Rahsia Warna Ros Jepun: Betalain, Pigmen Unik yang Menyala

Kuning terang, jingga, merah jambu, merah dan ungu. Warna bunga ros jepun sangat pelbagai, malah ada yang berbelang dua warna. Tetapi tahukah anda warna ini tidak datang daripada antosianin seperti kebanyakan bunga lain? Ros jepun menggunakan sejenis pigmen istimewa yang dipanggil betalain. Malah, bunga kuningnya boleh memancarkan cahaya pendarfluor.

Artikel ini meneliti kajian tentang pigmen betalain dalam ros jepun, genetik warna bunga dan potensinya sebagai pewarna semula jadi.

Betalain: Pengganti Antosianin

Pigmen eksklusif. Satu kajian menjelaskan betalain ialah pigmen yang menggantikan antosianin dalam kebanyakan famili tumbuhan order Caryophyllales [1]. Kehadiran betalain dan antosianin dalam tumbuhan adalah saling eksklusif, iaitu tumbuhan menghasilkan salah satu sahaja [2].

Dua kumpulan warna. Betalain dibahagikan kepada dua kelas [2]:

Betaxantin, yang menghasilkan warna kuning hingga jingga.
Betasianin, yang menghasilkan warna ungu.

Kajian Jepun tentang P. umbraticola. Kajian di Jepun terhadap Portulaca umbraticola, tanaman taman musim panas yang penting, mendapati kebanyakan variasi warna bunga ditentukan oleh nisbah betasianin kepada betaxantin [3]. Nisbah ini pula dijelaskan oleh gabungan tahap ekspresi gen biosintesis betalain yang berbeza [3].

Gen Penting: DODA

Kajian terhadap P. grandiflora mengenal pasti gen bernama DODA, enzim utama dalam laluan biosintesis betalain [1]. Gen ini hanya diekspres dalam kelopak bunga berwarna [1].

Dalam eksperimen yang menarik, pengkaji memasukkan gen ini ke dalam kelopak putih P. grandiflora yang tidak mempunyai gen pembentukan warna, dan berjaya mengembalikan warna [1]. Gen DODA ini merupakan ahli pertama yang dicirikan daripada satu famili baharu enzim dioksigenase tumbuhan [1].

Pewarisan Warna dalam Kacukan

Kajian klasik terhadap 25 bentuk warna P. grandiflora dan kacukan F1 berjaya memisahkan sepuluh jenis pigmen betasianin dan betaxantin [4].

Dapatan utama [4]:

Secara umum, betasianin (ungu) adalah dominan berbanding betaxantin (kuning).
Komponen ungu muncul dalam kebanyakan kacukan F1, manakala komponen kuning tertentu tidak muncul.
Bentuk warna putih yang tidak mengandungi betasianin atau betaxantin adalah resesif berbanding semua bentuk berwarna.

Bagi penggemar yang suka mengacukkan ros jepun, ini bermakna kacukan dengan induk berwarna ungu cenderung menghasilkan anak yang membawa komponen warna ungu, manakala sifat putih mudah hilang dalam kacukan pertama.

Bunga Kuning yang Bercahaya

Kajian oleh Universiti Murcia mendapati bunga yang mengandungi betaxantin kuning bersifat pendarfluor [5]. Betaxantin menyerap cahaya biru dan memancarkan cahaya hijau [5].

Bunga kuning P. grandiflora dipilih sebagai model kajian kerana kewujudan fenotip putih yang boleh dijadikan kawalan [5]. Buat kali pertama, gambar bunga yang memancarkan cahaya secara semula jadi telah dipaparkan [5]. Kesan ini mungkin tidak dapat dilihat dengan mata kasar dalam keadaan biasa.

Pigmen Baharu Ditemui

Portulacaxanthin. Kajian lama melaporkan dua betaxantin semula jadi baharu dalam bunga P. grandiflora, iaitu portulacaxanthin II dan portulacaxanthin III [6].

Analisis terkini. Satu kajian menggunakan teknik HPLC moden mengesan 19 betaxantin dan dua betasianin dalam ekstrak bunga P. grandiflora [7]. Sebanyak lima belas betaxantin baharu dan lima puluh metabolit lain dikenal pasti buat kali pertama [7]. Kepekatan betaxantin tertinggi ditemui dalam bunga jingga, manakala betasianin tertinggi dalam bunga ungu [7].

Potensi Pewarna Makanan Semula Jadi

Satu kajian menyatakan pewarna sintetik digunakan secara meluas dalam industri makanan dan kosmetik, tetapi risiko kesihatannya mendorong penggantian dengan pewarna semula jadi [8]. P. grandiflora dilihat sebagai calon yang berpotensi kerana kaya dengan betalain [8].

Namun, terdapat cabaran kestabilan [8]:

Kandungan betalain dalam batang ialah 26.66 mg/100 g.
Pigmen ini terurai sebanyak 42.19% dalam masa 24 jam.
Penambahan 50 mM natrium askorbat dapat mencegah penguraian betalain walaupun selepas 24 jam.

