Kunyit (Curcuma longa) merupakan rempah yang paling dikenali di dapur Malaysia. Ia memberi warna kuning keemasan kepada nasi kunyit, gulai dan rendang. Dalam perubatan tradisional, kunyit lama digunakan untuk keradangan. Sebatian utamanya, kurkumin, kini menjadi antara bahan semula jadi yang paling banyak dikaji untuk artritis. Artikel ini merumuskan dapatan ulasan sistematik dan meta-analisis tentang kunyit dan kurkumin untuk sakit sendi, termasuk had-had bukti tersebut.
Kurkumin dan Keradangan
Kajian farmakologi moden mendapati komponen kimia utama Curcuma longa ialah kurkumin dan minyak meruap kunyit [1]. Kurkumin dikatakan mempunyai kesan anti-radang dan antioksidan [2].
Satu meta-analisis besar yang merangkumi 66 ujian rawak terkawal (RCT) mendapati suplemen kunyit atau kurkumin menurunkan dengan signifikan penanda keradangan CRP, TNF-? dan IL-6, tetapi tidak IL-1? [3]. Suplemen ini juga meningkatkan kapasiti antioksidan total, menurunkan MDA dan meningkatkan aktiviti SOD [3]. Pengkaji menyimpulkan suplemen ini “mungkin” boleh digunakan untuk memperbaiki status keradangan dan oksidatif [3].
Bukti untuk Artritis Secara Umum
Satu meta-analisis 29 RCT yang melibatkan 2,396 peserta meneliti lima jenis artritis: spondilitis ankilosis, artritis reumatoid (RA), osteoartritis (OA), artritis idiopatik juvana, dan gout/hiperurisemia [1]. Dos kurkumin dan ekstrak kunyit antara 120 mg hingga 1,500 mg selama 4 hingga 36 minggu [1].
Secara umum, kurkumin dan ekstrak kunyit didapati selamat dalam semua kajian dan memperbaiki tahap keradangan serta kesakitan [1]. Namun, pengkaji menegaskan bahawa disebabkan kualiti rendah dan bilangan RCT yang kecil, kesimpulan perlu ditafsir dengan berhati-hati [1].
Meta-analisis lebih awal oleh Daily dan rakan-rakan (2016) memasukkan lapan RCT [4]. Kunyit atau kurkumin menurunkan skor kesakitan visual berbanding plasebo, dan juga menurunkan skor WOMAC [4]. Tiada perbezaan signifikan skor kesakitan antara kunyit/kurkumin dengan ubat tahan sakit [4]. Pengkaji menyatakan bukti menyokong keberkesanan ekstrak kunyit (sekitar 1,000 mg sehari kurkumin), tetapi bilangan RCT, saiz sampel dan kualiti kaedah belum mencukupi untuk kesimpulan muktamad [4].
Osteoartritis Lutut
Osteoartritis lutut ialah bentuk artritis yang paling banyak dikaji bagi kunyit.
Satu meta-analisis 16 RCT melibatkan 1,810 orang dewasa dengan OA lutut, dengan tempoh kajian sehingga 16 minggu [5]. Berbanding plasebo, ekstrak kunyit menurunkan kesakitan lutut dengan signifikan dan memperbaiki fungsi fizikal [5]. Berbanding ubat anti-radang bukan steroid (NSAID), kesannya serupa [5]. Ekstrak kunyit mempunyai 12% kurang kesan sampingan berbanding NSAID dan kadar yang sama dengan plasebo [5].
Dapatan menarik daripada kajian ini ialah indeks jisim badan (BMI) merupakan penyumbang utama kepelbagaian keputusan: pesakit dengan BMI lebih tinggi menunjukkan peningkatan yang lebih sedikit dalam kesakitan dan fungsi [5]. Tiada perbezaan signifikan bagi penanda biokimia atau hasil pengimejan [5].
Meta-analisis oleh Bannuru dan rakan-rakan (2018) merangkumi 11 RCT (1,009 peserta) [6]. Kurkuminoid lebih berkesan daripada plasebo untuk melegakan kesakitan dan memperbaiki fungsi, tanpa perbezaan signifikan dari segi keselamatan [6]. Berbanding NSAID, keberkesanannya tidak berbeza secara signifikan, tetapi pesakit yang mengambil kurkuminoid kurang berkemungkinan mengalami kesan sampingan gastrousus [6]. Walau bagaimanapun, kualiti kajian secara keseluruhan rendah dan kebanyakan RCT melibatkan kurang 100 peserta [6].
Satu lagi meta-analisis nutrien untuk OA mendapati kurkumin memperbaiki kesakitan dan fungsi dengan signifikan berbanding plasebo, tetapi tidak berbanding rawatan aktif seperti NSAID, kondroitin atau parasetamol [7].
Penanda Keradangan dalam OA Lutut
Meta-analisis terkini (2025) yang merangkumi 21 kajian dengan 1,705 pesakit OA lutut meneliti penanda keradangan dalam darah [8]. Kurkumin menurunkan CRP dan TNF-? dengan signifikan berbanding plasebo, tetapi tiada perbezaan signifikan bagi ESR, IL-1? dan IL-6 [8]. Ini menunjukkan kesan anti-radang kurkumin tidak seragam merentasi semua penanda.
