Kerintangan Racun Kulat: Mengapa Racun yang Sama Semakin Tidak Berkesan?

Ramai petani pernah mengalami situasi ini: racun kulat yang dahulunya berkesan kini seolah-olah tidak lagi mampu mengawal penyakit. Dos dinaikkan, semburan ditambah, tetapi penyakit tetap merebak. Fenomena ini dikenali sebagai kerintangan racun kulat, dan ia telah dilaporkan dalam banyak tanaman, termasuk di Malaysia.

Artikel ini meneliti kajian tentang bagaimana kerintangan racun kulat berlaku, contohnya dalam tanaman Malaysia, dan strategi yang disyorkan pengkaji untuk melambatkannya.

Masalah yang Bermula pada 1970-an

Sejarah. Satu ulasan menyatakan kerintangan racun kulat muncul sebagai masalah kawalan penyakit yang praktikal pada tahun 1970-an [1]. Dua bengkel di Wageningen pada tahun 1980 dan 1981 menetapkan rangka kerja penyelidikan untuk menangani masalah ini [1].

Bagaimana ia berlaku? Sesetengah racun kulat, tetapi bukan semua, dengan cepat memilih mutan rintang yang sudah sedia wujud dalam populasi patogen [1]. Ulasan lain menyatakan penggunaan berterusan racun kulat dengan cara tindakan yang sama boleh menyebabkan kerintangan, yang telah muncul dalam pelbagai patogen tumbuhan dan merupakan ancaman serius kepada perlindungan tanaman [2].

Bukan sesuatu yang pasti. Namun, kerintangan bukan sesuatu yang tidak dapat dielakkan [1]. Ia bergantung kepada sifat patogen dan racun kulat, dan sesetengah faktor boleh dimanipulasi untuk mengurangkan risiko [1].

Contoh dalam Tanaman Malaysia

Kajian dalam artikel-artikel siri ini menunjukkan masalah kerintangan turut berlaku dalam tanaman tempatan:

Durian. Pekebun durian telah menggunakan racun oomiset selama lebih 20 tahun untuk mengawal kanser batang, dan penggunaan meluas ini telah menyebabkan perkembangan isolat Phytophthora yang rintang [3].
Getah. Pekebun getah di Malaysia bergantung kepada siraman tanah dengan racun kulat propikonazol untuk mengawal penyakit akar putih, dan amalan ini dikatakan telah menimbulkan kerintangan [4].
Mangga. Ulasan menyatakan kerintangan dan kebangkitan semula penyakit terhadap racun kulat sintetik merupakan ancaman besar dalam pengurusan antraknos mangga [5].

Fusarium: Kebal Secara Semula Jadi

Satu ulasan dengan penglibatan Universiti Malaysia Sabah menyatakan kulat Fusarium menjejaskan lebih daripada 150 tanaman [6]. Fusarium secara semula jadi rintang terhadap sesetengah racun kulat, dan cepat membina kerintangan terhadap kumpulan racun lain [6]. Spesies penting seperti F. oxysporum dan F. solani telah menunjukkan kerintangan terhadap kumpulan utama racun kulat, termasuk triazol dan benzimidazol, di pelbagai kawasan di dunia [6].

Mekanisme. Mekanisme kerintangan dalam Fusarium termasuk peningkatan aktiviti pam efluks, mutasi pada tapak sasaran dan laluan penyahtoksikan metabolik [6].

Prinsip Asas Pengurusan Kerintangan

Ulasan menyatakan beberapa prinsip teras telah lama diterima [7] [2]:

Gunakan racun kulat dengan cara tindakan yang berbeza.
Hadkan bilangan aplikasi racun yang mempunyai cara tindakan tapak khusus.
Elakkan penggunaan racun tapak khusus sebagai pembasmi (selepas penyakit sudah teruk).

Ulasan lain menyatakan asas strategi anti-kerintangan ialah menggabungkan rawatan dengan lebih daripada satu cara tindakan, sama ada dalam campuran atau secara bergilir [1]. Racun kulat juga perlu digunakan dalam sistem pengurusan penyakit bersepadu [1].

