terutamanya laktona, diterpenoid, glikosida diterpena, flavonoid dan glikosida flavonoid [7]. Ulasan Management and Science University dan USM menyatakan perlombongan data yang meluas mendedahkan lebih 50 laktona diterpena, 30 flavonoid, 8 terbitan asid kuinik dan 4 xanton [6]. Daripada kira-kira 80 sebatian yang diasingkan, lebih separuh tidak mempunyai aktiviti farmakologi yang dilaporkan [6].
Kajian Saffie menyatakan bahagian atas tanah dan akar kedua-duanya digunakan secara meluas sebagai rawatan tradisional [1].
Kegunaan dalam Perubatan Tradisional Lain
Bab buku Akbar menyatakan bahawa di China, herba daripada daun atau bahagian atas tanah disifatkan sebagai pahit dan “sejuk”, serta digunakan untuk radang tekak, cirit-birit, disentri, batuk berkahak, bisul dan gigitan ular [2]. Dalam perubatan India, jus daun segar atau rendaman diberikan kepada bayi untuk melegakan senak perut, pergerakan usus tidak teratur dan hilang selera makan [2]. Ulasan Joselin dan Jeeva menyatakan tumbuhan ini ditanam secara meluas dan kepentingannya sebagai tumbuhan ubat semakin meningkat [7].
Sifat yang Dilaporkan
Ulasan National Botanical Research Institute menyenaraikan aktiviti yang dilaporkan, termasuk analgesik, antikanser, antidiabetes, antikesuburan, antiradang, antimalaria, antimikrob, antioksidan, antipiretik, antivirus, perlindungan jantung, perlindungan hati dan pengawal imun [4].
Ulasan Management and Science University dan USM menyatakan tumbuhan ini mempunyai profil keselamatan yang “hampir sempurna” [6]. Namun, ulasan Sichuan College of Traditional Chinese Medicine menyatakan andrografolida mempunyai isu keselamatan yang mudah diabaikan dalam aplikasi klinikal, seperti ketoksikan buah pinggang dan ketoksikan reproduktif [5]. Kedua-dua pandangan ini bercanggah, dan isu keselamatan dibincangkan dalam artikel lain siri ini.
Masalah Penyerapan
Satu ulasan oleh Mendake menyatakan diterpena seperti andrografolida mempunyai keterlarutan air yang rendah, kadar pelarutan yang perlahan, penyerapan usus yang terhad, ketidakstabilan kimia dan metabolik yang tinggi, serta perkumuhan yang cepat [8]. Ciri-ciri ini boleh mengehadkan bioavailabiliti oral dan menjejaskan keberkesanannya [8].
Dua Tumbuhan Dikelirukan
Bab buku Akbar menyatakan A. paniculata dan Swertia chirayita ialah tumbuhan kontroversi kerana kedua-duanya digunakan di bawah nama yang sama dalam perubatan Ayurveda dan Unani di India, disebabkan tindakan terapeutik yang serupa [2].
Bagi Penanam Hempedu Bumi
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang bahan tanaman dan penanaman hempedu bumi.
Kesimpulan
Hempedu bumi (Andrographis paniculata) ialah herba pahit yang digunakan secara meluas di Asia, termasuk Malaysia untuk diabetes, hipertensi dan kolitis ulseratif. Andrografolida ialah sebatian utamanya dan digunakan sebagai penanda kualiti. Banyak aktiviti dilaporkan, termasuk antikesuburan, dan terdapat pandangan bercanggah tentang keselamatannya.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan atau pertanian.
Rujukan
[1] N. Saffie (2019). GERMINATION, PROPAGATION AND SELECTION OF ANDROGRAPHIS PANICULATA FOR FUTURE BREEDING PROGRAMME. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/b50288ea61a1551f935432d610402f8d/
[2] Shahid Akbar (2020). Andrographis paniculata (Burm. f.) Nees. (Acanthaceae). Unknown Journal. DOI: 10.1007/978-3-030-16807-0_26. https://consensus.app/papers/details/460f33a20b1956268b50a725bfbb4a32/
[3] S. Mishra, N. Sangwan, and R. Sangwan (2019). Phcog Rev.: Plant Review Andrographis paniculata (Kalmegh): A Review. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/dfc5b93e96645899adf963e3fe808ec0/
[4] Sunil Kumar, Bikarma Singh, and V. Bajpai (2021). Andrographis paniculata (Burm.f.) Nees: Traditional uses, phytochemistry, pharmacological properties and quality control/quality assurance. Journal of ethnopharmacology. DOI: 10.1016/j.jep.2021.114054. https://consensus.app/papers/details/3e706fa6074f5155bb959aab69984166/
[5] Bin Zeng, Ailing Wei et al. (2021). Andrographolide: A review of its pharmacology, pharmacokinetics, toxicity and clinical trials and pharmaceutical researches. Phytotherapy Research. DOI: 10.1002/ptr.7324. https://consensus.app/papers/details/93f1f6d8249850fb9f9905c8e5e59bf0/
[6] R. Subramanian and A. Sadikun (2012). A bitter plant with a sweet future? A comprehensive review of an oriental medicinal plant: Andrographis paniculata. Phytochemistry Reviews. DOI: 10.1007/s11101-011-9219-z. https://consensus.app/papers/details/8b9f30d307fe5d799524425094433f97/
[7] J. Joselin and S. Jeeva (2014). Andrographis paniculata: A Review of its Traditional Uses, Phytochemistry and Pharmacology. Medicinal and Aromatic plants. DOI: 10.4172/2167-0412.1000169. https://consensus.app/papers/details/0afea90951ad5c46bab6f891e315cfc6/
[8] Satish D. Mendake (2025). Bhuineem (Andrographispaniculata): A Review on its Pharmacological and Botanical Aspects. International Journal for Research in Applied Science and Engineering Technology. DOI: 10.22214/ijraset.2025.70489. https://consensus.app/papers/details/8841ed65d7cf59e4a0bbde8aa0e6a589/
Kata Kunci
hempedu bumi, Andrographis paniculata, raja pahit, perubatan tradisional, herba
