Ramai yang menyangka pokok kedondong mudah dibiak melalui keratan batang, sama seperti sesetengah pokok buah lain. Namun, kajian menunjukkan cerita sebenarnya lebih rumit. Kaedah yang dipilih boleh menentukan sama ada anda berjaya menghasilkan anak pokok atau tidak.
Artikel ini meneliti kajian tentang kaedah pembiakan kedondong, termasuk biji benih, keratan batang dan cantuman.
Pembiakan Melalui Biji Benih
Kaedah utama. Pembiakan kedondong biasanya dilakukan melalui biji benih [1]. Satu kajian di Chetumal, Mexico, menyimpulkan pembiakan S. dulcis lebih baik dilakukan menggunakan biji [2].
Percambahan perlahan. Namun, percambahan biji kedondong perlahan dan tidak sekata [2]. Dalam kajian ini, kadar percambahan 77% hanya dicapai selepas 2.5 bulan [2]. Biji disemai dalam tanah yang diperkaya dengan bokashi [2].
Masalah dormansi. Kehadiran dormansi menjadi halangan kepada pengeluaran anak pokok dan penggunaan komersial buah kedondong [1]. Kajian mendapati kaedah yang menjanjikan untuk mengatasi dormansi ialah skarifikasi mekanikal pada bahagian bertentangan dengan paksi embrio, diikuti rendaman dalam larutan giberelin dan sitokinin pada kepekatan 350 mg/L selama 12 jam [1].
Faktor yang Mempengaruhi Percambahan Biji
Kajian tentang faktor percambahan biji Spondias cytherea mendapati [3]:
Kematangan biji. Biji yang matang sepenuhnya mempunyai peratus percambahan jauh lebih tinggi berbanding biji separuh matang dan belum matang.
Saiz biji. Biji besar mempunyai peratus, potensi dan indeks percambahan yang lebih tinggi berbanding biji sederhana dan kecil.
Tempoh simpanan. Biji perlu disimpan selama 120 hingga 150 hari sebelum disemai.
Giberelin. Dalam kajian ini, giberelin tidak mempengaruhi percambahan biji.
Suhu. Suhu optimum percambahan ialah 20 °C hingga 28 °C.
Perhatikan bahawa dapatan tentang giberelin ini berbeza dengan kajian dormansi di atas, yang menggunakan giberelin bersama sitokinin selepas skarifikasi [1]. Perbezaan kaedah mungkin menjelaskan percanggahan ini.
Teknik Semaian
Kajian teknik semaian S. cytherea mendapati buah tidak sesuai digunakan terus untuk menyemai anak pokok, manakala biji masak mempunyai peratus percambahan yang lebih tinggi [4]. Semaian dalam bekas membolehkan anak pokok dilindungi daripada kerosakan dan mudah dipindahkan [4].
Keadaan yang menggalakkan percambahan dan pertumbuhan anak pokok termasuk [4]:
Kelembapan tanah yang tinggi.
Kelembapan relatif udara 80% hingga 90%.
Teduhan sebanyak 30%.
Pembiakan Melalui Keratan Batang: Kadar Kejayaan Rendah
Kajian Mexico. Keratan batang sepanjang 30 cm dengan diameter berbeza diuji daripada pokok berumur 1.5, 2.5 dan 8 tahun [2]. Hanya keratan paling tebal daripada pokok berumur 1.5 tahun menghasilkan akar dan pucuk yang banyak [2]. Secara keseluruhan, pembiakan melalui keratan mungkin dilakukan, tetapi kadar kejayaannya rendah, hanya 8.8% [2].
Kajian hormon IAA. Kajian lain menguji enam kepekatan hormon asid indol-3-asetik (IAA) dan tiga tempoh rendaman pada keratan S. dulcis dan S. tuberosa [5]. Pengkaji menyimpulkan pembiakan vegetatif melalui keratan berkayu S. dulcis tidak berdaya maju untuk menghasilkan anak pokok [5]. Sebaliknya, keratan S. tuberosa memberi hasil yang memuaskan [5].
Dapatan ini menunjukkan bahawa walaupun spesies Spondias lain mungkin mudah dibiak melalui keratan, kedondong bukanlah salah satunya. Pengkaji menyatakan kajian baharu tentang teknik ini untuk kedondong masih diperlukan [5].
Bagaimana dengan Cantuman?
Kajian yang diteliti tidak menguji cantuman kedondong secara khusus. Namun, ulasan umum tentang cantuman pokok buah menyatakan teknik ini mempunyai banyak kelebihan [6]:
Mengelakkan tempoh juvenil yang panjang.
