Hidroponik ialah pilihan yang dikaji untuk menanam kesum. Satu kajian oleh Malaysian Agricultural Research and Development Institute (MARDI) menyatakan penanaman kesum secara hidroponik menggunakan sistem kultur air dalam (deep water culture, DWC) boleh menjadi pilihan alternatif bagi penanam kesum untuk meningkatkan hasil [1].
Artikel ini meneliti kajian MARDI dan penyelidik lain tentang penanaman kesum secara hidroponik.
Apa Itu Sistem DWC?
Kajian MARDI menerangkan sistem kultur air dalam sebagai kaedah di mana larutan baja cecair diberikan terus kepada akar tanaman tanpa sebarang medium dan tanpa aliran air [1].
Satu ulasan oleh Manipal Academy of Higher Education dan Monash University Malaysia menyatakan penanaman tanpa tanah (hidroponik) ialah kaedah lestari untuk mengatasi cabaran penanaman berasaskan tanah, seperti kekurangan tanah pertanian, perubahan iklim yang drastik, dan serangan patogen bawaan tanah [2]. Ulasan ini menyatakan permintaan yang meningkat terhadap tumbuhan ubat telah menyebabkan penuaian berlebihan di habitat semula jadi, yang boleh membawa kepada kepupusan pada masa hadapan [2]. Hasil dan kualiti tumbuhan ubat bergantung pada faktor seperti nutrien, pH, kekonduksian elektrik, suhu dan cahaya [2].
Kepekatan Nitrogen: Kajian MARDI 2023
Kajian MARDI menguji empat kepekatan nitrogen (0, 50, 100 dan 200 mg/L) pada kesum (Persicaria minor) di bawah pelindung hujan berjaring sisi [1]. Eksperimen disusun dalam reka bentuk blok rawak lengkap dengan empat replikasi, dan pokok dituai lapan minggu selepas tanam [1]. Dapatannya [1]:
-
Nitrogen 100 mg/L memberikan pertumbuhan dan biojisim terbaik, dengan ketinggian 78 cm dan hasil biojisim segar 174 g sepokok.
-
Nitrogen 50 mg/L menghasilkan kandungan kuersetin-3-glukuronida dan kuersitrin tertinggi.
-
Pokok tanpa nitrogen (0 mg/L) menunjukkan simptom kekurangan nutrien utama dan mati selepas 3 minggu.
Sebatian Aroma: Kajian MARDI 2024
Satu kajian lanjutan oleh MARDI turut mengukur sebatian aroma (aldehid dan kariofilena) [3]. Dapatannya [3]:
| Kepekatan nitrogen | Dapatan utama |
|---|---|
| 50 mg/L | Kuersetin-3-glukuronida dan kuersitrin tertinggi |
| 100 mg/L | Pertumbuhan, biojisim dan aldehid C-10 (5.80%) serta C-12 (12.23%) tertinggi |
| 200 mg/L | Kandungan kariofilena tertinggi (12.53%) |
Kajian ini menyatakan kesum mengandungi sebatian fitokimia seperti kuersetin-3-glukuronida dan kuersitrin yang mempunyai sifat perubatan [3]. Pengkaji menyimpulkan sistem DWC boleh menanam kesum dengan berkesan, dan kepekatan nitrogen boleh dilaraskan untuk mencapai hasil, kandungan fitokimia atau sebatian aroma yang optimum mengikut objektif tertentu [3].
Kalium untuk Akar: Kajian di MARDI Serdang
Satu kajian oleh Universitas Muhammadiyah Sumatera Utara dan MARDI dijalankan di rumah hijau MARDI Serdang, Selangor, menggunakan sistem hidroponik rakit terapung [4]. Reka bentuknya [4]:
-
Keratan kesum sepanjang 15 cm ditanam dalam bekas hidroponik berukuran 1 m × 3 m × 0.3 m.
-
Lima kepekatan kalium diuji: 0, 50, 100, 150 dan 200 mg/L.
-
Larutan nutrien dilaraskan pada pH 5.5 hingga 6.5 dan kekonduksian elektrik 2.0 hingga 2.5 mS/cm.
-
Parameter yang diukur termasuk ketinggian pokok, diameter batang, keluasan kanopi, nilai SPAD, berat segar dan kering, serta berat dan panjang akar.
Dapatannya [4]:
-
Kalium 150 mg/L menghasilkan berat akar segar tertinggi (31.15 g) dan panjang akar optimum (22.31 cm).
-
Kalium 100 mg/L menyokong ketinggian pokok tertinggi (82.77 cm).
Pengkaji mengesyorkan kepekatan kalium 100 hingga 150 mg/L dalam penanaman kesum hidroponik untuk pertumbuhan akar dan vegetatif yang optimum [4].
