Dalam perubatan tradisional, ubi kayu dan daunnya digunakan untuk pelbagai tujuan. Di media sosial pula, terdapat dakwaan bahawa ubi kayu boleh merawat kanser, diabetes dan pelbagai penyakit lain. Apakah yang sebenarnya ditunjukkan oleh kajian saintifik? Artikel ini meneliti bukti farmakologi ubi kayu dan membezakan antara dapatan makmal dan bukti klinikal.
Kegunaan Tradisional
Ubi kayu telah digunakan sebagai ubat herba oleh pelbagai kumpulan etnik [1]. Di beberapa tempat, daun ubi kayu digunakan sebagai sayur hijau dan untuk tujuan perubatan [2].
Ulasan tentang tanaman ubi menyatakan ubi-ubian secara umum menawarkan aktiviti antioksidan, hipoglisemik, penurun kolesterol, antimikrob dan imunomodulasi, melalui sebatian seperti fenolik, saponin, protein bioaktif, glikoalkaloid dan asid fitik [3].
Ulasan Sistematik (2023)
Ulasan sistematik paling komprehensif menyaring 1,582 kajian dan memasukkan 34 kajian. Ia mendapati ubi kayu menunjukkan pelbagai aktiviti farmakologi [4]:
| Aktiviti | Status |
|---|---|
| Antibakteria | Dilaporkan |
| Antikanser | Dilaporkan |
| Antidiabetes | Dilaporkan |
| Anti-cirit-birit | Dilaporkan |
| Anti-radang | Dilaporkan |
| Penurun kolesterol | Dilaporkan |
| Penyembuhan luka | Dilaporkan |
Namun, penyelidik menegaskan lebih banyak kajian diperlukan untuk mengasingkan fitokimia dalam ekstrak ubi kayu dan menilai sifat farmakologinya bagi mengesahkan nilai perubatan dan pemakanannya [4].
Ulasan lain turut melaporkan aktiviti antioksidan, antiradikal, antikanser, antibakteria, antikulat, anti-cirit-birit, analgesik dan racun perosak [1]. Ulasan ini juga menyatakan bahawa kajian kimia, mikrobiologi dan klinikal lanjut diperlukan untuk menentukan keberkesanan ubi kayu bagi penyakit-penyakit tersebut [1].
Kajian Daun Ubi Kayu
Antioksidan dan anti-radang
Kajian ke atas daun ubi kayu dari Reunion, Guinea dan Costa Rica mendapati [2]:
Aktiviti antioksidan (pemerangkapan radikal bebas) yang ketara.
Perencatan pengeluaran sitokin radang (IL-6, TNF-alfa, MCP-1, PGE2) dan nitrik oksida oleh makrofaj dalam ujian makmal, bergantung kepada kepekatan.
Penyelidik mencadangkan daun ubi kayu mungkin dipandang rendah dari segi potensi pemakanan dan kesihatan, termasuk untuk penyakit metabolik dengan keradangan tahap rendah [2].
Ulasan farmakologi daun (2025)
Ulasan lain melaporkan ekstrak daun ubi kayu menunjukkan aktiviti pemerangkapan radikal, anti-radang, antimikrob terhadap S. aureus dan E. coli, perencatan enzim alfa-amilase melebihi 70%, dan aktiviti antitumor terhadap sel kanser hati HepG2 dalam ujian makmal [5]. Namun, ulasan yang sama menyatakan jurang terjemahan masih wujud, termasuk keperluan ujian klinikal [5].
Ubi Kayu Kuning dan Antioksidan
Kajian tepung 18 genotip ubi kayu kuning mendapati ia berpotensi menjadi sumber antioksidan dan perencat enzim pencernaan kanji (alfa-amilase dan alfa-glukosidase), yang mungkin bermanfaat dalam keadaan tekanan oksidatif dan hiperglisemia selepas makan [6].
Kajian Ubi Kayu Diproses
Kajian terkini mendapati walaupun merebus ubi kayu melarutkan 93% vitamin C, penapaian selama 72 jam meningkatkan semula kandungan fenolik dan flavonoid dengan ketara [7]. Ini menunjukkan kaedah pemprosesan mempengaruhi bukan sahaja keselamatan, tetapi juga kandungan bioaktif.
Anti-Nutrien: Pedang Dua Mata
Ubi kayu mengandungi anti-nutrien yang boleh memberi kesan positif atau negatif bergantung kepada jumlah yang dimakan. Sesetengah sebatian ini bertindak sebagai antioksidan dan antikarsinogen, tetapi ia juga boleh mengganggu penyerapan dan penggunaan nutrien serta mungkin mempunyai kesan sampingan toksik [8].
Fitat dan polifenol mempunyai sifat antioksidan, tetapi ia mengganggu pencernaan dan penyerapan nutrien [9].
Menilai Dakwaan Popular
| Dakwaan | Status bukti |
|---|---|
| Ubi kayu merawat kanser | Ujian makmal sahaja; tiada ujian klinikal [4][5] |
| Ubi kayu menurunkan gula darah | Ujian makmal; tepung ubi kayu biasa sebenarnya GI tinggi [10] |
| Daun ubi kayu anti-radang | Ujian sel makrofaj [2] |
| Ubi kayu menyembuhkan luka | Dilaporkan dalam ulasan; kajian manusia terhad [4] |
Kenapa Bukti Makmal Tidak Mencukupi?
