Ara tanah ialah tumbuhan herba kecil daripada famili Euphorbiaceae. Nama botani yang dinyatakan dalam buku Tumbuhan Liar Berkhasiat Ubatan ialah Euphorbia hirta Linn.
Tumbuhan ini mudah ditemukan tumbuh liar di kawasan sekitar rumah dan di dalam pasu bunga. Walaupun sering dianggap sebagai rumpai, ara tanah direkodkan mempunyai beberapa kegunaan dalam amalan perubatan tradisional. Namun begitu, sumber turut menyatakan bahawa tumbuhan ini beracun, maka penggunaannya memerlukan perhatian dan tidak boleh dianggap bebas risiko.
Habitat
Ara tanah mudah tumbuh secara liar di:
- Halaman rumah; dan
- Pasu bunga.
Habitat tersebut menunjukkan bahawa tumbuhan ini mampu hidup di kawasan yang sering terganggu oleh aktiviti manusia. Ia boleh muncul tanpa ditanam dan berkembang sebagai tumbuhan liar di sekitar kediaman.
Ciri morfologi
Ara tanah ialah tumbuhan herba semusim yang bersaiz kecil. Ketinggiannya sekitar 15 hingga 30 cm.
Batangnya bercabang rendah, manakala keseluruhan tumbuhan mempunyai bulu-bulu halus. Ciri ini dapat diperhatikan pada batang dan bahagian vegetatifnya.
Ciri daun
Daun ara tanah mempunyai beberapa ciri utama:
- Tersusun secara bersetentangan;
- Berbentuk bujur panjang;
- Membulat pada bahagian pangkal;
- Berwarna hijau;
- Biasanya mempunyai belang ungu muda; dan
- Mempunyai tepi daun bergerigi.
Susunan daun yang bersetentangan bermaksud dua helai daun tumbuh pada kedudukan yang berlawanan pada buku batang yang sama.
Ciri bunga
Bunga ara tanah terdapat dalam jambak berbentuk tongkol dan berwarna merah jambu. Jambak bunga tersebut keluar dari celah daun.
Berdasarkan gambar dalam sumber, bunga ara tanah bersaiz kecil dan berkumpul rapat pada bahagian buku atau ketiak daun.
Bahagian tumbuhan yang digunakan
Sumber menyatakan penggunaan beberapa bahagian ara tanah, termasuk:
- Getah batang; dan
- Keseluruhan tumbuhan yang dicampurkan dengan tumbuhan lain.
Walau bagaimanapun, sumber tidak memberikan sukatan bahan, tempoh penggunaan atau prosedur penyediaan yang terperinci.
Penggunaan tradisional untuk bengkak kelopak mata
Getah daripada batang ara tanah dijadikan ubat tradisional untuk bengkak pada kelopak mata.
Catatan ini menerangkan penggunaan tradisional yang direkodkan dalam buku. Namun, getah tumbuhan daripada famili Euphorbiaceae boleh bersifat merengsa, dan sumber sendiri menyatakan bahawa ara tanah ialah tumbuhan beracun. Oleh itu, getahnya tidak wajar disapu berhampiran mata tanpa penilaian keselamatan profesional.
Campuran untuk masalah kulit
Ara tanah turut dicampurkan dengan paku roman, yang dinyatakan dengan nama saintifik Ceratopteris thalictroides.
Campuran tersebut digunakan sebagai pupuk pada:
- Bisul;
- Kurap; dan
- Bengkak pada kulit.
Pupuk merujuk kepada bahan tumbuhan yang disediakan dan diletakkan pada bahagian luar tubuh. Buku tidak menerangkan nisbah campuran, bahagian tumbuhan yang digunakan atau tempoh pupuk dibiarkan pada kulit.
Sifat tumbuhan yang dinyatakan
Ara tanah diterangkan sebagai tumbuhan yang mempunyai rasa pahit dan masam. Sumber turut menyatakan bahawa tumbuhan ini bersifat:
| Sifat | Maksud penggunaan dalam sumber |
|---|---|
| Diuretik | Berkaitan dengan peningkatan pengeluaran air kencing |
| Antipruritik | Digunakan untuk mengurangkan rasa gatal |
| Antibengkak | Digunakan untuk mengurangkan bengkak |
Maklumat tersebut merupakan keterangan dalam sumber tradisional dan tidak disertai dengan data dos, ujian klinikal atau mekanisme farmakologi.
Sifat beracun
Perkara penting yang dinyatakan secara jelas dalam buku ialah ara tanah merupakan tumbuhan beracun.
Keterangan ini menunjukkan bahawa kewujudan kegunaan tradisional tidak bermaksud tumbuhan tersebut selamat digunakan secara bebas. Risiko mungkin bergantung pada:
- Bahagian tumbuhan;
- Jumlah yang digunakan;
- Cara penyediaan;
- Tempoh pendedahan; dan
- Kawasan tubuh yang terkena.
Penggunaan getah pada kulit, terutamanya berhampiran mata, memerlukan perhatian kerana bahan tumbuhan boleh menyebabkan iritasi.
Ringkasan ciri dan kegunaan
| Aspek | Keterangan |
|---|---|
| Nama botani | Euphorbia hirta Linn. |
| Famili | Euphorbiaceae |
| Jenis tumbuhan | Herba semusim |
| Ketinggian | 15–30 cm |
| Habitat | Halaman rumah dan pasu bunga |
| Ciri batang | Bercabang rendah dan berbulu halus |
| Ciri daun | Bersetentangan, bujur panjang, tepi bergerigi |
| Ciri bunga | Jambak tongkol berwarna merah jambu |
| Penggunaan tradisional | Bengkak kelopak mata, bisul, kurap dan bengkak kulit |
| Sifat yang dinyatakan | Diuretik, antipruritik dan antibengkak |
| Amaran | Tumbuhan beracun |
Kepentingan etnobotani
Catatan mengenai ara tanah menunjukkan bahawa tumbuhan liar di sekitar kediaman turut menjadi sebahagian daripada pengetahuan perubatan tradisional.
Masyarakat mengenal pasti tumbuhan ini melalui:
- Bentuk dan susunan daun;
- Kehadiran bulu halus;
- Warna jambak bunga;
- Getah batang; dan
- Habitat pertumbuhannya.
Dokumentasi seperti ini penting untuk merekodkan pengetahuan tradisional. Namun, kajian lanjut diperlukan bagi menentukan kandungan kimia, tahap ketoksikan dan keselamatan penggunaannya.
Kata kunci: ara tanah, Euphorbia hirta, Euphorbiaceae, tumbuhan liar, herba semusim, getah batang, bisul, kurap, bengkak kulit, diuretik, antipruritik, antibengkak, tumbuhan beracun, perubatan tradisional, etnobotani
Sumber Rujukan
Aman, R. Tumbuhan Liar Berkhasiat Ubatan. Entri “Ara Tanah”, halaman 6.