Akuaponik: Kesum Bersama Ikan
Satu kajian oleh Universiti Sultan Zainal Abidin (UniSZA) menanam Persicaria odorata dalam sistem akuaponik bersama African catfish (Clarias gariepinus) selama 40 hari dengan pertukaran air kurang daripada 10% [5]. Peratus penyingkiran nutrien meningkat dengan signifikan dengan kehadiran kesum [5]. Kajian ini menyokong idea bahawa tumbuhan memperbaiki kualiti air dalam sistem akuaponik [5]. Kadar pertumbuhan harian dan kadar pertumbuhan relatif tanaman tidak berbeza dengan signifikan antara kepadatan, kecuali bilangan daun, yang paling tinggi pada kepadatan tertinggi [5].
Persamaan dengan Kajian di Tanah
Kajian hidroponik MARDI menunjukkan corak yang serupa dengan kajian baja di tanah oleh UPM dan UM, iaitu kadar nitrogen yang lebih rendah menghasilkan lebih banyak fenolik dan flavonoid, manakala kadar lebih tinggi memberikan pertumbuhan lebih baik [6] [1].
Ringkasan Cadangan Kajian
| Nutrien | Kepekatan | Tujuan |
|---|---|---|
| Nitrogen | 100 mg/L | Pertumbuhan dan biojisim [1] |
| Nitrogen | 50 mg/L | Kuersetin-3-glukuronida dan kuersitrin [1] |
| Kalium | 100 hingga 150 mg/L | Pertumbuhan akar dan pokok [4] |
Bagi Penanam Kesum Hidroponik
Bagi kawalan perosak dan penyakit, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang sistem hidroponik dan formulasi larutan nutrien untuk kesum.
Kesimpulan
Kajian MARDI menunjukkan kesum boleh ditanam secara hidroponik dalam sistem kultur air dalam dan rakit terapung. Nitrogen 100 mg/L memberikan pertumbuhan terbaik, manakala 50 mg/L menghasilkan lebih banyak sebatian flavonoid. Kalium 100 hingga 150 mg/L disyorkan untuk pertumbuhan akar dan pokok. Kesum juga boleh membantu membersihkan air dalam sistem akuaponik.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat teknikal khusus.
Rujukan
[1] Yaseer Suhaimi Mohd, A. Mirfat et al. (2023). Effects of Nitrogen Concentration on Growth, Yield and Phytochemical Content of Persicaria minor Cultivated Using Hydroponics System. Asian Journal of Soil Science and Plant Nutrition. DOI: 10.9734/ajsspn/2023/v9i4191. https://consensus.app/papers/details/47cd591c2d8755759d293dbbe9db4b05/
[2] Neeharika Narisepalli Venkatasai, Devija N Shetty et al. (2025). A comprehensive review of factors affecting growth and secondary metabolites in hydroponically grown medicinal plants. Planta. DOI: 10.1007/s00425-025-04619-y. https://consensus.app/papers/details/281c7ca19a665a88afb5b34030023f7b/
[3] Yaseer Suhaimi Mohd, A. H. S. Mirfat et al. (2024). Effects of Nitrogen Concentration in Nutrient Solution on Growth, Yield and Phytochemical and Aromatic Compounds of Persicaria minor Cultivated Using Hydroponics System. Journal of Experimental Agriculture International. DOI: 10.9734/jeai/2024/v46i113034. https://consensus.app/papers/details/88ee34cc1a9a5ee289ebbfefa07f6029/
[4] Imam Alfiza Margolang and Risnawati (2026). Improvement Growth Root Plant Kesum (Polygonum minus) in System Hydroponics with various Potassium Concentration. JURNAL AGRONOMI TANAMAN TROPIKA (JUATIKA). DOI: 10.36378/juatika.v8i1.4976. https://consensus.app/papers/details/78ab7eed9d595380bf341c99cd6e3130/
[5] Siti Hajar Abdul Hamid, F. Lananan, and A. Endut (2024). Growth Performance of African Catfish (Clarias gariepinus) in Aquaponic Systems with Varying Densities of Vietnamese Coriander (Persicaria odorata). Chemosphere. DOI: 10.1016/j.chemosphere.2024.142998. https://consensus.app/papers/details/7d9256e673f751b0bf3cca8130044ab6/
[6] M. Ibrahim, Nurul Muah, and N. Zain (2018). Growth, Carbon Assimilation and Biochemical Changes of Polygonum minus Huds as Affected by Nitrogen Fertilization. Annual research & review in biology. DOI: 10.9734/arrb/2018/41106. https://consensus.app/papers/details/c59c8714d12551f0bf62196c432788d9/
Kata Kunci
daun kesum, hidroponik, MARDI, nitrogen, kalium
