Strawberi berkulat merupakan pemandangan biasa di peti sejuk. Penyakit kulat seperti kulat kelabu dan antraknos menyebabkan kerugian besar kepada petani, peniaga dan pengguna. Artikel ini menerangkan penyakit ini dan kaedah kawalan, termasuk alternatif mesra alam.
Kulat Kelabu: Penyakit Paling Merosakkan
Kulat kelabu disebabkan oleh Botrytis cinerea dan merupakan penyakit strawberi yang merosakkan dari segi komersial. Ia menyerang buah di ladang, semasa penyimpanan, pengangkutan dan di pasaran [1]. Kulat kelabu merupakan sebab paling biasa buah ditolak oleh penanam, penghantar dan pengguna [1].
Menurut ulasan, usaha membiakkan strawberi tahan kulat kelabu belum berjaya, dan strategi kawalan semasa menggunakan racun kulat sebelum dan selepas tuai yang secara amnya tidak berkesan dan mahal [1].
Penyakit Lepas Tuai Lain
Patogen kulat utama yang menyebabkan kerosakan lepas tuai termasuk Botrytis cinerea, Penicillium, Mucor, Rhizopus stolonifer dan Colletotrichum. Selain kerugian ekonomi, sesetengahnya menghasilkan mikotoksin yang boleh menjejaskan kesihatan manusia jika dimakan [2]. Antraknos disebabkan oleh kulat Colletotrichum [3].
Racun Kulat dan Sisa
Kajian empat racun kulat berisiko rendah sebelum tuai mendapati gabungan fludioksonil dan siprodinil menghalang sepenuhnya kulat kelabu lepas tuai. Sisa racun kulat sentiasa di bawah had maksimum sisa sepanjang eksperimen [4]. Penyelidik menekankan kepentingan pemantauan sisa untuk keselamatan pengguna [4].
Alternatif Biologi
Bakteria
Endospora Bacillus velezensis menghalang pertumbuhan dan percambahan kulat kelabu dan antraknos, dan berkesan mengawal kedua-dua penyakit semasa penyimpanan [3].
Bacillus cereus menekan kulat kelabu dengan ketara dan melambatkan penuaan buah melalui pengaktifan pertahanan pokok [5].
Yis
Yis akuatik mengurangkan indeks kerosakan dan kehilangan berat buah semasa penyimpanan [6].
Yis Hanseniaspora uvarum mengurangkan jangkitan kulat kelabu dan memanjangkan tempoh simpanan melalui sebatian meruap [7].
Trichoderma
Sebatian meruap daripada Trichoderma asperellum memberikan keberkesanan 76.9% terhadap kulat kelabu pada buah dan memanjangkan hayat simpanan sebanyak 3 hari [8].
Lebah sebagai pembawa
Kulat kawalan biologi Aureobasidium pullulans yang dibawa oleh lebah bumblebee ke bunga mengurangkan kulat kelabu pada buah yang dituai sebanyak 45% dan meningkatkan hayat simpanan sebanyak 100%, tanpa menjejaskan lebah. Kaedah ini lebih berkesan berbanding penyemburan [9].
Alternatif Fizikal dan Semula Jadi
| Kaedah | Penemuan |
|---|---|
| Sinaran UV-C (1 minit) | Mengurangkan kulat kelabu 41% hingga 80% tanpa menjejaskan vitamin C [10] |
| Minyak pati serai | 0.05% mengawal sepenuhnya kulat kelabu dan antraknos [11] |
| Wap minyak pati thyme dan oregano | Mengurangkan indeks penyakit 54% hingga 58% [12] |
| Kitosan sebelum tuai | Mengekalkan kualiti dan mengawal kerosakan [13] |
| Melatonin | Mengurangkan jangkitan kulat kelabu [14] |
| Air teraktif plasma | Melambatkan kerosakan [15] |
| Ekstrak tumbuhan ubatan | Keberkesanan sehingga 85% apabila digabungkan [16] |
Langkah Pencegahan
Langkah pencegahan seperti penyejukan awal selepas tuai, penyimpanan atmosfera terkawal, kaedah fizikal dan penggunaan mikroorganisma antagonis boleh mengekalkan buah bebas masalah lepas tuai [2].
Panduan untuk Petani
1. Kendalikan buah dengan lembut untuk mengelakkan luka [2].
2. Sejukkan buah segera selepas dituai [2].
3. Buang buah berpenyakit dari ladang.
4. Pertimbangkan agen biologi sebagai sebahagian pengurusan bersepadu [3][8].
5. Gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk tempoh tunggu sebelum tuai.
6. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI.
Panduan untuk Pengguna
1. Simpan dalam peti sejuk dan makan dalam beberapa hari.
2. Buang buah berkulat dan periksa buah di sekelilingnya.
3. Basuh sebelum dimakan.
Ketahanan Genetik
Ulasan kulat kelabu mencadangkan pendekatan baharu untuk meningkatkan ketahanan strawberi, termasuk memanfaatkan variasi genetik semula jadi dan memanipulasi faktor perumah melalui kejuruteraan genetik dan penyuntingan genom [1].
Rawatan Gabungan
Gabungan yis antagonis Pichia guilliermondii dengan rawatan udara panas lebih berkesan berbanding rawatan tunggal dalam mengawal kulat kelabu, reput lembut dan antraknos, serta mengekalkan kualiti buah [17]. Kajian lain mendapati natrium selenit pada 12 mg/L mengurangkan kerosakan semula jadi dan jangkitan kulat kelabu selepas tuai [18].
Mengapa Hayat Simpanan Penting?
