Dedak padi ialah bahan tambahan yang terbukti meningkatkan hasil cendawan tiram kerana ia membekalkan nitrogen dan nutrien yang kurang dalam habuk kayu atau jerami. Kajian menunjukkan kadar sekitar 10% hingga 15% sering memberikan hasil terbaik. Namun, terlalu banyak dedak boleh meningkatkan risiko pencemaran, jadi kadar yang sederhana lebih selamat.
Kenapa Media Perlu Bahan Tambahan
Habuk kayu dan jerami kaya dengan karbon tetapi rendah nitrogen. Satu kajian menyatakan bahan berlignoselulosa yang digunakan untuk penanaman cendawan tiram mempunyai kandungan nitrogen yang agak rendah, iaitu antara 0.03% hingga 1.0%. Oleh itu, penambahan nitrogen ialah penentu utama hasil [7]. Nitrogen membantu enzim cendawan bekerja dan membantu cendawan menggunakan karbon dalam media dengan lebih cekap [7].
Bukti Kajian tentang Dedak Padi
Beberapa kajian menunjukkan kesan dedak padi yang jelas:
Habuk kayu + dedak padi. Kajian di Nigeria menguji tujuh bahan tambahan pada habuk kayu. Habuk kayu dengan dedak padi memberikan kecekapan biologi tertinggi sebanyak 68.74%, berbanding hanya 17.98% tanpa bahan tambahan [1].
Kadar 15% dedak padi. Satu lagi kajian di Nigeria mendapati campuran 15% dedak padi dan 85% habuk kayu memberikan hasil tertinggi. Bongkah tanpa dedak padi memberikan hasil paling rendah [6].
Jerami padi + dedak padi. Kajian di Mesir mendapati jerami padi dengan 15% dedak padi memberikan hasil keseluruhan dan kecekapan biologi tertinggi. Ini diikuti oleh jerami padi dengan 10% dedak padi [5].
Perbandingan jenis dedak. Kajian di India yang menggunakan 10% pelbagai jenis dedak mendapati dedak padi memberikan hasil tertinggi, iaitu 655 g dengan kecekapan biologi 131%, mengatasi dedak gandum [4].
Dedak Gandum sebagai Alternatif
Dedak gandum juga berkesan. Kajian di India mendapati penambahan hanya 2% dedak gandum meningkatkan hasil sekitar 44.9% hingga 48.3% berbanding kawalan bagi tiga spesies cendawan tiram. Kesan yang serupa diperoleh dengan 2% dedak padi [3].
Hati-hati: Terlalu Banyak Dedak Meningkatkan Pencemaran
Dedak bukan “lebih banyak, lebih baik”. Kajian di Nigeria menggunakan habuk kayu pain yang ditapai dengan 0% hingga 20% dedak gandum. Hasil tertinggi, iaitu 683.9 g setiap 500 g media dengan kecekapan biologi 136.8%, diperoleh pada kadar 15% [2]. Namun, bilangan bongkah tercemar meningkat seiring dengan kadar dedak sehingga 20% [2]. Penyelidik juga mengingatkan kadar melebihi 15% mungkin mengurangkan hasil [2].
Ini selari dengan pengetahuan bahawa kulat hijau Trichoderma lebih suka media kaya nitrogen. Oleh itu, jika anda menaikkan kadar dedak, pastikan rawatan haba dan kebersihan juga dipertingkatkan.
Kapur dan Bahan Lain
Formula media biasanya juga mengandungi kapur. Kajian di Ethiopia mendapati kadar kapur 4% dan urea 1% paling baik untuk meningkatkan hasil dua spesies cendawan tiram. Media asas dalam kajian itu mengandungi 90% bahan utama, 8% dedak gandum dan 2% gipsum [8].
