Asam gelugur terkenal kerana kandungan asid hidroksisitrik (HCA), sebatian yang sering dikaitkan dengan pengurusan berat badan. Tetapi berapa banyak HCA sebenarnya terdapat dalam buah ini? Adakah semua pokok sama? Dan bagaimana pemprosesan mempengaruhi kandungannya?
Artikel ini meneliti kajian tentang kandungan HCA dalam asam gelugur, termasuk kajian penting oleh penyelidik di Malaysia.
Apa Itu HCA?
Asid (-)-hidroksisitrik ialah asid utama dalam kulit buah Garcinia cambogia, Garcinia indica dan Garcinia atroviridis [1]. HCA merupakan terbitan asid sitrik [2].
HCA telah ditunjukkan sebagai perencat kuat enzim ATP-sitrat liase [1]. Enzim ini memecahkan sitrat kepada oksaloasetat dan asetil-KoA [1]. Perencatan tindak balas ini mengehadkan bekalan unit asetil-KoA yang diperlukan untuk sintesis asid lemak dan lipogenesis semasa diet tinggi karbohidrat [1].
Kajian haiwan yang meluas menunjukkan HCA menyekat sintesis asid lemak, lipogenesis dan pengambilan makanan, serta menyebabkan penurunan berat badan [1]. Namun, beberapa kajian klinikal pada manusia menunjukkan dapatan yang kontroversi [1].
Kajian FRIM: Kepelbagaian Genotip di Semenanjung Malaysia
Penyelidik dari Institut Penyelidikan Perhutanan Malaysia (FRIM) menyaring genotip asam gelugur dari beberapa populasi di Semenanjung Malaysia untuk mengenal pasti yang mempunyai kandungan HCA tinggi [2]. Buah masak dihiris dan dikeringkan dalam ketuhar pada suhu 50 °C selama tiga hari sebelum dianalisis menggunakan HPLC [2].
Purata kandungan HCA bagi setiap populasi adalah seperti berikut [2]:
| Populasi | Julat purata HCA (% w/w) |
|---|---|
| Tapah, Perak | 18.02 – 28.36 |
| Yan, Kedah | 21.91 – 27.03 |
| Bukit Gantang, Perak | 5.35 – 46.66 |
| Jeli, Kelantan | 31.65 – 57.21 |
Kandungan HCA dalam setiap genotip berbeza daripada tidak dapat dikesan hingga dapat dikesan [2]. Daripada 69 genotip, hanya 10 dipilih sebagai genotip yang diingini kerana mempunyai HCA melebihi 50% w/w [2]. Genotip unggul ini akan digunakan untuk pembiakan klon dan pembangunan klon pada masa hadapan [2].
Maksudnya. Tidak semua pokok asam gelugur kaya dengan HCA. Pokok dari Jeli, Kelantan cenderung mempunyai kandungan tertinggi dalam kajian ini, tetapi variasi dalam setiap populasi juga besar.
Angka dari Kajian Lain
Kandungan HCA yang dilaporkan berbeza mengikut kaedah pengekstrakan dan sampel:
| Kajian | Bahan | Kandungan HCA |
|---|---|---|
| Ekstrak buah, kajian sel | Ekstrak buah | 11.35% w/w [3] |
| Ekstrak etanol buah dari selatan Thailand | Ekstrak mentah | 49.50% (495.01 mg/g) [4] |
| Ekstrak buah, kajian burung puyuh | Ekstrak mentah | 43.51% (435.14 mg/g) [5] |
| Pekatan minuman MARDI | Produk akhir | Kira-kira 170 mg/100 mL [6] |
Perbezaan ini menunjukkan bahawa angka HCA perlu dibaca dengan berhati-hati, kerana ia bergantung kepada sama ada yang diukur ialah buah kering, ekstrak atau produk akhir.
Kesan Peringkat Kematangan
Satu kajian menilai kandungan HCA pada tiga indeks kematangan buah [7]. Tiada perbezaan signifikan dalam tahap keasidan antara sampel berumur 3 bulan dan 4 bulan [7]. Analisis HCA juga hanya menunjukkan perbezaan kecil antara kedua-dua peringkat kematangan [7].
Kajian lain menjejak perkembangan buah dari pembungaan hingga terlebih masak [8]. Buah mula matang kira-kira 85 hari selepas berbunga dan gugur dari pokok apabila terlebih masak sekitar hari ke-125 [8]. Keasidan buah sangat tinggi, dengan pH serendah 2.41 hingga 2.60 [8]. Kandungan asid askorbik (vitamin C) pula dianggap rendah, iaitu 0.77 hingga 1.35 mg/100 g [8].
Kesan Rawatan Sebelum Pemprosesan
Kajian yang bertujuan meningkatkan kepekatan HCA dalam serbuk asam gelugur menguji sepuluh rawatan awal berbeza [7]. Semua rawatan yang menggunakan natrium metabisulfit memberikan kandungan keasidan yang jauh lebih rendah berbanding rawatan tanpanya [7].
Rawatan celur dan penambahan enzim memberikan kandungan keasidan optimum, iaitu 45.6% dan 46.84% masing-masing [7]. Kandungan HCA bagi sampel celur ialah 1.23 g dan sampel tambahan enzim ialah 1.87 g per sampel kering beku [7].