Tiga Taktik Utama

Satu kajian pemodelan mencadangkan tiga taktik umum untuk memanjangkan hayat racun kulat yang terancam [8]:

1. Mengurangkan jumlah inokulum kulat.

2. Mengurangkan masa racun kulat bersentuhan dengan kulat ke tahap minimum yang masih memberikan kawalan penyakit.

3. Menggunakan racun kulat lain dalam campuran atau secara bergilir.

Campuran atau Bergilir?

Campuran mengurangkan pemilihan. Satu ulasan yang menilai bukti eksperimen dan pemodelan menyimpulkan bahawa menambah rakan campuran kepada racun kulat yang berisiko (tanpa menurunkan dosnya) mengurangkan kadar pemilihan kerintangan [9]. Semakin berkesan rakan campuran itu, semakin besar pengurangan pemilihan [9].

Campuran sering lebih baik. Kajian pemodelan pada penyakit gandum dan anggur mendapati campuran memberikan pengurusan kerintangan yang lebih baik berbanding giliran dalam senario yang dikaji [10]. Satu lagi kajian pemodelan mendapati hayat berkesan maksimum mengikut urutan campuran ? giliran ? penggunaan serentak di kawasan berasingan [11].

Tetapi bergantung kepada ukuran. Namun, kajian yang sama mendapati jika perbandingan menggunakan ukuran lain, sama ada campuran atau giliran boleh menjadi pilihan optimum [10]. Ulasan juga memberi amaran bahawa kajian masih terhad dalam beberapa aspek, jadi dapatan ini tidak wajar ditafsirkan secara berlebihan [9].

Perlu diingat. Strategi campuran dan giliran hanya berkesan jika tiada kerintangan silang positif antara racun yang digunakan [8]. Pengkaji menekankan cadangan strategi mestilah tetap memberikan kawalan penyakit yang mencukupi dan boleh diterima oleh petani [8].

Kepelbagaian Varieti

Satu kajian lapangan di tujuh lokasi selama tiga musim mendapati campuran kultivar gandum (menanam beberapa varieti bersama dalam satu ladang) mengurangkan pemilihan kerintangan racun kulat [12]. Pengurangan tertinggi kekerapan mutasi rintang ialah 73% [12]. Majoriti (67%) campuran kultivar juga berpotensi mengurangkan bilangan semburan racun kulat [12]. Walaupun kajian ini pada gandum, prinsip kepelbagaian dalam ladang menarik untuk difikirkan.

Komunikasi dengan Petani

Satu ulasan menegaskan bahawa strategi pengurusan kerintangan yang optimum hanya separuh daripada cerita, kerana ia hanya berkesan jika petani mengikutinya [7]. Ini lebih sukar apabila terdapat pertukaran antara mengurangkan kerintangan pada masa depan dan mencapai kawalan penyakit yang lebih baik sekarang [7]. Oleh itu, komunikasi dengan petani tidak boleh diabaikan [7].

Panduan Praktikal

Jangan gunakan racun kulat yang sama berulang kali; tukar kepada cara tindakan yang berbeza, seperti prinsip asas yang disyorkan.
Hadkan bilangan semburan racun yang berisiko tinggi untuk kerintangan.
Kurangkan sumber jangkitan melalui sanitasi, kerana mengurangkan inokulum ialah salah satu taktik utama.
Gabungkan racun kulat dengan kaedah lain seperti varieti tahan dan agen biologi dalam pengurusan bersepadu.
Jika racun perosak diperlukan, termasuk racun kulat, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label, termasuk dos yang ditetapkan.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang program penggiliran racun kulat yang sesuai.

Kesimpulan

Kerintangan racun kulat telah menjadi masalah sejak 1970-an dan kini dilaporkan dalam tanaman Malaysia seperti durian dan getah. Ia berlaku apabila racun dengan cara tindakan yang sama digunakan berulang kali, memilih populasi kulat yang rintang. Pengkaji mengesyorkan menggunakan cara tindakan yang berbeza, mengehadkan bilangan semburan dan mengurangkan inokulum. Campuran racun kulat sering lebih baik daripada giliran dalam kajian pemodelan, tetapi bergantung kepada keadaan. Yang paling penting, racun kulat perlu digunakan dalam sistem pengurusan penyakit bersepadu.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional.

