Manggis yang baik mempunyai kulit yang lembut dan mudah dibuka dengan tangan. Namun, kulit manggis boleh menjadi keras seperti kayu, menyukarkan buah dibuka dan menurunkan kualitinya. Satu kajian menyatakan komponen utama kualiti buah manggis termasuk pengerasan kulit, serta pengecutan tangkai dan kelopak [1].
Artikel ini meneliti kajian tentang punca pengerasan kulit manggis, suhu simpanan yang sesuai, dan rawatan yang boleh melambatkannya, termasuk satu kajian di Malaysia.
Jangka Hayat pada Suhu Bilik
Satu kajian menyatakan pada suhu bilik di Asia Tenggara (29 hingga 30°C), buah manggis kekal boleh diterima selama kira-kira 6 hingga 8 hari [1]. Satu kajian lain mendapati manggis mempunyai jangka hayat sekurang-kurangnya 8.5 hari pada suhu ambien [2].
Hentakan Menyebabkan Kulit Keras
Satu ulasan menyatakan manggis mempunyai kulit tebal yang boleh melindungi isi daripada pengendalian lepas tuai yang tidak betul [3]. Namun, daya fizikal seperti terjatuh, geseran, getaran, hentakan dan mampatan pada mana-mana bahagian permukaan buah akan mencetuskan pengerasan pantas pada kawasan tersebut [3].
Tahap pengerasan bergantung kepada peringkat kematangan, keterukan hentakan dan ketersediaan oksigen [3]. Kandungan lignin dalam kulit yang terhentak meningkat dengan pantas, bersama penurunan jumlah kandungan fenolik [3].
Kecederaan Sejuk
Walaupun penyejukan memanjangkan jangka hayat, suhu terlalu rendah boleh menyebabkan kecederaan sejuk.
Kajian Universiti Kasetsart. Satu kajian menyimpan manggis pada 3, 6 dan 12°C [1]. Dapatannya [1]:
-
Simptom kecederaan sejuk yang tidak boleh diterima muncul dalam masa 5 hari pada 3°C dan 6°C.
-
Simptom termasuk pengerasan kulit, pemerangan isi dan rasa yang tidak enak.
-
Penyimpanan pada 12°C menghasilkan simptom kecederaan sejuk pada tahap yang boleh diterima, dan jangka hayat terpanjang (20 hari).
-
Jangka hayat pada 12°C dihadkan oleh pengecutan kelopak dan hujung tangkai.
Peranan lignin. Satu kajian lain menyimpan buah pada 6°C dan 12°C selama 15 hari [4]. Buah pada 6°C mempunyai kulit lebih keras berbanding pada 12°C, dan buah yang lebih matang (merah ungu) lebih keras berbanding buah kurang matang (merah perang) [4]. Pengerasan kulit dikaitkan dengan peningkatan sintesis lignin, bersama peningkatan aktiviti enzim PAL dan POD [4]. Oksigen rendah (0.25%) tidak mengurangkan pengerasan kulit [4].
Penyejukan Kos Rendah
Satu kajian oleh University of the Philippines Mindanao menguji bilik sejuk yang diubah suai menggunakan peranti CoolBot (kira-kira 9.9°C) berbanding suhu ambien (26.7°C) [2]. Dapatannya [2]:
-
Jangka hayat sekurang-kurangnya 8.5 hari pada suhu ambien, berbanding 29.8 hari dalam bilik CoolBot.
-
Warna kulit kekal kurang daripada 4 hari pada suhu ambien, berbanding 35 hari dalam bilik CoolBot.
-
Pengerasan kulit diperhatikan bermula hari ke-7 pada suhu ambien dan hari ke-28 dalam bilik CoolBot.
-
Kecederaan sejuk, iaitu pemerangan bahagian dalam kulit, muncul pada hari ke-35.
-
Buah peringkat merah ungu yang disimpan dalam bilik CoolBot mengekalkan kualiti sehingga 28 hari.
Dapatan ini sedikit berbeza dengan kajian Universiti Kasetsart, menunjukkan kesan suhu sekitar 10°C mungkin bergantung kepada keadaan lain seperti kelembapan dan kematangan buah.
Kajian di Malaysia: Hormon Tekanan
Satu kajian oleh penyelidik University of Nottingham Malaysia Campus menguji rawatan asid salisilik dan metil jasmonat sebelum penyimpanan sejuk pada 6°C selama 12 hari [5]. Kajian ini menyatakan pengerasan kulit manggis semasa kecederaan sejuk dan penuaan berlaku kerana sebatian fenolik dialihkan kepada sintesis lignin yang meningkat [5]. Kajian ini melaporkan bahawa pra-rawatan dengan hormon tekanan tersebut melambatkan pengerasan kulit manggis yang disimpan sejuk, dengan metil jasmonat memberikan kesan yang signifikan [5].
