Penyakit Akar Putih Getah: Musuh Bawah Tanah Pekebun Getah

Getah asli telah lama menjadi sumber pendapatan penting bagi pekebun kecil dan ladang di Malaysia. Namun, pokok getah berdepan satu penyakit akar yang sukar dikesan awal dan boleh membunuh pokok, iaitu penyakit akar putih (white root disease) yang disebabkan oleh kulat Rigidoporus microporus. Apabila daun mula berubah warna, akar mungkin sudah banyak dimusnahkan.

Artikel ini meneliti kajian tentang penyakit akar putih getah, kejadiannya di Malaysia, tahap keganasan kulat dan kaedah kawalan biologi yang sedang diuji.

Ancaman kepada Industri Getah

Kepentingan getah. Satu kajian oleh Universiti Putra Malaysia menyatakan pengeluaran lateks daripada pokok getah ialah komoditi kedua terpenting di Malaysia [1]. Namun, industri ini diancam oleh penyakit akar putih yang membawa kepada kehilangan hasil lateks yang besar dan kematian pokok [1].

Ancaman yang semakin dekat. Satu kajian lain menyifatkan penyakit ini sebagai ancaman yang membayangi ladang getah di Malaysia [2]. Satu ulasan pula menyatakan R. microporus ialah kulat patogen yang penting dari segi ekonomi, menyebabkan kerugian yang sangat teruk kepada industri getah di seluruh dunia [3].

Bagaimana Kulat Menyerang?

Ulasan menerangkan perjalanan penyakit ini [3]:

Kulat menjangkiti akar melalui miselium berserat putih.
Ini menyebabkan gangguan sistem vaskular pokok.
Gejala yang kelihatan termasuk perubahan warna daun dan mati rosot pada pokok yang dijangkiti teruk.
Peringkat akhir dicirikan oleh kemunculan jasad buah kulat (basidiokarpa) di pangkal pokok.

Faktor persekitaran. Perkembangan penyakit bergantung kepada kepelbagaian kulat dalam tanah, pH, suhu dan tahap kation [3].

Tiada klon tahan. Malangnya, tiada klon getah yang tahan telah dikenal pasti setakat ini [3].

Kejadian di Malaysia

Satu kajian dari Julai 2017 hingga Mei 2018 mengumpul sampel berpenyakit di beberapa negeri, iaitu Kedah (Baling), Kelantan (FELCRA Machang dan pekebun kecil di Machang), Perak (Ipoh), Selangor (Sungai Buloh dan UPM Serdang) serta Sarawak (Bintulu) [4]. Dapatannya [4]:

Semua kawasan persampelan dijangkiti penyakit akar.
Kejadian penyakit di lapangan antara 5% hingga 40%.
Sebanyak 27 isolat R. microporus dicirikan, dan analisis filogenetik membentuk dua kelompok utama, iaitu Asia dan Afrika.

Isolat Paling Ganas dari Sarawak

Satu kajian membandingkan keganasan lima isolat R. microporus dari negeri berlainan di Malaysia pada klon getah RRIM600 [1]. Selepas enam bulan, indeks keterukan penyakit ialah [1]:

Isolat	Indeks keterukan penyakit
RL21 (Sarawak)	80.52%
RL22	68.65%
RL20	66.04%
RL26	54.38%
RL25	43.13%

Isolat RL21 tumbuh paling baik pada suhu 25 hingga 30°C dan lebih suka persekitaran sedikit berasid hingga neutral (pH 6 hingga 7) [1]. Pengkaji menyatakan tahap keganasan berbeza walaupun isolat diambil daripada spesies perumah yang sama di zon iklim yang sama [1].

Kaedah Kawalan Semasa dan Masalahnya

Racun kulat siraman tanah. Satu kajian oleh Universiti Sains Malaysia dan Lembaga Getah Malaysia menyatakan pekebun getah di Malaysia bergantung kepada siraman tanah dengan racun kulat propikonazol untuk mengawal penyakit ini [5]. Pengkaji menyatakan amalan ini telah menimbulkan kerintangan racun kulat [5].