Contoh Formula Permulaan
Berikut ialah contoh formula permulaan yang boleh diuji dalam skala kecil. Peratusan ini hanyalah titik mula dan perlu disesuaikan dengan keputusan sebenar di ladang anda:
Habuk kayu: 85% hingga 90%
Dedak padi: 10% hingga 15%
Kapur: 1% hingga 2%
Air secukupnya sehingga media lembap tetapi tidak menitis
Uji dua atau tiga kadar dedak (contohnya 5%, 10% dan 15%) dengan bilangan bongkah yang sama. Rekod hasil dan bilangan bongkah tercemar untuk setiap kadar.
Tips Memilih Dedak Padi
Pilih dedak yang baru dan kering. Dedak lama mudah berkulat dan berbau tengik.
Simpan dalam bekas tertutup, jauh daripada lembapan.
Gaul sekata dengan habuk kayu sebelum menambah air.
Beli daripada kilang padi yang konsisten supaya kualiti tidak berubah-ubah.
Soalan Lazim
Berapa peratus dedak padi yang terbaik?
Beberapa kajian mendapati 15% memberikan hasil tertinggi [2][5][6], tetapi kadar 10% juga memberikan keputusan yang sangat baik [4][5] dengan risiko pencemaran yang lebih rendah.
Bolehkah tanam tanpa dedak?
Boleh, tetapi hasil biasanya jauh lebih rendah. Dalam satu kajian, kecekapan biologi tanpa bahan tambahan hanya 17.98% [1].
Kenapa bongkah lebih banyak berkulat selepas tambah dedak?
Bilangan bongkah tercemar meningkat dengan kadar dedak yang lebih tinggi [2]. Pastikan rawatan haba mencukupi dan kurangkan kadar dedak jika masalah berterusan.
Kesimpulan
Dedak padi ialah bahan tambahan yang murah dan berkesan untuk meningkatkan hasil cendawan tiram. Kajian menyokong kadar sekitar 10% hingga 15%, dengan amaran bahawa kadar yang terlalu tinggi meningkatkan risiko pencemaran. Mulakan dengan kadar sederhana, uji di ladang sendiri, dan pilih kadar yang memberikan keseimbangan terbaik antara hasil dan bongkah yang sihat.
Rujukan
[1] O. Idowu (2021). Evaluation of selected organic residues as supplements on growth and yield of Oyster mushroom, Pleurotus florida. Pan African Journal of Life Sciences. DOI: 10.36108/pajols/1202/50.0180.
[2] T. O. Oseni et al. (2012). Effect of Wheat Bran Supplement on Growth and Yield of Oyster Mushroom (Pleurotus Ostreatus) on Fermented Pine Sawdust Substrate.
[3] J. Kumar (2009). Effect of supplementation of substrate with brans and oil cakes on yield of oyster mushroom (Pleurotus spp.). Indian Phytopathology.
[4] Siddhant et al. (2015). Effect of cereal, millet and legume bran supplement on yield and biological efficiency of oyster mushroom (Pleurotus flabellatus). Mushroom Research.
[5] H. Nasr et al. (2016). The Productivity and Fruit Bodies Quality of Oyster Mushroom (Pleurotus florida) as Affected by Some Organic Supplementations. Zagazig Journal of Agricultural Research. DOI: 10.21608/zjar.2016.101012.
[6] S. Ugwu (2021). Development of a modified environment for oyster mushroom (Pleurotus ostreatus) production system for rural use in Southeast Nigeria. Nigerian Journal of Technology. DOI: 10.4314/njt.v40i3.17.
[7] Udheer et al. (2021). Effects of Nitrogen Supplementation with Wheat Straw on Productivity of Pleurotus djamor (Rumph. ex Fr.) Boedijn.
[8] Tirngo Begashaw et al. (2025). The influence of substrate, urea supplementation, and liming on the yield and antioxidant activities of Pleurotus sajor-caju M2345 and Pleurotus ostreatus M2191. Kuwait Journal of Science. DOI: 10.1016/j.kjs.2025.100456.