1. Dos berbeza. Ekstrak pekat dalam tabung uji tidak sama dengan memakan ubi kayu rebus.
2. Sianida. Ekstrak mentah mungkin mengandungi sianida yang tidak selamat untuk dimakan [11].
3. Penyerapan. Sebatian yang aktif di makmal mungkin tidak diserap dengan baik oleh badan.
4. Kesan sel tidak sama dengan kesan pada manusia. Membunuh sel kanser dalam piring makmal tidak bermakna merawat kanser pada pesakit.
Panduan Praktikal
1. Nikmati ubi kayu sebagai makanan, bukan ubat.
2. Jangan ambil ekstrak mentah ubi kayu atau daunnya sebagai rawatan.
3. Jangan hentikan rawatan perubatan untuk diabetes, kanser atau penyakit lain.
4. Berhati-hati dengan produk komersial yang mendakwa ubi kayu boleh merawat penyakit.
Peranan Diet Seimbang
Kesan sebenar ubi kayu terhadap kesihatan banyak bergantung kepada keseluruhan diet. Di kawasan yang sangat bergantung kepada ubi kayu tanpa sumber protein yang mencukupi, masalah kesihatan lebih mudah berlaku [12]. Sebaliknya, apabila ubi kayu dimakan bersama ikan, kekacang dan sayur, ia menjadi sebahagian daripada pemakanan yang seimbang.
Kesimpulan
Ulasan sistematik menunjukkan ubi kayu dan daunnya mempunyai pelbagai aktiviti farmakologi dalam kajian makmal dan haiwan, termasuk antioksidan, anti-radang, antibakteria dan antikanser. Namun, bukti klinikal pada manusia hampir tiada, dan penyelidik sendiri menegaskan perlunya kajian lanjut. Ubi kayu sepatutnya dinikmati sebagai makanan berkhasiat yang diproses dengan betul, bukan sebagai pengganti ubat.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Jangan gunakan ekstrak ubi kayu atau daunnya untuk merawat penyakit tanpa nasihat doktor.
Rujukan
[1] Barsha Sarma et al. (2023). Traditional uses, phytochemistry and therapeutic efficacy of Cassava (Manihot esculenta Crantz) – A Review. Plant Science Today. DOI: 10.14719/pst.2406.
[2] Imane Boukhers et al. (2022). Nutrition, Healthcare Benefits and Phytochemical Properties of Cassava (Manihot esculenta) Leaves Sourced from Three Countries (Reunion, Guinea, and Costa Rica). Foods. DOI: 10.3390/foods11142027.
[3] A. Chandrasekara (2016). Roots and Tuber Crops as Functional Foods: A Review on Phytochemical Constituents and Their Potential Health Benefits. International Journal of Food Science. DOI: 10.1155/2016/3631647.
[4] Siti Raudhah Noor Shifa Putri Mohidin et al. (2023). Cassava (Manihot esculenta Crantz): A Systematic Review for the Pharmacological Activities, Traditional Uses, Nutritional Values, and Phytochemistry. Journal of Evidence-based Integrative Medicine. DOI: 10.1177/2515690×231206227.
[5] Bello Oluwasesan M Bello Oluwasesan M et al. (2025). Cassava Leaves: Unlocking the Pharmacological Treasures of a Forgotten Superfood. Records of Chemical Sciences. DOI: 10.33003/frscs-2025-0402/02.
[6] Babajide Kareem et al. (2023). Antioxidant, starch-digesting enzymes inhibitory, and pasting properties of elite yellow-fleshed cassava genotypes. Unknown Journal. DOI: 10.3389/fsufs.2023.1129807.
[7] G. E. Bassey et al. (2026). Impact of Sequential Processing (Boiling and Fermentation) on the Nutritional, Anti-nutrient, and Antioxidant Profile of Manihot esculenta Tubers. bioRxiv. DOI: 10.64898/2026.03.03.709334.
[8] Julie A. Montagnac et al. (2009). Nutritional Value of Cassava for Use as a Staple Food and Recent Advances for Improvement. Comprehensive reviews in food science and food safety. DOI: 10.1111/j.1541-4337.2009.00077.x.
[9] Julie A. Montagnac et al. (2008). Processing Techniques to Reduce Toxicity and Antinutrients of Cassava for Use as a Staple Food. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety. DOI: 10.1111/j.1541-4337.2008.00064.x.
[10] T. Albishi et al. (2026). In vitro evaluation of bio-fortification effects on the nutritional quality, toxicological safety, and antioxidant of cassava (Manihot esculenta) flour, and environmental safety of processing water, using natural additives. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2025.1731737.
[11] S. Scaria et al. (2024). Cassava (Manihot esculenta Crantz)—A potential source of phytochemicals, food, and nutrition—An updated review. eFood. DOI: 10.1002/efd2.127.
[12] Gareth Osman et al. (2025). Cyanide in cassava: unveiling health risks in the lens of unsustainable food systems in Sub-Saharan Africa – a systematic review. Frontiers in Sustainable Food Systems. DOI: 10.3389/fsufs.2025.1636177.