Kelemahan kaedah semasa. Ulasan menyatakan penyakit ini diurus melalui kaedah fizikal yang memerlukan tenaga kerja yang banyak dan kaedah kimia yang memberi kesan negatif kepada alam sekitar [3].

Kawalan Biologi dengan Trichoderma

Kajian di Malaysia. Kajian oleh UPM menguji 35 isolat kulat daripada tanah sekitar akar pokok getah [2]. Isolat Trichoderma boleh merencat pertumbuhan R. microporus sebanyak 75% atau lebih [2]. Di tapak semaian, klon RRIM600 yang dirawat lebih awal dengan T. asperellum sahaja atau gabungan T. asperellum dan T. spirale mengurangkan indeks keterukan penyakit kepada purata di bawah 30% [2].

Pencegahan lebih baik daripada rawatan. Satu kajian rumah kaca mendapati aplikasi Trichoderma secara pencegahan lebih berkesan berbanding aplikasi sebagai rawatan [6]. Keamatan penyakit terendah (25.2%) dicatatkan dalam rawatan pencegahan, manakala dalam rawatan selepas jangkitan, keberkesanannya setanding dengan racun kulat kimia [6].

Kajian di negara jiran. Kajian di Nakhon Si Thammarat, Thailand, mendapati T. asperellum NST-009 mengurangkan indeks keterukan penyakit sebanyak 76.38% berbanding kawalan [7]. Di Indonesia, empat isolat Trichoderma tempatan mengurangkan keamatan dan keterukan penyakit pada stum getah selepas 60 hari, walaupun tiada peningkatan prestasi stum diperhatikan [8].

Agen Biologi Lain

Streptomyces. Kajian terhadap penyakit akar putih yang banyak di ladang getah di Thailand mendapati dua strain Streptomyces menindas penyakit di peringkat tapak semaian pada tahap yang sama dengan racun kulat heksakonazol [9].

Cladobotryum. Satu kajian mendapati kulat Cladobotryum semicirculare merencat pertumbuhan R. microporus sebanyak 79% di makmal, dan mengurangkan perkembangan penyakit sebanyak 47 hingga 50% pada dua gabungan klon getah [10].

Silikon Larut

Kajian USM dan Lembaga Getah Malaysia mendapati natrium metasilikat merencat 100% pertumbuhan miselium R. microporus pada kepekatan 5,000 dan 8,000 ppm di makmal [5]. Asid silisik pula merencat lebih 50% pada kepekatan minimum 500 ppm [5]. Namun, keputusan ini masih di peringkat makmal dan perlu diuji di ladang.

Had Kajian Semasa

Perlu diingat, kebanyakan kajian kawalan biologi di atas dijalankan di makmal, rumah kaca atau tapak semaian. Satu kajian di Malaysia sendiri menyatakan T. asperellum berpotensi tetapi perlu diterokai dengan lebih lanjut [2]. Ujian di ladang getah dewasa masih diperlukan.

Panduan Praktikal

Periksa pangkal pokok getah untuk jasad buah kulat dan miselium putih pada akar.
Pantau perubahan warna daun dan mati rosot, yang boleh menandakan jangkitan akar.
Pertimbangkan Trichoderma secara pencegahan, kerana kajian menunjukkan ia lebih berkesan sebelum jangkitan.
Jangan bergantung kepada satu jenis racun kulat sahaja, kerana kerintangan telah dilaporkan.
Jika racun perosak diperlukan, termasuk racun kulat, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI, serta Lembaga Getah Malaysia, tentang pengurusan penyakit akar putih.

Kesimpulan

Penyakit akar putih yang disebabkan Rigidoporus microporus menjejaskan ladang getah di beberapa negeri di Malaysia, dengan kejadian 5% hingga 40%. Isolat dari Sarawak didapati paling ganas dalam satu kajian, dan tiada klon getah yang tahan setakat ini. Pergantungan kepada racun kulat siraman tanah telah menimbulkan kerintangan. Kajian di Malaysia dan negara jiran menunjukkan Trichoderma, Streptomyces dan Cladobotryum berpotensi sebagai agen biologi, terutamanya secara pencegahan, tetapi masih perlu diuji di ladang.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional. Sebutan nama racun adalah daripada kajian yang dirujuk dan bukan cadangan penggunaan.