Rujukan

[1] H. Ishii and D. Hollomon (2015). Fungicide Resistance in Plant Pathogens. Unknown Journal. DOI: 10.1007/978-4-431-55642-8. https://consensus.app/papers/details/42c64c462770542fa5ec2cad1bc1ff9b/

[2] Y.-N. Yin, Jian-Qiang Miao et al. (2023). Fungicide resistance: Progress in understanding mechanism, monitoring and management. Phytopathology. DOI: 10.1094/phyto-10-22-0370-kd. https://consensus.app/papers/details/a789269ab09f52b8968243433f29169f/

[3] N. Asib, Tosiah Sadi, and Siti Izera Ismail (2025). Evaluation of Morinda citrifolia Leaf Extract Against Phytophthora palmivora in Controlling Stem Canker on Durian (Durio zibethinus). Malaysian Applied Biology. DOI: 10.55230/mabjournal.v54i1.2947. https://consensus.app/papers/details/23862886f3745233b62cd19e9d92e365/

[4] Shaikh Mohd Hizami Shaikh Abd Hadi, L. Zakaria, et al. (2021). The potential of soluble silicon for managing white root disease in rubber (Hevea brasiliensis). Australian Journal of Crop Science. DOI: 10.21475/ajcs.21.15.10.p3343. https://consensus.app/papers/details/28fe8aaac4305549ace5f90e98b4e8b6/

[5] Hardev Choudhary, Varsha Dhar et al. (2025). Postharvest anthracnose disease in mango (Mangifera indica L.) fruit: Sustainable alternatives for the control. Crop Science. DOI: 10.1002/csc2.70064. https://consensus.app/papers/details/63cd75931d99545a8912704d9b43c8ed/

[6] Syed Atif Hasan Naqvi, Muhammad Farhan et al. (2025). Fungicide resistance in Fusarium species: exploring environmental impacts and sustainable management strategies. Archives of Microbiology. DOI: 10.1007/s00203-024-04219-6. https://consensus.app/papers/details/70a4b134d8b059e9ac4f7f30ad50209e/

[7] Isabel Corkley, B. Fraaije, and N. Hawkins (2021). Fungicide resistance management: Maximizing the effective life of plant protection products. Plant Pathology. DOI: 10.1111/ppa.13467. https://consensus.app/papers/details/17517a8297475363a4e569f438397bfa/

[8] R. Oliver (2016). FUNGICIDE RESISTANCE MANAGEMENT IN PRACTICE; MIXTURES, ALTERNATIONS AND CROSS RESISTANCE PATTERNS. Journal of Plant Pathology. DOI: 10.4454/jpp.v98i4sup.3775. https://consensus.app/papers/details/e4234e67c68654d09f0c972adc721067/

[9] F. C. van den Bosch, N. Paveley et al. (2014). Mixtures as a fungicide resistance management tactic. Phytopathology. DOI: 10.1094/phyto-04-14-0121-rvw. https://consensus.app/papers/details/60dd6ea3cc015ea8873714b6d3e75a3b/

[10] J. Elderfield, F. Lopez-Ruiz et al. (2018). Using Epidemiological Principles to Explain Fungicide Resistance Management Tactics: Why do Mixtures Outperform Alternations?. Phytopathology. DOI: 10.1094/phyto-08-17-0277-r. https://consensus.app/papers/details/570e9814bc105684a7c4eef7148fb6d9/

[11] P. Hobbelen, N. Paveley et al. (2013). The usefulness of fungicide mixtures and alternation for delaying the selection for resistance in populations of Mycosphaerella graminicola on winter wheat: a modeling analysis. Phytopathology. DOI: 10.1094/phyto-06-12-0142-r. https://consensus.app/papers/details/ca9d14787a7f56a2b9a8a68bc9ca5d97/

[12] Rose Kristoffersen, T. Heick et al. (2020). The potential of cultivar mixtures to reduce fungicide input and mitigate fungicide resistance development. Agronomy for Sustainable Development. DOI: 10.1007/s13593-020-00639-y. https://consensus.app/papers/details/acbe3a84e84a524685c6bbcba3da6fb6/