Warna dan Antioksidan

Warna bunga bukan sahaja soal rupa. Satu kajian mendapati aktiviti antioksidan ekstrak bunga P. grandiflora meningkat mengikut urutan kuning, jingga, ungu dan merah [7]. Namun, betalain menunjukkan kesan yang lebih kecil terhadap aktiviti antioksidan berbanding metabolit lain dalam ekstrak tersebut [7]. Kajian lain mendapati varian ungu kemerahan mempunyai kandungan fenolik tertinggi dan kapasiti penurunan terkuat, manakala varian kuning mempunyai flavonoid tertinggi [9]. Pengkaji mencadangkan warna bunga boleh menjadi penunjuk praktikal bagi variasi fitokimia, walaupun berdasarkan bilangan varian yang terhad [9].

Panduan Praktikal

Tanam pelbagai warna dalam satu pasu atau batas untuk paparan yang menarik.
Biakkan melalui keratan jika mahu mengekalkan warna tertentu, kerana biji daripada kacukan mungkin menghasilkan warna berbeza.
Cuba kacukan sendiri dan perhatikan bahawa warna ungu cenderung dominan.
Simpan rekod warna induk dan anak jika anda suka mengumpul varieti.
Jangan gunakan ekstrak bunga sebagai pewarna makanan di rumah tanpa pengesahan keselamatan.
Jika racun perosak diperlukan, gunakan hanya racun perosak berdaftar dengan Lembaga Racun Makhluk Perosak dan ikut arahan label.
Dapatkan nasihat Jabatan Pertanian dan MARDI tentang pembiakan tanaman hiasan.

Kesimpulan

Warna ros jepun datang daripada betalain, bukan antosianin. Betaxantin memberikan warna kuning hingga jingga, manakala betasianin memberikan warna ungu, dan nisbah antara kedua-duanya menentukan kebanyakan variasi warna. Gen DODA memainkan peranan utama dalam pembentukan warna. Dalam kacukan, warna ungu cenderung dominan dan warna putih resesif. Bunga kuning juga bersifat pendarfluor. Betalain ros jepun berpotensi sebagai pewarna semula jadi, tetapi kestabilannya masih menjadi cabaran.

Penafian: Artikel ini untuk pengetahuan umum berdasarkan ringkasan kajian dan bukan nasihat profesional.

Rujukan

[1] Laurent Christinet, Frédéric Burdet et al. (2004). Characterization and Functional Identification of a Novel Plant 4,5-Extradiol Dioxygenase Involved in Betalain Pigment Biosynthesis in Portulaca grandiflora. Plant Physiology. DOI: 10.1104/pp.103.031914. https://consensus.app/papers/details/d4db755153865baa8ea96f99f11321eb/

[2] N. N. Harris, J. Javellana et al. (2012). Betalain production is possible in anthocyanin-producing plant species given the presence of DOPA-dioxygenase and L-DOPA. BMC Plant Biology. DOI: 10.1186/1471-2229-12-34. https://consensus.app/papers/details/f04bcc4e8ad35c86b9a6e08723657172/

[3] C. Sumi, Shogo Sugiura et al. (2025). Flower color variations are determined by betalain biosynthetic genes in Portulaca umbraticola. Plant and Cell Physiology. DOI: 10.1093/pcp/pcaf057. https://consensus.app/papers/details/cc3654eb18265ba4bd0c354dcb39660a/

[4] Shunji Ootani and T. Hagiwara (1969). INHERITANCE OF FLOWER COLORS AND RELATED CHYMOCHROMIC PIGMENTS IN F1 HYBRIDS OF COMMON PORTULACA, PORTULACA GRANDIFLORA. The Japanese Journal of Genetics. DOI: 10.1266/jjg.44.65. https://consensus.app/papers/details/0a716d83bd045ecb95dc04dceba7cc1e/

[5] F. Gandía?Herrero, J. Escribano, and F. García-Carmona (2005). Betaxanthins as pigments responsible for visible fluorescence in flowers. Planta. DOI: 10.1007/s00425-005-0004-3. https://consensus.app/papers/details/200acfea001a5bf89cb17efbfd6e5dcb/

[6] G. F. Trezzini and J. Zrÿd (1991). Two betalains from Portulaca grandiflora. Phytochemistry. DOI: 10.1016/0031-9422(91)85035-x. https://consensus.app/papers/details/6787af1d5d535a7a8c9cdb9f17f5b38c/

[7] A. Spórna-Kucab, Anna Tekieli et al. (2022). Metabolite Profiling Analysis and the Correlation with Biological Activity of Betalain-Rich Portulaca grandiflora Hook. Extracts. Antioxidants. DOI: 10.3390/antiox11091654. https://consensus.app/papers/details/f6c956fca3e55002b5af7891cf747379/

[8] Archana Srivastava and Aruna Joshi (2025). In vitro regeneration of Portulaca grandiflora Hook. and analysis of betalain content within in vivo plants. BioTechnologia. DOI: 10.5114/bta/209760. https://consensus.app/papers/details/218514c724ad502b94139ca72b16e449/

[9] L. Hardiany, Annisa Zahra et al. (2026). Flower color-associated variation in phenolic content and antioxidant capacity in Portulaca grandiflora. Biodiversitas Journal of Biological Diversity. DOI: 10.13057/biodiv/d270413. https://consensus.app/papers/details/bf0fd4fb444b554d8977a65651f9c2d1/