Rujukan

[1] W. Z. Go, Kit L. Chin et al. (2021). Virulence of Rigidoporus microporus Isolates Causing White Root Rot Disease on Rubber Trees (Hevea brasiliensis) in Malaysia. Plants. DOI: 10.3390/plants10102123. https://consensus.app/papers/details/d2c126b3a55c57d3bb23a9d9be93f3a1/

[2] W. Z. Go, Kit-Ling Chin et al. (2023). Exploring the Biocontrol Efficacy of Trichoderma spp. against Rigidoporus microporus, the Causal Agent of White Root Rot Disease in Rubber Trees (Hevea brasiliensis). Plants. DOI: 10.3390/plants12051066. https://consensus.app/papers/details/914dbd5ce1c552aa8d7d46280bfdbd19/

[3] N. Saidi and J. Al-Obaidi (2023). Rigidoporus microporus and the white root rot disease of rubber. Forest Pathology. DOI: 10.1111/efp.12794. https://consensus.app/papers/details/faeac51978fb589198430cf36e6b39e0/

[4] Bernice Andrew, Khairulmazmi Ahmad et al. (2021). Disease prevalence and molecular characterisation of Rigidoporus microporus associated with white root rot disease of rubber tree (Hevea brasiliensis) in Malaysia. Journal of Rubber Research. DOI: 10.1007/s42464-021-00083-x. https://consensus.app/papers/details/ec3f84ff6adb566194a69a192e33d8c9/

[5] Shaikh Mohd Hizami Shaikh Abd Hadi, L. Zakaria, et al. (2021). The potential of soluble silicon for managing white root disease in rubber (Hevea brasiliensis). Australian Journal of Crop Science. DOI: 10.21475/ajcs.21.15.10.p3343. https://consensus.app/papers/details/28fe8aaac4305549ace5f90e98b4e8b6/

[6] R. Ardika and Anita Setyawati (2026). Efficacy test of biological agent Trichoderma spp. against white root fungus disease (Rigidoporus microporus) in rubber tree (Hevea brasiliensis). Jurnal Lahan Suboptimal : Journal of Suboptimal Lands. DOI: 10.36706/jlso.15.1.2026.766. https://consensus.app/papers/details/d9bf3a421a07508d8dc6b62c3aadf053/

[7] Athakorn Promwee, W. Intana, and T. Khomphet (2021). Trichoderma asperellum (NST-009): A Possible Thai Native Antagonistic Fungus for Managing White Root Disease of Rubber Trees (Hevea brasiliensis). Indian Journal Of Agricultural Research. DOI: 10.18805/ijare.a-657. https://consensus.app/papers/details/d44b43668b2c56dc99fd4eff48f0cc6d/

[8] D. Suryanto, Ranita Munthe et al. (2017). An Assay on Potential of Local Trichoderma Spp. to Control White Root Rot Disease Caused by Rigidoporus microporus in Rubber Plant Stump. Journal of Pure and Applied Microbiology. DOI: 10.22207/jpam.11.2.10. https://consensus.app/papers/details/607df26e0fd954399ebda35ca1c5816a/

[9] M. Chaiharn (2019). Biological Control of Rigidoporus microporus the Cause of White Root Disease in Rubber Using PGPRs In vivo. Unknown Journal. https://consensus.app/papers/details/2b75d8a0fdb25d71bfb64a7038f9ea2b/

[10] Y. Goh, N. F. Marzuki et al. (2018). Antagonistic Effects of Fungicolous Ascomycetous Cladobotryum Semicirculare on Rigidoporus Microporus White Root Disease in Rubber Trees (Hevea Brasiliensis) under in vitro and Nursery Experiments. Journal of Rubber Research. DOI: 10.1007/bf03449162. https://consensus.app/papers/details/c5b4f49f6fce505aba3cc4243a4ace19/