Langsat dan duku bukan sahaja sedap dimakan, tetapi juga mengandungi sebatian antioksidan. Satu bab buku menyatakan buah langsat menunjukkan potensi antioksidan sekunder yang kuat, seperti yang diukur melalui ujian pengkelatan besi (II), dan turut mengandungi antioksidan larut lemak [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang kandungan fenolik, flavonoid dan aktiviti antioksidan dalam isi, biji dan daun langsat serta duku, termasuk kajian oleh penyelidik Universiti Sultan Zainal Abidin di Terengganu.
Isi Buah Duku: Kajian UniSZA
Satu kajian oleh penyelidik Universiti Sultan Zainal Abidin dan rakan menguji isi buah duku menggunakan empat pelarut berbeza, iaitu etanol 50%, air, aseton dan kloroform [2]. Dapatannya [2]:
-
Etanol 50% menghasilkan hasil pengekstrakan tertinggi (10.81%).
-
Ekstrak air mempunyai jumlah kandungan fenolik tertinggi (152.91 mg GAE/100 g) dan flavonoid tertinggi (1,669.72 mg QE/100 g).
-
Ekstrak air juga menunjukkan aktiviti antioksidan DPPH (68.51%) dan ABTS tertinggi berbanding ekstrak lain.
-
Terdapat korelasi yang signifikan antara jumlah fenolik dan aktiviti ABTS.
Pengkaji menyatakan ekstrak buah ini berpotensi sebagai sumber agen antioksidan semula jadi yang murah untuk industri makanan [2].
Bahagian Buah Duku dari Terengganu
Satu kajian lain oleh penyelidik UniSZA dan Chiang Mai University menganalisis bahagian berbeza buah duku yang ditanam di Terengganu, iaitu keseluruhan buah, isi, kulit dan biji [3]. Dapatannya [3]:
-
Biji mempunyai kandungan fenolik tertinggi, iaitu 116.84 mg GAE/g ekstrak (dirawat dengan natrium metabisulfit dan dikeringkan pada 80°C).
-
Isi buah mempunyai kandungan fenolik terendah.
-
Biji juga mempunyai kapasiti antioksidan tertinggi berbanding bahagian lain.
Biji Langsat lawan Biji Duku
Satu kajian di Sam Ratulangi University membandingkan ekstrak metanol biji langsat dan biji duku [4]:
| Ciri | Biji langsat | Biji duku |
|---|---|---|
| Sebatian dikesan | Alkaloid, triterpenoid, saponin | Alkaloid, flavonoid, tanin, triterpenoid, steroid, saponin |
| IC50 DPPH | 57.69 µg/mL | 31.40 µg/mL |
| Kategori | Kuat | Sangat kuat |
Sebagai perbandingan, vitamin C mempunyai IC50 8.03 µg/mL [4]. Nilai IC50 yang lebih rendah bermakna aktiviti antioksidan yang lebih kuat.
Pecahan biji. Satu kajian di Universitas Halu Oleo mendapati pecahan etil asetat biji L. domesticum mempunyai aktiviti antiradikal yang sangat kuat (IC50 8.94 µg/mL), dengan kandungan fenolik (58.25 mg GAE/g) dan flavonoid (75.12 mg QE/g) yang lebih tinggi berbanding pecahan lain [5]. Kajian ini menyatakan biji langsat digunakan secara tradisional sebagai ubat demam [5].
Kulit Buah
Satu kajian di Chulalongkorn University mengasingkan sebatian baharu, metil lansiosida C, daripada kulit buah Lansium parasiticum [6]. Dapatannya [6]:
-
Dua sebatian menunjukkan aktiviti memerangkap radikal yang sederhana.
-
Semua sebatian yang diasingkan tidak menunjukkan perencatan terhadap enzim alfa-glukosidase.
Dapatan negatif ini penting kerana menunjukkan bukan semua sebatian dalam kulit mempunyai aktiviti berkaitan gula darah.
Daun: Perlindungan Buah Pinggang dalam Kajian Haiwan
Satu kajian menguji ekstrak etanol daun L. parasiticum pada tikus yang diberi ubat kanser doksorubisin, yang boleh merosakkan buah pinggang [7]. Dapatannya [7]:
-
Ekstrak mempunyai aktiviti antioksidan yang kuat (IC50 14.8 µg/mL).
-
Ekstrak mengurangkan penanda tekanan oksidatif (MDA), urea dan kreatinin, serta meningkatkan glutation.
-
Pemerhatian tisu buah pinggang menunjukkan kesan perlindungan.
Kajian ini dijalankan pada tikus, bukan manusia.
Kesan Pengeringan terhadap Antioksidan
Kajian UniSZA turut mendapati kaedah pra-rawatan dan suhu pengeringan mempengaruhi kandungan fenolik dan aktiviti antioksidan [3]. Biji yang dirawat dengan natrium metabisulfit dan dikeringkan pada 50°C mempunyai kapasiti antioksidan tertinggi, dengan nilai IC50 41.15 µg/mL bagi ujian ABTS dan 121.35 µg/mL bagi ujian DPPH [3]. Dapatan ini menunjukkan cara pemprosesan boleh mengubah nilai antioksidan buah.