Hormon pada Tangkai dan Kelopak
Kajian Universiti Kasetsart turut mencelup kelopak dan tangkai buah dalam pelbagai kepekatan benziladenina (BA), asid giberelik (GA?) dan NAA, sama ada secara tunggal atau gabungan, untuk menangani pengecutan kelopak dan tangkai yang mengehadkan jangka hayat [1].
Kematangan Buah Semasa Tuai
Kajian bilik CoolBot mendapati buah peringkat ungu gelap mempunyai jumlah pepejal larut yang lebih tinggi dalam kedua-dua keadaan simpanan [2]. Namun, kecederaan sejuk tidak berbeza antara dua peringkat kematangan yang dikaji [2].
Gred Buah
Satu kajian membangunkan sistem kecerdasan buatan untuk menggred manggis dan mengesan kecacatan isi daripada gambar pelbagai sudut [6]. Sistem ini mencapai ketepatan 100% untuk penggredan, tetapi hanya sehingga 78% (AUC) untuk pengesanan kecacatan isi [6]. Pengkaji menyatakan pengesanan kecacatan isi ialah tugas yang sangat sukar, walaupun bagi pakar manusia [6].
Panduan Umum
Bagi kawalan perosak di dusun, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label. Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pengendalian lepas tuai dan penyimpanan sejuk manggis.
Kesimpulan
Pengerasan kulit manggis berlaku akibat hentakan semasa pengendalian dan kecederaan sejuk, dan dikaitkan dengan peningkatan sintesis lignin. Kajian mendapati suhu 3 hingga 6°C terlalu sejuk dan menyebabkan pengerasan dalam beberapa hari, manakala penyimpanan sekitar 10 hingga 12°C memanjangkan jangka hayat kepada 20 hingga 30 hari. Pengendalian yang berhati-hati untuk mengelakkan hentakan dan rawatan hormon seperti metil jasmonat menunjukkan potensi untuk mengekalkan kualiti.
Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat teknikal khusus. Keputusan sebenar bergantung kepada kematangan buah dan keadaan penyimpanan.
Rujukan
[1] Rujira Choehom, S. Ketsa, and W. G. Van Doorn (2003). Chilling injury in mangosteen fruit. Journal of Horticultural Science & Biotechnology. DOI: 10.1080/14620316.2003.11511663. https://consensus.app/papers/details/f0f94b4020475bea92be24ddeacfc930/
[2] Marina Isabel A. Tac-an, A. Lacap et al. (2021). Postharvest Quality of Two Mangosteen (Garcinia mangostana L.) Fruit Maturities Held in Ambient and CoolBot-equipped Cold Storage. Journal of Science, Engineering and Technology (JSET). DOI: 10.61569/n49qq233. https://consensus.app/papers/details/3fda5b4f0fe25afba38b0cbaeeea0609/
[3] R. C. Herner and S. Ketsa (2025). Insight into the hardening of the pericarp of mangosteen fruit after impact. Crop Science. DOI: 10.1002/csc2.70071. https://consensus.app/papers/details/35691cca45fc569c9e455af21fcf164a/
[4] S. Dangcham, J. Bowen et al. (2008). Effect of temperature and low oxygen on pericarp hardening of mangosteen fruit stored at low temperature. Postharvest Biology and Technology. DOI: 10.1016/j.postharvbio.2008.02.005. https://consensus.app/papers/details/b9a4db04a6735f4b864a2b083830b34b/
[5] M. Mustafa, Asgar Ali et al. (2018). Delayed pericarp hardening of cold stored mangosteen (Garcinia mangostana L.) upon pre-treatment with the stress hormones methyl jasmonate and salicylic acid. Scientia Horticulturae. DOI: 10.1016/j.scienta.2017.11.017. https://consensus.app/papers/details/d1744286b58059238858eb1d48a209ae/
[6] Worapan Kusakunniran, Thanandon Imaromkul et al. (2025). Detection of translucent flesh disorder and automatic grading of mangosteens in multi-view images. Neural Computing and Applications. DOI: 10.1007/s00521-025-11165-x. https://consensus.app/papers/details/acda02c229ba52c49e7778f5b07edd98/
Kata Kunci
manggis, kulit mengeras, lepas tuai, penyimpanan sejuk, kecederaan dingin
