Pengenalan
Rambai (Baccaurea motleyana Müll. Arg.) ialah buah tempatan Malaysia daripada famili Phyllanthaceae yang ditanam di seluruh Asia Tenggara dan dimakan segar, tetapi kulit dan bijinya biasanya dibuang. Dalam perubatan tradisional, rambai telah digunakan untuk merawat ketidakselesaan mata, masalah pencernaan, insomnia dan demam. Kajian terkini menunjukkan bahawa bahagian yang dibuang ini kaya dengan sebatian bioaktif, sekali gus membuka peluang nilai tambah kepada buah nadir yang selama ini kurang diberi perhatian.
Artikel ini meringkaskan kajian bertajuk *“The miraculous Asian fruit Baccaurea motleyana Müll. Arg. (Rambai): Exploring the phyto-pharmacological potentials of fruit peel through GC-MS/MS, in vitro, in vivo and in silico approaches” (Riti et al., 2024) yang dijalankan di Bangladesh. Objektifnya ialah menilai fitokimia dan aktiviti biologi ekstrak kulit buah rambai melalui pendekatan GC-MS/MS, in vitro, in vivo dan in silico. Dapatan dilengkapi oleh kajian biji rambai (Shompa et al., 2024) dan ulasan (Prodhan & Mridu, 2021), kedua-duanya dari Bangladesh*.
Sorotan Kajian Lepas
Ulasan oleh Prodhan dan Mridu (2021) merupakan rujukan asas bagi rambai. Mereka menghimpunkan maklumat pemakanan, fitokimia dan perubatan, dan melaporkan bahawa 88 sebatian fitokimia telah dikenal pasti dalam rambai. Bahagian pokok dilaporkan mempunyai sifat antidiabetik, antibakteria dan penjagaan kulit. Ulasan ini juga menegaskan bahawa kebanyakan kajian masih bersifat saringan awal, dan bukti farmakologi yang sistematik bagi setiap bahagian buah masih terhad.
Kajian lebih awal di Malaysia oleh Mohamed et al. (1994) di Universiti Pertanian Malaysia (kini UPM) telah menunjukkan bahawa ekstrak kulit rambai mempunyai aktiviti antimikrob yang kuat terhadap semua bakteria yang diuji, dalam kebanyakan kes lebih kuat daripada 50 µg streptomisin. Dapatan ini memberikan petunjuk awal bahawa kulit rambai bukan sekadar sisa, tetapi mengandungi sebatian aktif yang wajar dicirikan dengan lebih mendalam.
Kumpulan penyelidik yang sama dengan kajian utama turut menilai biji rambai. Shompa et al. (2024), menurut ringkasan SciSpace, menunjukkan ekstrak metanol biji rambai berpotensi sebagai agen terapeutik termasuk antidiabetik, antidiarea dan antidepresan. Riti et al. (2024) kemudian melanjutkan pendekatan ini kepada kulit buah, menggunakan empat pecahan Kupchan (PSF, DSF, ESF dan ASF) daripada ekstrak metanol untuk ujian in vitro, manakala ekstrak metanol mentah digunakan untuk ujian in vivo.
Dapatan Utama
Dua puluh fitokimia dalam kulit. Riti et al. (2024) mengenal pasti 20 fitokimia dalam ekstrak metanol kulit rambai melalui analisis GC-MS/MS, dengan konstituen utama fenol, 3,5-bis(1,1-dimetiletil) (26.14%) dan 1-heptadek-1-inil-sikloheksanol (23.12%).
Antioksidan dan sitotoksik kuat. Ekstrak menunjukkan aktiviti antioksidan yang kuat dengan IC50 9.43 µg/mL dan sitotoksisiti dengan LC50 6.01 µg/mL. Ujian in vitro turut merangkumi aktiviti antimikrob bagi pecahan-pecahan Kupchan.
Kesan antidiarea dan antidepresan. Ujian antidiarea in vivo menunjukkan kesan paling ketara pada dos 400 mg/kg. Kajian dok molekul menunjukkan sebatian terpilih (C9, C2 dan C19) mempunyai pertalian ikatan yang signifikan terhadap glutation reduktase (?6.3 kcal/mol), urease (?6.0 kcal/mol) dan monoamina oksidase A (?6.5 kcal/mol), yang dikaitkan dengan aktiviti antidepresan.
