Mangga ialah antara buah tropika paling penting di dunia dan turut ditanam secara meluas di Malaysia. Uniknya, mangga memerlukan tempoh kering untuk berbunga, tetapi suhu yang terlalu tinggi dan corak cuaca yang tidak menentu boleh menjejaskan pembungaan, set buah dan kualiti. Bagaimanakah keseimbangan ini dijelaskan oleh kajian?
Artikel ini meneliti kajian tentang kesan suhu dan perubahan iklim terhadap fenologi, hasil dan kualiti mangga.
Mangga di Pentas Dunia
Mangga ialah buah kelima paling banyak ditanam di dunia [1]. Ia ditanam di lebih daripada 120 negara, tetapi hanya 15 negara menyumbang lebih daripada 1% bekalan dunia [2]. Lebih 60% mangga dunia dikeluarkan oleh India, China, Thailand, Indonesia dan Mexico [2].
Satu ulasan menyatakan masalah utama industri mangga ialah pembuahan yang tidak teratur [2]. Pembungaan mangga dilaporkan terjejas oleh taburan malam sejuk yang tidak menentu dan musim sejuk yang agak panas, dan pengeluaran mangga sudah pun terjejas oleh peningkatan purata suhu maksimum [2].
Proses yang Dipengaruhi Iklim
Satu ulasan dari Perancis menjelaskan bahawa ketiadaan model tanaman bagi mangga menyukarkan ramalan kesan perubahan iklim terhadap perkembangan dan pengeluaran mangga [1]. Oleh itu, kesan dinilai berdasarkan pengetahuan semasa tentang pengaruh pemboleh ubah iklim terhadap proses penting mangga, iaitu fotosintesis, perkembangan vegetatif dan pembiakan, serta kualiti buah [1].
Pengkaji menjangkakan peningkatan suhu purata, kepekatan CO2 atmosfera, kemasinan tanah di sesetengah kawasan, hujan yang lebih rendah dan tidak teratur, serta kekerapan kejadian melampau seperti panas terik, hujan lebat dan kemarau [1].
Satu lagi ulasan menyatakan perubahan iklim menjejaskan proses fisiologi kritikal seperti pembungaan, set buah dan metabolisme karbohidrat, yang membawa kepada pembuahan tidak teratur, hasil yang rendah dan kualiti buah terjejas dari segi saiz, warna dan kemanisan [3]. Tekanan iklim juga dikatakan memburukkan tekanan perosak dan penyakit [3].
Kajian Lapangan di Indonesia
Sulawesi: musim berubah, fenologi berubah. Kajian di Pulau Sulawesi memerhatikan empat kultivar mangga tempatan setiap minggu pada 2013 dan 2014 [4]. Dari 1979 hingga 2014, iklim di tapak kajian berubah daripada jenis D kepada jenis C mengikut klasifikasi Schmidt-Ferguson, menunjukkan musim hujan menjadi lebih panjang [4].
Berikutan perubahan ini, fenologi pembiakan keempat-empat kultivar berubah daripada sekali kepada dua kali setahun [4]. Namun, pucuk vegetatif dan pembiakan yang muncul dalam tempoh pertama pada bulan Mac tidak berjaya menjadi buah matang [4]. Buah yang dihasilkan semasa musim kering yang lebih panjang mempunyai kandungan gula yang lebih tinggi berbanding musim kering yang lebih pendek [4].
Indramayu, Jawa Barat. Kajian di kawasan pengeluaran mangga Indramayu mendapati unsur iklim yang mempengaruhi produktiviti mangga ialah suhu [5].
Dapatan Bercampur dari Pakistan
Kajian pemodelan menggunakan data tiga dekad di Pakistan memberikan dapatan yang berbeza [6]. Suhu, pelepasan CO2 dan hujan didapati mempunyai kesan positif terhadap pengeluaran mangga, jambu batu dan manggis dalam jangka panjang dan pendek [6]. Sebaliknya, suhu dan CO2 mempunyai kesan negatif terhadap pengeluaran epal [6].
Dapatan ini menunjukkan kesan suhu bergantung kepada tanaman dan lokasi. Bagi mangga di kawasan tertentu, suhu yang lebih tinggi mungkin tidak memudaratkan, sekurang-kurangnya dalam julat yang telah dialami setakat ini. Kajian ini juga menggunakan data agregat, jadi ia tidak memisahkan kesan gelombang panas melampau.
Harumanis: Contoh Malaysia
Di Malaysia, kajian MARDI mendapati mangga Harumanis memerlukan persekitaran panas dan kering (suhu tinggi dan hujan kurang) semasa peringkat pembiakan [7]. Kawasan dengan musim kering tiga hingga empat bulan menghasilkan hasil dan kualiti yang lebih tinggi, walaupun perbezaannya tidak signifikan [7]. Harumanis sangat sensitif kepada iklim dan hanya tumbuh di Perlis dan sebahagian Kedah [7].
Gangguan Fisiologi Akibat Panas
Satu ulasan tentang buah tropika menyatakan suhu yang lebih tinggi semasa pertumbuhan dan perkembangan buah meningkatkan kejadian gangguan fisiologi seperti tisu span dan hujung hitam pada mangga [8]. Keguguran bunga pula biasa berlaku pada mangga, jambu batu dan laici jika suhu rendah berlaku semasa pembungaan [8].
