Durian merupakan komoditi pertanian utama di Thailand dengan nilai ekonomi tinggi, khususnya varieti yang memperoleh pensijilan Geographic Indication (GI) seperti durian Pak Chong. Pensijilan GI menekankan ciri unik hasil tanaman yang berpunca daripada keadaan tanah, iklim, dan amalan penanaman tertentu. Walau bagaimanapun, untuk mengekalkan status premium ini, petani berdepan dengan pelbagai risiko yang boleh menjejaskan hasil, kualiti, serta kelestarian pengeluaran. Kajian kes di Pak Chong menggunakan kaedah House of Risk (HOR) telah mengenal pasti 31 peristiwa risiko dan 17 agen risiko yang mempengaruhi pengeluaran durian .
Risiko Berkaitan Faktor Tanah
Kualiti tanah memainkan peranan kritikal dalam kesihatan pokok durian. Antara cabaran utama ialah:
- Saliniti tanah yang tinggi boleh menyebabkan keguguran daun sehingga 100% dalam keadaan ekstrem, mengganggu fotosintesis dan pertumbuhan pokok.
- pH tanah rendah mengurangkan ketersediaan nutrien, menjejaskan penyerapan dan keseimbangan zat penting.
- Saliran tanah lemah menimbulkan risiko pengumpulan air dan reput akar akibat kelembapan berlebihan.
Masalah-masalah ini memberi kesan terus kepada pertumbuhan vegetatif dan kualiti buah, sekaligus menjejaskan keupayaan petani memenuhi piawaian .
Risiko Berkaitan Pengurusan Air
Air merupakan faktor penentu hasil durian, namun ia juga menjadi sumber risiko:
- Kekurangan air semasa pembungaan menyebabkan bilangan bunga berkurangan dan buah cacat.
- Kelembapan berlebihan akibat pengairan berlebihan atau hujan lebat menggalakkan jangkitan kulat seperti Phytophthora yang menyebabkan reput akar.
- Saliniti air pengairan menjejaskan pertumbuhan, menyebabkan saiz buah mengecil dan hasil merosot.
Kajian menunjukkan pengairan optimum sebanyak 200 liter sehari bagi setiap pokok mampu mengekalkan kuantiti dan kualiti buah, menegaskan kepentingan pengurusan air yang seimbang
Risiko Berkaitan Faktor Iklim
Perubahan iklim menambah lagi cabaran penanaman durian GI:
- Variasi suhu menjejaskan proses fisiologi pokok.
- Corak hujan tidak menentu menyebabkan stres tanaman, sekali gus mengurangkan kualiti hasil.
- Fenomena cuaca ekstrem seperti angin kencang menyebabkan keguguran bunga dan buah.
Kajian lapangan mendapati lebih daripada 90% petani di Surat Thani mengakui perubahan iklim memberi kesan ketara terhadap penanaman durian, dan lebih separuh daripada mereka telah mengambil langkah adaptasi.
Risiko Berkaitan Amalan Ladang
Amalan pengurusan yang tidak sesuai turut menjadi faktor risiko utama, antaranya:
- Penggunaan baja tidak seimbang menyebabkan pertumbuhan tidak seragam dan kualiti buah menurun.
- Pengurusan kanopi yang lemah menjejaskan kadar fotosintesis, memperlahankan pertumbuhan buah.
- Kawalan perosak tidak berkesan akibat penggunaan racun kimia yang salah masa atau salah cara, mengurangkan keberkesanan perlindungan tanaman.
Tambahan pula, faktor manusia seperti kurangnya pemerhatian terhadap tingkah laku pokok dan kelemahan dalam pengetahuan pengurusan nutrien dikenal pasti sebagai agen risiko kritikal yang boleh mencetuskan beberapa masalah serentak
Kesimpulan
Analisis risiko dalam penanaman durian GI di Pak Chong menunjukkan cabaran utama berpunca daripada faktor tanah, air, iklim, dan amalan ladang. Setiap faktor saling berkait, dan kegagalan menguruskannya secara bersepadu boleh menjejaskan status premium durian GI. Oleh itu, pengurusan risiko yang sistematik amat diperlukan untuk memastikan kelestarian, kualiti, dan daya saing durian GI Thailand di pasaran global.
Rujukan
Jittamai, P., Toek, S., Sathaporn, P., Kongkanjana, K., & Chanlawong, N. (2025). Risk Mitigation in Durian Cultivation in Thailand Using the House of Risk (HOR) Method: A Case Study of Pak Chong GI Durian. Sustainability, 17(222). https://doi.org/10.3390/su17010222