Biji juga berpotensi. Shompa et al. (2024), menurut ringkasan SciSpace, menunjukkan ekstrak metanol biji rambai berpotensi sebagai agen terapeutik termasuk antidiabetik, antidiarea dan antidepresan. Prodhan dan Mridu (2021) pula melaporkan 88 sebatian fitokimia telah dikenal pasti dalam rambai, dan bahagian pokok menunjukkan sifat antidiabetik, antibakteria dan penjagaan kulit.
| Parameter | Nilai | Sumber |
|---|---|---|
| Fitokimia dalam kulit | 20 sebatian | Riti et al. (2024) |
| Antioksidan (IC50) | 9.43 µg/mL | Riti et al. (2024) |
| Sitotoksisiti (LC50) | 6.01 µg/mL | Riti et al. (2024) |
| Dos antidiarea berkesan | 400 mg/kg | Riti et al. (2024) |
| Dok MAO-A | ?6.5 kcal/mol | Riti et al. (2024) |
| Fitokimia keseluruhan rambai | 88 sebatian | Prodhan & Mridu (2021) |
Perbincangan
Dapatan ini menunjukkan bahawa sisa rambai berpotensi menjadi sumber bahan bioaktif, sesuai dengan konsep ekonomi kitaran. Gabungan kaedah GC-MS/MS, ujian in vitro, in vivo dan dok molekul memberikan gambaran yang lebih menyeluruh berbanding kajian saringan fitokimia biasa, kerana setiap lapisan bukti saling menyokong. Walau bagaimanapun, keputusan dok molekul hanya meramalkan pertalian ikatan dan perlu disahkan melalui ujian enzim dan model haiwan yang khusus (pengetahuan am).
Nilai LC50 yang rendah dalam ujian sitotoksisiti menunjukkan bahawa ekstrak juga mungkin toksik pada dos tertentu, maka kajian keselamatan diperlukan. Ujian sitotoksisiti seperti ini lazimnya digunakan sebagai saringan awal potensi antikanser, tetapi ia juga memberi amaran bahawa ekstrak pekat tidak boleh dianggap selamat secara automatik (pengetahuan am). Sebelum sebarang produk kesihatan dibangunkan, ujian ketoksikan akut dan subkronik pada haiwan, diikuti penentuan dos selamat, perlu dilaksanakan.
Kebanyakan kajian dibuat di Bangladesh, sedangkan rambai lebih banyak terdapat di Malaysia, membuka peluang kepada penyelidik tempatan. Komposisi fitokimia buah boleh berbeza mengikut genotip, kematangan dan keadaan tanah, maka pencirian rambai tempatan, termasuk perbandingan antara pokok di dusun kampung, akan memberi data yang lebih relevan kepada industri di Malaysia (pengetahuan am).
Implikasi kepada Pengusaha dan Penyelidik
1. Kulit dan biji rambai boleh dikumpul sebagai bahan mentah ekstrak, terutamanya daripada pengusaha jus atau pemprosesan buah.
2. Kajian keselamatan dan dos perlu dijalankan sebelum pembangunan produk, memandangkan nilai LC50 yang rendah.
3. Penyelidik tempatan boleh mengkaji rambai Malaysia untuk perbandingan dengan sampel dari Bangladesh.
4. Potensi antioksidan boleh dimanfaatkan dalam produk kosmetik dan penjagaan kulit.
5. Pengeringan dan penyimpanan kulit yang betul perlu dipiawaikan supaya kandungan sebatian aktif kekal stabil (pengetahuan am).
Kesimpulan
Kulit rambai mengandungi 20 fitokimia dengan aktiviti antioksidan kuat (IC50 9.43 µg/mL), kesan antidiarea pada 400 mg/kg dan potensi antidepresan berdasarkan dok molekul, manakala bijinya juga menunjukkan potensi terapeutik. Sisa rambai berpotensi menjadi bahan bioaktif bernilai, tetapi kajian keselamatan dan pencirian bahan tempatan perlu didahulukan sebelum pengkomersialan.
Rujukan
1. Riti, S. J., Shompa, S. A., Hasnat, H., et al. (2024). The miraculous Asian fruit Baccaurea motleyana Müll. Arg. (rambai): Exploring the phyto-pharmacological potentials of fruit peel through GC-MS/MS, in vitro, in vivo and in silico approaches. Chemistry & Biodiversity. https://doi.org/10.1002/cbdv.202402444
2. Shompa, S. A., Hasnat, H., Riti, S. J., et al. (2024). Phyto-pharmacological evaluation and characterization of the methanolic extract of the Baccaurea motleyana Müll. Arg. seed: Promising insights into its therapeutic uses. Frontiers in Pharmacology, 15, 1359815. https://doi.org/10.3389/fphar.2024.1359815
3. Prodhan, A. H. M. S. U., & Mridu, F. S. (2021). Baccaurea motleyana (rambai): Nutritional, phytochemical, and medicinal overview. Oriental Pharmacy and Experimental Medicine. https://doi.org/10.1007/s13596-021-00555-w
4. Mohamed, S., Hassan, Z., & Abd Hamid, N. (1994). Antimicrobial activity of some tropical fruit wastes (guava, starfruit, banana, papaya, passionfruit, langsat, duku, rambutan and rambai). Pertanika Journal of Tropical Agricultural Science, 17(3).
Sumber carian: SciSpace Literature Review (mod High Quality), November 2026.
Kata kunci: rambai, Baccaurea motleyana, kulit buah, biji, fitokimia, antioksidan, antidiarea, dok molekul