Selain itu, kelompok perosak juga berubah. Kajian di India meramalkan tiga spesies lalat buah utama mangga akan menghasilkan 1 hingga 2 generasi tambahan di bawah iklim masa depan, yang boleh meningkatkan serangan pada buah mangga kira-kira 5% menjelang 2050 [9].
Strategi Penyesuaian
Ulasan-ulasan yang dirujuk mencadangkan beberapa strategi:
-
Pemilihan kultivar dan pokok penanti yang sesuai dengan iklim masa depan [1].
-
Penambahbaikan amalan kultur [1].
-
Sistem pengairan yang lebih baik, pengurusan kanopi dan sungkupan [3].
-
Penggunaan mikronutrien seperti zink dan boron [3].
-
Hortikultur jitu dan amalan pertanian pintar iklim [3].
Kepelbagaian genetik mangga yang tinggi juga dilihat sebagai kelebihan untuk program pemilihan dan pembiakbakaan bagi menyesuaikan diri dengan perubahan iklim [2].
Panduan Praktikal
-
Fahami keperluan musim kering bagi varieti mangga anda; sesetengah varieti seperti Harumanis memerlukan tempoh kering yang jelas.
-
Kurangkan pengairan secara terkawal sebelum pembungaan jika disyorkan untuk varieti anda, tetapi pastikan air mencukupi semasa buah membesar.
-
Gunakan sungkupan di sekeliling pangkal pokok.
-
Pangkas kanopi secara seimbang supaya buah terlindung tetapi peredaran udara baik.
-
Pantau lalat buah dengan perangkap, terutamanya semasa buah hampir masak.
-
Balut buah untuk melindungi daripada lalat buah dan cahaya matahari terik.
-
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
-
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang varieti mangga dan teknik induksi pembungaan yang sesuai.
Kesimpulan
Mangga mempunyai hubungan yang unik dengan cuaca panas. Ia memerlukan musim kering untuk berbunga, seperti yang ditunjukkan oleh kajian MARDI pada Harumanis, tetapi corak musim yang berubah dan suhu maksimum yang meningkat boleh mengganggu pembungaan dan kualiti. Kajian di Sulawesi menunjukkan musim hujan yang lebih panjang mengubah fenologi mangga, manakala kajian di Pakistan mendapati suhu mempunyai kesan positif terhadap pengeluaran mangga. Pemilihan varieti, pengurusan air dan kanopi merupakan strategi penyesuaian utama.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila dapatkan nasihat pegawai pertanian untuk keadaan kebun anda.
Rujukan
[1] F. Normand, P. Lauri, and J. Legave (2015). Climate change and its probable effects on mango production and cultivation. Unknown Journal. DOI: 10.17660/actahortic.2015.1075.1. https://consensus.app/papers/details/5fb8438939395e41a8c6bb91190cdb06/
[2] S. Khalifa and WF Abobatta (2023). Climate Changes and Mango Production (Temperature). IgMin Research. DOI: 10.61927/igmin115. https://consensus.app/papers/details/afa0647c1fe153dab042895bf741769e/
[3] Mukhtiar Ahmed, Bilal Ahmed Awan et al. (2025). Impact of Climate Change on Mango (Mangifera indica L.), Phenology, Yield, and Quality. Global Research Journal of Natural Science and Technology. DOI: 10.53762/grjnst.03.03.27. https://consensus.app/papers/details/80eccd84ee31593883db2ce2dcda353a/
[4] A. S. Hamzah, P. O. Ngakan et al. (2025). How Climate Change Disrupts Mango Phenology and Affects Fruit Production. Jurnal Penelitian Kehutanan Wallacea. DOI: 10.24259/jpkwallacea.v14i2.47504. https://consensus.app/papers/details/63474b32c0e9578c9a924617aef881bc/
[5] Fuji Triani and A. Ariffin (2019). Impact of Climate Variation on Mango (Mangifera indica) Productivity In Indramayu Regency, West Java. PLANTROPICA: Journal of Agricultural Science. DOI: 10.21776/ub.jpt.2019.004.1.6. https://consensus.app/papers/details/88adab3c9f655884bc39bc729ea069c0/
[6] A. Chandio, K. Gokmenoglu et al. (2024). Modeling the climate change impacts on major fruits production: Recent evidence from Pakistan. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2023.112618. https://consensus.app/papers/details/b8948d3a22375116a13180a708a2c301/
[7] S. Talib, Muhamad Hafiz Muhamad Hassan et al. (2020). Effects of Environmental Temperature and Precipitation Pattern on Growth Stages of Magnifera indica cv. Harumanis Mango. Journal of Agricultural Science. DOI: 10.5539/jas.v12n12p26. https://consensus.app/papers/details/d7ee3cee41405fbfa9d3d47d47cdc7dc/
[8] S. Mitra (2018). Climate change: impact, and mitigation strategies for tropical and subtropical fruits. Acta Horticulturae. DOI: 10.17660/actahortic.2018.1216.1. https://consensus.app/papers/details/b3a81439d05f5a1e8711bcbecc30b041/
[9] J. S. Choudhary, S. Mali et al. (2019). Spatio-temporal temperature variations in MarkSim multimodel data and their impact on voltinism of fruit fly, Bactrocera species on mango. Scientific Reports. DOI: 10.1038/s41598-019-45801-z. https://consensus.app/papers/details/034eb3ef4f20584ca5c2e0a02ff4322e/
Kata Kunci
cuaca panas, mangga, musim kering, pembungaan mangga, suhu melampau