Dalam kajian minyak pati, buah yang dirawat dengan minyak pati serai pada 0.05% bukan sahaja bebas kulat, malah mempunyai jumlah pepejal larut dan keasidan yang lebih baik, menghasilkan rasa buah yang lebih baik [11]. Rawatan wap minyak pati oregano juga menghalang kehilangan berat dan penurunan pepejal larut [12]. Ini menunjukkan kaedah semula jadi boleh membantu kualiti dan hayat simpanan serentak. Pendekatan bersepadu yang menggabungkan beberapa kaedah ini mungkin memberi hasil terbaik. Penyelidikan lanjut diperlukan untuk menilai kesesuaian kaedah ini di Malaysia.
Kesimpulan
Kulat kelabu merupakan penyakit strawberi paling merosakkan, dan racun kulat tidak selalu berkesan. Pelbagai alternatif seperti agen biologi, minyak pati, sinaran UV-C dan lebah pembawa agen biologi menunjukkan hasil yang menjanjikan. Penyejukan segera dan pengendalian lembut tetap merupakan langkah asas yang penting.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat pertanian khusus. Racun kulat dan produk yang disebut mungkin tidak didaftarkan di Malaysia. Gunakan hanya produk berdaftar dan dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI.
Rujukan
[1] Stefan Petrasch et al. (2019). Grey mould of strawberry, a devastating disease caused by the ubiquitous necrotrophic fungal pathogen Botrytis cinerea. Molecular Plant Pathology. DOI: 10.1111/mpp.12794.
[2] S. Sharma et al. (2021). Postharvest Diseases of Strawberry and Their Management. Postharvest Handling and Diseases of Horticultural Produce. DOI: 10.1201/9781003045502-24.
[3] Alessandra Russi et al. (2024). Optimization of Bacillus velezensis S26 sporulation for enhanced biocontrol of gray mold and anthracnose in postharvest strawberries. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2023.112737.
[4] Constantino Vischetti et al. (2023). Effectiveness of Four Synthetic Fungicides in the Control of Post-Harvest Gray Mold of Strawberry and Analyses of Residues on Fruit. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy14010065.
[5] Yi-Yang Yu et al. (2021). Transcriptome and Biochemical Analysis Jointly Reveal the Effects of Bacillus cereus AR156 on Postharvest Strawberry Gray Mold and Fruit Quality. Frontiers in Plant Science. DOI: 10.3389/fpls.2021.700446.
[6] Ashti Hosseini et al. (2023). Efficacy of aquatic yeasts to control gray mold decay, and impacts on strawberry quality during cold storage and shelf life. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2023.112503.
[7] Xiao-Jie Qin et al. (2017). Hanseniaspora uvarum prolongs shelf life of strawberry via volatile production. Food microbiology. DOI: 10.1016/j.fm.2016.11.005.
[8] Q.-S. Fan et al. (2024). Biocontrol of strawberry Botrytis gray mold and prolong the fruit shelf-life by fumigant Trichoderma spp. Biotechnology Letters. DOI: 10.1007/s10529-024-03498-9.
[9] M. Iqbal et al. (2021). Bee-Vectored Aureobasidium pullulans for Biocontrol of Grey Mould in Strawberry. Phytopathology. DOI: 10.1094/phyto-05-21-0205-r.
[10] Ivana Castello et al. (2026). UV-C Irradiation as a Sustainable Alternative to Fungicides for Managing Botrytis Decay and Extending the Shelf Life of Strawberry Fruit. Agriculture. DOI: 10.3390/agriculture16161695.
[11] M. R. Pansera et al. (2025). Essential Oils in the Alternative Control of Postharvest Diseases in Strawberries: Anthracnose and Gray Mold. ACS Omega. DOI: 10.1021/acsomega.5c04305.
[12] Jiaqi Yan et al. (2021). Antifungal Activities and Mode of Action of Cymbopogon citratus, Thymus vulgraris, and Origanum heracleoticum Essential Oil Vapors against Botrytis cinerea and Their Potential Application to Control Postharvest Strawberry Gray Mold. Foods. DOI: 10.3390/foods10102451.
[13] Razieh Rajestary et al. (2022). Preharvest Application of Commercial Products Based on Chitosan, Phosphoric Acid Plus Micronutrients, and Orange Essential Oil on Postharvest Quality and Gray Mold Infections of Strawberry. International Journal of Molecular Sciences. DOI: 10.3390/ijms232415472.
[14] S. Promyou et al. (2023). Melatonin Treatment of Strawberry Fruit during Storage Extends Its Post-Harvest Quality and Reduces Infection Caused by Botrytis cinerea. Foods. DOI: 10.3390/foods12071445.
[15] Yingman Gao et al. (2026). Postharvest application of plasma-activated water to extend shelf life of strawberries. Food chemistry. DOI: 10.1016/j.foodchem.2026.148453.
[16] T. S. Rashid et al. (2025). Antifungal Activity of Selected Medicinal Plants Against Grey Mold Disease and Extension of Strawberry Shelf Life. Zanco Journal of Pure and Applied Sciences. DOI: 10.21271/zjpas.37.1.6.
[17] Yan Zhao et al. (2023). Improvement of quality and shelf-life in strawberries by Pichia guilliermondii and hot air treatment. New Zealand Journal of Crop and Horticultural Science. DOI: 10.1080/01140671.2023.2173255.
[18] Yuan-Xiu Lin et al. (2023). Postharvest Application of Sodium Selenite Maintains Fruit Quality and Improves the Gray Mold Resistance of Strawberry. Agronomy. DOI: 10.3390/agronomy13071689.