Ulasan Saintifik
Satu ulasan oleh penyelidik Universitas Sumatera Utara menyatakan bahagian seperti daun, buah, kulit buah dan biji mengandungi sebatian metabolit sekunder, dengan kumpulan steroid/terpenoid sebagai jenis sebatian aktif yang paling biasa [8]. Sebatian ini bertanggungjawab terhadap aktiviti antioksidan, antibakteria dan sitotoksik [8].
Satu lagi ulasan menyatakan kebanyakan aktiviti yang dilaporkan dikaitkan dengan kehadiran terpenoid dan fenolik [9].
Had Bukti
-
Kebanyakan kajian mengukur aktiviti antioksidan dalam tabung uji, yang tidak semestinya mencerminkan kesan dalam badan.
-
Kajian perlindungan buah pinggang dijalankan pada haiwan sahaja [7].
-
Satu ulasan sistematik menyatakan aktiviti antioksidan langsat tidak boleh dianggap sebagai bukti muktamad bagi kesan perubatan lain [10].
Bagi yang Menanam Langsat dan Duku Sendiri
Bagi yang menanam langsat atau duku sendiri, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang penjagaan pokok buah.
Kesimpulan
Kajian, termasuk oleh penyelidik UniSZA di Terengganu, menunjukkan isi, biji dan daun langsat serta duku mengandungi fenolik dan flavonoid dengan aktiviti antioksidan. Biji mempunyai aktiviti tertinggi, dan biji duku lebih kuat daripada biji langsat dalam satu kajian. Namun, kebanyakan bukti daripada ujian makmal, dan manfaat kesihatan pada manusia belum dibuktikan.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat perubatan. Jangan makan biji atau ekstrak daun langsat sebagai ubat tanpa nasihat doktor.
Rujukan
[1] C. Techavuthiporn (2018). Langsat—Lansium domesticum. Unknown Journal. DOI: 10.1016/b978-0-12-803138-4.00036-8. https://consensus.app/papers/details/e314ed7eea175742b1929f64cc47900a/
[2] Nurul Fatihah Muhamad Pithonah, M. A. K. Rohin et al. (2023). Study on phenolic content, flavonoid content, and antioxidant capacity of extracts from Lansium parasiticum (Osbeck). Mediterranean Journal of Chemistry. DOI: 10.13171/mjc02301131663rohin. https://consensus.app/papers/details/3c835c71cfc9509382c6fc6d809ec8d5/
[3] R. Arshad, K. Mustafa et al. (2024). Effects of pretreatment and drying temperatures on physicochemical and antioxidant properties of dried duku (Lansium domesticum). Measurement: Food. DOI: 10.1016/j.meafoo.2024.100148. https://consensus.app/papers/details/24e21361b8d65f90aa0f287e631490b2/
[4] Josepin P Konda, J. Siampa et al. (2020). Aktivitas Antioksidan Ekstrak Metanol Biji Langsat (Lansium domesticum var. pubescens) dan Duku (Lansium domesticum var. domesticum) dengan Metode DPPH. JURNAL ILMIAH SAINS. DOI: 10.35799/jis.20.2.2020.28835. https://consensus.app/papers/details/d45147d6a996524f884d884c00ac7d0f/
[5] Yamin Yamin, R. Ruslin et al. (2020). Determination of Antiradical Activity, Total Phenolic, and Total Flavonoid Contents of Extracts and Fractions of Langsat (Lansium domesticum Coor.) Seeds. Unknown Journal. DOI: 10.33084/bjop.v3i4.1500. https://consensus.app/papers/details/e7a95d69da9258f09ba8ec9eea7bd2e8/
[6] R. Ramadhan, Wisuttaya Worawalai, and P. Phuwapraisirisan (2018). New onoceranoid xyloside from Lansium parasiticum. Natural Product Research. DOI: 10.1080/14786419.2018.1510395. https://consensus.app/papers/details/8545e4f0ed065015abce923c78782f3c/
[7] Muhammad Fauzan Lubis, H. Syahputra et al. (2022). Antioxidant activity and nephroprotective effect of Lansium parasiticum leaves in doxorubicin-induced rats. Journal of Research in Pharmacy. DOI: 10.29228/jrp.154. https://consensus.app/papers/details/c10a00cf10bd548090c5fabd2a709ace/
[8] M. F. Lubis, P. A. Hasibuan et al. (2022). A Review on Phytochemicals and Pharmacological Activities as Ethnomedicinal Uses of Duku (Lansium domesticum Corr.). Open Access Macedonian Journal of Medical Sciences. DOI: 10.3889/oamjms.2022.8394. https://consensus.app/papers/details/143128bcbb31541faec1cb100c489c21/
[9] H. M. Abdallah, G. Mohamed, and S. Ibrahim (2022). Lansium domesticum—A Fruit with Multi-Benefits: Traditional Uses, Phytochemicals, Nutritional Value, and Bioactivities. Nutrients. DOI: 10.3390/nu14071531. https://consensus.app/papers/details/86809f77faa15a83a23e3f6caa8ed94c/
[10] Fanny Fanny, Salwa Adilah Ningtiyas, and Sadakata Sinulingga (2026). Antiplasmodial potential of Lansium domesticum Corrêa: A systematic review and critical appraisal of preclinical evidence. Magna Scientia Advanced Research and Reviews. DOI: 10.30574/msarr.2026.17.2.0147. https://consensus.app/papers/details/13b202a23a8857ddbcc8bf5936c23b93/
Kata Kunci
langsat, duku, antioksidan, fenolik, khasiat buah