Artritis Reumatoid
Bagi artritis reumatoid, satu meta-analisis enam penerbitan melibatkan 539 pesakit [9]. Kurkumin menurunkan ESR, skor aktiviti penyakit DAS28, bilangan sendi bengkak dan bilangan sendi sakit dengan signifikan berbanding kawalan [9]. Pengkaji menyatakan RCT berskala besar masih diperlukan [9].
Kualiti Bukti: Amaran Penting
Satu ulasan kritikal terhadap tujuh ulasan sistematik tentang kurkumin untuk OA lutut mendapati kebanyakannya mempunyai kualiti kaedah yang sangat rendah [10]. Daripada 48 hasil yang dinilai, hanya 5 berkualiti sederhana, 6 berkualiti rendah dan 37 berkualiti sangat rendah [10]. Terdapat juga pertindihan literatur yang ketara, iaitu ulasan berbeza menggunakan kajian yang sama [10].
Ini bermakna walaupun banyak meta-analisis melaporkan keputusan positif, keyakinan terhadap saiz kesan sebenar masih terhad.
Kunyit Masakan vs Suplemen
Hampir semua kajian di atas menggunakan ekstrak atau suplemen kurkumin dalam dos tertentu, bukan kunyit dalam masakan. Kurkumin yang diambil bersendirian tidak mudah diserap oleh badan [2]. Oleh itu, makan gulai kunyit sekali-sekala tidak boleh dianggap setara dengan rawatan dalam ujian klinikal.
Panduan Praktikal
Kunyit dalam masakan selamat dinikmati sebagai sebahagian diet harian.
Jika ingin mencuba suplemen untuk sakit sendi, bincang dengan doktor atau ahli farmasi dahulu, terutama jika mengambil ubat pencair darah atau ubat lain.
Jangan berhenti ubat yang dipreskripsi dan menggantikannya dengan kunyit tanpa nasihat doktor.
Kawal berat badan. Dapatan bahawa BMI tinggi mengurangkan manfaat kunyit menunjukkan pengurusan berat badan tetap penting bagi OA lutut.
Teruskan senaman dan fisioterapi yang disarankan oleh pakar.
Kesimpulan
Bukti daripada banyak meta-analisis menunjukkan kurkumin dan ekstrak kunyit boleh mengurangkan kesakitan dan memperbaiki fungsi bagi osteoartritis lutut berbanding plasebo, dengan kesan serupa NSAID tetapi kurang kesan sampingan gastrousus. Kurkumin juga menurunkan beberapa penanda keradangan seperti CRP dan TNF-?, tetapi tidak semua. Namun, kualiti bukti secara keseluruhan rendah, kajian kebanyakannya kecil dan jangka pendek, dan pesakit dengan BMI tinggi mungkin mendapat manfaat lebih sedikit.
Penafian kesihatan: Artikel ini untuk pengetahuan umum sahaja dan bukan nasihat perubatan. Suplemen kurkumin boleh berinteraksi dengan ubat. Rujuk doktor atau ahli farmasi sebelum memulakan sebarang suplemen untuk sakit sendi.
Rujukan
[1] Liu-Ting Zeng et al. (2022). Efficacy and Safety of Curcumin and Curcuma longa Extract in the Treatment of Arthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trial. Frontiers in Immunology. DOI: 10.3389/fimmu.2022.891822.
[2] S. Hewlings et al. (2017). Curcumin: A Review of Its’ Effects on Human Health. Foods. DOI: 10.3390/foods6100092.
[3] Mohammad Jafar Dehzad et al. (2023). Antioxidant and anti-inflammatory effects of curcumin/turmeric supplementation in adults: A GRADE-assessed systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Cytokine. DOI: 10.1016/j.cyto.2023.156144.
[4] J. Daily et al. (2016). Efficacy of Turmeric Extracts and Curcumin for Alleviating the Symptoms of Joint Arthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Clinical Trials. Journal of Medicinal Food. DOI: 10.1089/jmf.2016.3705.
[5] Z. Wang et al. (2021). Efficacy and Safety of Turmeric Extracts for the Treatment of Knee Osteoarthritis: a Systematic Review and Meta-analysis of Randomised Controlled Trials. Current Rheumatology Reports. DOI: 10.1007/s11926-020-00975-8.
[6] R. Bannuru et al. (2018). Efficacy of Curcumin and Boswellia for Knee Osteoarthritis: Systematic Review and Meta-Analysis. Seminars in arthritis and rheumatism. DOI: 10.1016/j.semarthrit.2018.03.001.
[7] S. Mathieu et al. (2022). A Meta-Analysis of the Impact of Nutritional Supplementation on Osteoarthritis Symptoms. Nutrients. DOI: 10.3390/nu14081607.
[8] Han-Chien Hsueh et al. (2025). Effects of curcumin on serum inflammatory biomarkers in patients with knee osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Complementary Medicine and Therapies. DOI: 10.1186/s12906-025-04951-6.
[9] Hai-Yan Kou et al. (2023). Effect of curcumin on rheumatoid arthritis: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Immunology. DOI: 10.3389/fimmu.2023.1121655.
[10] Ji-Xin Chen et al. (2026). A critical review of systematic reviews and meta-analyses of curcumin for knee osteoarthritis. Frontiers in Pharmacology. DOI: 10.3389/fphar.2025.1664319.