Kestabilan HCA Semasa Penyimpanan
Kajian kestabilan serbuk asam gelugur kaya HCA mendapati kandungan HCA meningkat sebanyak 31% selepas satu dan dua bulan penyimpanan dipercepat berbanding nilai awal [9]. Namun, pada bulan ketiga, penurunan diperhatikan dalam kedua-dua jenis pembungkusan [9]. Antara bulan ketiga dan keempat, HCA menurun sebanyak 32% dalam botol HDPE dan 41% dalam botol PET [9].
Secara keseluruhan, HCA kekal stabil sehingga tiga bulan penyimpanan dipercepat, bersamaan 18 bulan penyimpanan masa sebenar [9].
Masalah Kestabilan dan Penyelesaian
HCA sangat tidak stabil dalam keadaan tertentu, sekali gus mengehadkan bioketersediaannya [10]. Untuk mengatasi masalah ini, satu kajian mengkapsulkan ekstrak air kulit buah asam gelugur dalam nanopartikel kitosan [10]. Nanopartikel optimum bersaiz 140 nm dengan kecekapan pengkapsulan yang tinggi (87.55%) [10].
Panduan Praktikal
Jangan anggap semua asam gelugur sama; kandungan HCA sangat berbeza antara pokok.
Bagi pengusaha, pertimbangkan bahan tanaman daripada genotip HCA tinggi yang dikenal pasti oleh institusi penyelidikan.
Keringkan buah dengan betul pada suhu terkawal untuk mengekalkan kualiti.
Simpan produk serbuk dalam bekas kedap dan gunakan dalam tempoh yang disyorkan.
Jika racun perosak digunakan pada pokok, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, dan patuhi tempoh selamat sebelum menuai.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pemprosesan buah, serta FRIM tentang genotip terpilih.
Kesimpulan
HCA ialah asid utama dalam kulit buah asam gelugur dan merencat enzim yang terlibat dalam pembentukan lemak. Kajian FRIM mendapati kandungan HCA sangat berbeza antara 69 genotip di Semenanjung Malaysia, dengan hanya 10 genotip melebihi 50% w/w. Rawatan pemprosesan dan tempoh penyimpanan turut mempengaruhi kandungan HCA. Bagi pengusaha, pemilihan bahan tanaman dan kaedah pemprosesan yang betul adalah kunci kepada produk berkualiti.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Sila rujuk doktor sebelum mengambil sebarang suplemen untuk pengurusan berat badan.
Rujukan
[1] B. Jena et al. (2002). Chemistry and biochemistry of (-)-hydroxycitric acid from Garcinia. Journal of agricultural and food chemistry. DOI: 10.1021/jf010753k.
[2] F. F. Md Ariff et al. (2024). Quantification of hydroxycitric acid in selected genotypes of Garcinia atroviridis Griff ex T. Anders. collected from four populations in Peninsular Malaysia. Food Research. DOI: 10.26656/fr.2017.8(s4).21.
[3] D. Susanti et al. (2020). Lipid Accumulation Modulation by Garcinia atroviridis Fruit Extract in 3T3-L1 Adipocyte Cells. Journal of Biologically Active Products from Nature. DOI: 10.1080/22311866.2020.1804448.
[4] A. Niyomdecha et al. (2022). Antibacterial activity of ethanol extract of asam gelugur (Garcinia atroviridis) fruits from Southern Thailand. The Thai Journal of Pharmaceutical Sciences. DOI: 10.56808/3027-7922.2580.
[5] Tanpa nama pengarang (2025). Antibacterial activity of asam gelugur (Garcinia atroviridis) fruit extract and productive performance of Japanese quails (Coturnix coturnix japonica) fed with Garcinia atroviridis powder. International Journal of Agricultural Technology. DOI: 10.63369/ijat.2025.21.6.2443-2460.
[6] Norzaleha Kasim et al. (2025). Development and Characterization of a Beverage Concentrate from Garcinia atroviridis Fruit and Leaf. Asian Food Science Journal. DOI: 10.9734/afsj/2025/v24i11827.
[7] Hussain Zaki U. K. et al. (2024). Enhancing Hydroxycitric Acid Yield in Garcinia atroviridis: A Strategic Optimization Approach. Journal of Food and Nutrition Research. DOI: 10.12691/jfnr-12-5-1.
[8] O. N. Allisha et al. (2020). Development of Garcinia Atroviridis (Asam Gelugur) during Fruit Growth. Journal of Advanced Research in Materials Science. DOI: 10.37934/arms.73.1.1220.
[9] Hussain Zaki U. K. et al. (2024). Assessment of Shelf-Life Stability and Bioactive Potency of HCA-Rich Garcinia Atroviridis Powder to Address Obesity and Metabolic Health. Journal of Food and Nutrition Research. DOI: 10.12691/jfnr-12-11-4.
[10] N. Yusof et al. (2020). Encapsulation and characterization of Garcinia atroviridis rinds water extracts loaded nanoparticles. Journal of Food Science. DOI: 10.26656/fr.2017.4(6).s08.