Mengubah seni bina pokok.
Meningkatkan produktiviti.
Menyesuaikan pokok dengan keadaan persekitaran yang tidak sesuai.
Membangunkan ketahanan terhadap serangga perosak dan penyakit.
Had utama cantuman ialah ketidakserasian antara sion (pucuk) dan batang penanti [6]. Ini boleh berpunca daripada jarak genetik yang tidak mencukupi, faktor fisiologi atau biokimia, dan perbezaan metabolik [6].
Kejayaan cantuman juga bergantung kepada keadaan iklim, peringkat pertumbuhan sion dan batang penanti, serta kaedah cantuman [7]. Persekitaran terkawal yang menggalakkan penyembuhan dan pembentukan kalus menghasilkan kejayaan cantuman yang lebih baik [7].
Kajian genetik menunjukkan S. cytherea merupakan spesies paling berbeza dalam genus Spondias [8]. Ini mungkin bermakna pemilihan batang penanti daripada spesies Spondias lain perlu dibuat dengan berhati-hati, walaupun perkara ini belum diuji secara langsung untuk kedondong.
Memilih Kaedah yang Sesuai
| Kaedah | Kelebihan | Kelemahan |
|---|---|---|
| Biji benih | Kadar percambahan agak tinggi (77%) [2] | Perlahan, tidak sekata, ada dormansi [2] [1] |
| Keratan batang | Mungkin dilakukan dengan keratan tebal [2] | Kadar kejayaan sangat rendah (8.8%) [2] |
| Cantuman | Banyak kelebihan umum [6] | Belum dikaji khusus untuk kedondong |
Panduan Praktikal
Gunakan biji daripada buah yang masak sepenuhnya dan pilih biji yang besar.
Bersabar; percambahan boleh mengambil masa lebih dua bulan.
Semai dalam bekas di bawah teduhan separa dan kekalkan kelembapan tanah.
Jangan bergantung kepada keratan batang kerana kadar kejayaannya rendah.
Pertimbangkan membeli anak pokok daripada nurseri berdaftar yang menjual bahan tanaman bermutu.
Jika menggunakan racun kulat atau racun perosak di nurseri, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang teknik pembiakan dan sumber bahan tanaman.
Kesimpulan
Kajian menunjukkan kedondong lebih baik dibiak melalui biji benih, walaupun percambahannya perlahan dan dipengaruhi dormansi. Biji yang matang dan besar memberikan hasil terbaik. Pembiakan melalui keratan batang mempunyai kadar kejayaan yang sangat rendah dan dianggap tidak berdaya maju dalam satu kajian. Cantuman mempunyai banyak kelebihan secara umum, tetapi masih belum dikaji secara khusus untuk kedondong.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja. Sila dapatkan nasihat pegawai pertanian sebelum memulakan pengeluaran anak pokok secara komersial.
Rujukan
[1] P. D. de Souza et al. (2020). Dormancy overcoming in seeds of cajá-manga (Spondias dulcis). Unknown Journal. DOI: 10.14295/cs.v11i0.3341.
[2] Roberta Castillo-Martínez et al. (2024). Spondias dulcis propagation by seeds and stem cuttings. Agro Productividad. DOI: 10.32854/agrop.v17i7.2643.
[3] Wen-Jiang Xu (2012). Factors Related to the Seed Germination of Spondias cytherea. Unknown Journal.
[4] Qing-Mei Zhang (2007). Study on Nursery Technique for Spondias cytherea. Subtropical Plant Science.
[5] G. Rocha et al. (2019). VEGETATIVE PROPAGATION OF Spondias tuberosa E Spondias dulcis WITH THE USE OF IMMERSION IN INDOLE ACETIC ACID. Revista Caatinga. DOI: 10.1590/1983-21252019v32n401rc.
[6] Fariborz Habibi et al. (2022). Physiological, biochemical, and molecular aspects of grafting in fruit trees. Horticulture Research. DOI: 10.1093/hr/uhac032.
[7] N. Bhandari (2021). Seasonal Variability and Propagation Environment to Graft Success and Growth of Sapling in Tropical and Subtropical Fruit Crops: A Review. Agricultural Reviews. DOI: 10.18805/ag.r-161.
[8] C. A. Santos et al. (2008). Inter-relações genéticas entre espécies do gênero Spondias com base em marcadores AFLP. Revista Brasileira De Fruticultura. DOI: 10.1590/s0100-29452008000300028.
